Hôm 13/5 vừa qua, Bộ Ngoại giao Ukraina đã cho mời đại biện lâm thời Viteslav Pivonka của Czech tại Ukraina, trao công hàm về việc tước bỏ đặc quyền ngoại giao và trục xuất về nước đối với hai tùy viên quân sự Czech - Đại tá Zdenek Kubichek và Thiếu tá Petra Navotnya. Nguyên nhân của quyết định trên được giải thích là do hai đối tượng trên đã lợi dụng quy chế ngoại giao để thu thập thông tin liên quan đến bí mật quốc gia của Ukraina.
"Đối với Ukraina, những hành động như trên là không thể chấp nhận được từ phía các quan chức đại diện của bất cứ quốc gia nào. Đáng lo ngại hơn, những hành động trái phép trên lại đến từ các nhà ngoại giao của một quốc gia thân thiện và có nhiều quan hệ đối tác với Ukraina như Czech" - tuyên bố của Bộ Ngoại giao Ukraina có đoạn viết. Phía Ukraina còn cho biết thêm, đại biện lâm thời Viteslav Pivonka có thái độ hoàn toàn không có gì bất ngờ về thông tin trên, thậm chí còn không phản đối tất cả những bằng chứng được Bộ Ngoại giao Ukraina đưa ra.
Liên quan đến vụ việc này, người phát ngôn Cơ quan An ninh Ukraina (SBU) Marina Ostapenko tuyên bố, các gián điệp ngoại giao của Czech đã tìm cách thu thập nhiều thông tin chính trị-quân sự và kỹ thuật quân sự của Ukraina. Theo lời bà Ostapenko, các điệp viên của Czech dưới vỏ bọc ngoại giao đã tìm cách móc nối với hai công dân Ukraina, những người có khả năng tiếp cận thông tin về việc hợp tác của Ukraina với các đối tác nước ngoài trong lĩnh vực quân sự, về những phát minh quân sự mới thuộc loại bí mật quốc gia.
Một trong những nguồn tin của người Czech là nhân viên C của một xí nghiệp nhà nước về hàng không dân dụng. Nguồn tin thứ hai là một sĩ quan - nữ Thiếu tá L từ Bộ Quốc phòng Ukraina. Bà này được tình báo Czech tuyển mộ và thưởng tiền để cung cấp thông tin mật về những phát minh trong lĩnh vực chế tạo các mẫu vũ khí và phương tiện kỹ thuật quân sự mới nhất.
Còn tay nhân viên hàng không nhờ cương vị công tác của mình có thể khai thác thông tin về những phát minh trong lĩnh vực công nghiệp hàng không. Anh ta được tùy viên Kubichek lôi kéo và tuyển mộ cũng vì động cơ tiền bạc.
Theo số liệu của Cơ quan An ninh Ukraina (SBU), trong các cuộc tiếp xúc với tay nhân viên hàng không, Kubichek đã nhận được từ anh ta nhiều tài liệu về triển vọng hoạt động của xí nghiệp quốc doanh "Pivdenmash", về các chương trình chế tạo máy bay AN-70 và AN-178, cũng như tài liệu về hệ thống bảo vệ chủ động của các thiết bị bay "Adros".
Bà Ostapenko cho biết, nhà ngoại giao Czech còn quan tâm đến các phát minh của Ukraina trong lĩnh vực chế tạo xe tăng, hệ thống định vị vệ tinh dành cho xe tăng "Oplot", các phát minh trong hệ thống tên lửa vũ trụ mà các tổ hợp quốc phòng Ukraina đang làm cho Nga.
Kubichek đã cử nữ Thiếu tá tùy viên Navotnya đảm trách việc liên lạc với nguồn tin C. Điều tra cho thấy, nguồn tin này vào tháng 2/2010 đã trao cho nhà ngoại giao Czech một văn bản điện tử về Thỏa thuận của Ủy ban Sửa chữa và Hiện đại hóa loại máy bay AN-32 cho không quân Ấn Độ, trong có chứa nhiều thông tin mật quan trọng. Kubichek cũng có vài lần gặp gỡ trực tiếp với C ngay trong khuôn viên Đại sứ quán Czech tại Ukraina, cũng như một số nhà hàng ở bên ngoài.
Mục tiêu thứ hai của các tay gián điệp Czech dưới vỏ bọc ngoại giao chính là Bộ Quốc phòng Ukraina. Để nhận được thông tin mật về phát minh trong lĩnh vực các mẫu vũ khí và trang bị kỹ thuật mới nhất, phía Czech ngay từ năm 2005 đã tuyển mộ được một nguồn tin quan trọng là nữ Thiếu tá L. tại Bộ Quốc phòng.
Trong suốt 5 năm qua, L. với những khoản tiền thưởng hậu hĩnh đã hoàn thành nhiều nhiệm vụ được tình báo Czech giao cho. Đầu tiên, bà này đã chuyển giao nhiều bản sao tài liệu mật liên quan đến hoạt động của các học viện quân sự Ukraina. Những thông tin này được Thiếu tá L. trao cho tình báo quân sự Czech trong thời gian các chuyến đi nước ngoài, cũng như ngay trên đất Ukraina.
Bà Ostapenko cho biết, Thiếu tá L. hồi đầu tháng 3 vừa qua đã tìm cách liên lạc với Đại sứ quán Czech với yêu cầu xin được cư trú chính trị. Bà ta đã bị bắt giữ khi đang âm mưu vượt biên khỏi Ukraina. Các nhà chức trách đã thu được trong người L. nhiều giấy tờ mang tên giả, được Thiếu tá tùy viên Navotnya trao cho trước đó với hy vọng có thể qua mắt các nhân viên hải quan.
"Chúng tôi không loại trừ khả năng còn có những nhân vật khác trong mạng lưới này. Còn vào thời điểm hiện tại, chúng tôi mới chỉ xác định được hai đối tượng tại Ukraina đã hợp tác với tình báo Czech" - bà Ostapenko đã trả lời như vậy trước câu hỏi của báo chí về khả năng còn có những nguồn tin khác của người Czech.
Về phần mình, Phó thủ tướng thứ nhất kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Cộng hòa Czech là Karel Schwarzenberg cho rằng, việc trục xuất 2 nhà ngoại giao nước này khỏi Ukraina chỉ là một hành động trả đũa về việc chính quyền Czech đã đồng ý cho cựu Bộ trưởng Kinh tế Ukraina là Bogdan Danilishin được quyền cư trú tại nước này.
"Có những cơ sở để cho rằng, đây không phải là một vụ án gián điệp, mà chỉ là một hành động trả đũa liên quan đến việc Czech đã cấp quyền cư trú cho cựu Bộ trưởng Bogdan Danilishin" - tờ Mlada Frona Dnes của Czech đã trích nguyên văn phát biểu của người đứng đầu cơ quan ngoại giao nước này.
Người phát ngôn của SBU Ukraina cho biết thêm, hai nguồn tin của Czech tại Ukraina nhiều khả năng sẽ bị truy tố hình sự theo các tội danh thu thập và chuyển giao thông tin mật là tài sản quốc gia, tiết lộ bí mật quốc gia cũng như phản bội tổ quốc
