Vì sao chưa bãi bỏ khi hết tính pháp lý?

Trong Dự thảo tờ trình về việc ban hành Thông tư bãi bỏ một số văn bản quy phạm pháp luật do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) ban hành quy định về phương pháp xác định tỷ lệ nội địa hóa đối với ôtô và mức độ rời rạc của các linh kiện ôtô nhập khẩu được Bộ KH&CN đăng tải trên website cho thấy, Vụ Đánh giá, Thẩm định và Giám định công nghệ đã đề xuất lãnh đạo Bộ này việc sửa đổi, bổ sung các quy định về phương pháp xác định tỷ lệ nội địa hóa đối với ôtô và mức độ rời rạc của các linh kiện ôtô nhập khẩu do các quy định được ban hành trước đây đã không còn phù hợp với thực tế hiện hành cũng như hết căn cứ pháp lý để áp dụng.

Theo đó, căn cứ ban hành quy định về tỷ lệ nội địa hóa với ôtô và mức độ rời rạc của linh kiện ôtô nhập khẩu trước đây là dựa vào Quyết định 175/2002/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam đến năm 2010, tầm nhìn đến năm 2020 và Quyết định 177/2004/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam đến năm 2010, tầm nhìn đến 2020. Tuy nhiên, hiện nay Quyết định số 1168/2014/QĐ-TTg đã thay thế toàn bộ Quyết định số 175/2002/QĐ-TTg.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 63/NQ-CP ngày 26/8/2019 đã chấm dứt hiệu lực Quyết định số 1211/2014/QĐ-TTg ngày 24/7/2014 phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (Quyết định số 1211/2014/QĐ-TTg thay thế Quyết định số 177/2002/QĐ-TTg). Cùng với đó, Quyết định số 1168/2014/QĐ-TTg cũng sử dụng khái niệm "tỷ lệ giá trị sản xuất chế tạo trong nước đối với sản xuất ôtô" thay thế cho khái niệm "tỷ lệ nội hóa ôtô" tại Quyết định 175/2002/QĐ-TTg.

Như vậy, theo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, khi Quyết định 175/2002/QĐ-TTg và Quyết định 177/2004/QĐ-TTg hết hiệu lực, các văn bản pháp luật của Bộ KH&CN ban hành dựa trên các căn cứ này là Quyết định 28/2004/QĐ-BKHCN, Quyết định số 05/2005/QĐ-BKHCN và Thông tư 05/2012/TT-BKHCN quy định về phương pháp xác định tỷ lệ nội địa hoá đối với ôtô và mức độ rời rạc của linh kiện cũng hết hiệu lực.

Về vấn đề này, ông Đào Phan Long, Chủ tịch Hội Cơ khí cho biết, việc chấm dứt hiệu lực của Quyết định 28/2004/QĐ-BKHCN, Quyết định số 05/2005/QĐ-BKHCN và Thông tư 05/2012/TT-BKHCN đều do Bộ KH&CN ban hành trước đây là hoàn toàn phù hợp với chiến lược phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam. Điều này cũng gỡ cho các doanh nghiệp  sản xuất ôtô tại Việt Nam khỏi những quy định đã không còn căn cứ pháp lý để chuyển sang giai đoạn phát triển mới, phù hợp với thực tiễn phát triển của khoa học, công nghệ và hiện đại hơn.

Lý giải về Quy định phương pháp xác định tỷ lệ nội địa hóa với ôtô nhập khẩu do Bộ KH&CN ban hành hết giá trị pháp lý đã hơn 7 năm nhưng vẫn chưa bị bãi bỏ, lãnh đạo Vụ Đánh giá, Thẩm định và Giám định công nghệ cho rằng, có những doanh nghiệp nói vẫn cần phải duy trì quy định này hay cũng có chính sách của Bộ Tài chính dẫn chiếu đến mức độ rời rạc của bộ linh kiện theo quy định của Bộ Khoa học và Công nghệ nên "chúng tôi đang xem xét, trao đổi".

Trong khi đó, góp ý cho Dự thảo, đại diện Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) cho rằng, Quyết định số 28/2004/QĐ-BKHCN quy định về phương pháp xác định tỷ lệ nội địa hoá ôtô và các quy định sửa đổi có liên quan đến mức độ rời rạc của các linh kiện ôtô nhập khẩu không phải là điều kiện để đầu tư, kinh doanh bắt buộc đối với doanh nghiệp sản xuất lắp ráp ôtô tại Việt Nam. Trong khi đó, chương trình ưu đãi thuế linh kiện nhập khẩu (theo các Nghị định số 122, Nghị định số 125, Nghị định số 57) cũng đã quy định một trong các điều kiện của linh kiện ôtô nhập khẩu là "thuộc nhóm linh kiện trong nước chưa sản xuất được căn cứ theo quy định của Bộ KH&ĐT về Danh mục nguyên liệu, vật tư, bán thành phẩm trong nước chưa sản xuất được".

Ngoài ra, Nghị định 57/2000/NĐ-CP của Chính phủ lại giao Bộ KH&CN "chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ GTVT, Bộ KH&ĐT và các cơ quan liên quan rà soát, sửa đổi, bổ xung quy định về mức độ rời rạc, đảm bảo phù hợp với thực tế". Văn bản góp ý nêu rõ.

Do vậy, đại diện Bộ GTVT cho rằng, căn cứ các quy định hiện hành và thực tiễn phát triển của ngành công nghệ sản xuất ôtô cũng như tính phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế, "Bộ GTVT nhận thấy các quy định về mức độ rời rạc của linh kiện ôtô của Bộ KH&CN như hiện nay sẽ gây chồng chéo về quản lý, tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp sản xuất lắp ráp ôtô trong nước, do đó cần được phải rà soát bãi bỏ cho phù hợp.

Về dự thảo Thông tư, Bộ GTVT đề nghị Bộ KH&CN căn cứ Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, để rà soát ban hành theo thẩm quyền hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định, đảm bảo tính thống nhất, tránh chồng chéo chức năng, nhiệm vụ của Bộ KH&CN với các bộ ngành khác, tạo môi trường thuận lợi trong hoạt động sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp.

Lý giải này liệu có chính xác hay không? Cơ quan quản lý nhà nước phải tuân thủ quy định của Luật ban hành văn bản pháp luật hay chỉ vì doanh nghiệp vẫn ủng hộ để chưa bãi bỏ những văn bản đã hết căn cứ pháp lý? Trường hợp thấy cần thiết phải có các quy định như cũ thì vẫn phải bãi bỏ các văn bản đã hết căn cứ pháp lý và ban hành văn bản mới dựa vào các căn cứ pháp lý còn hiệu lực. Có như vậy mới tránh được tình trạng "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược" trong áp dụng văn bản pháp luật liên quan, gây ảnh hưởng tới sự nhất quán của môi trường kinh doanh.

Luật sư Phạm Xuân Sang, đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh cho rằng, hiện tại, sản xuất lắp ráp ôtô là ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của Luật Đầu tư. Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 116/2017/NĐ-CP và tiếp đó là Nghị định 17/2020/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 116/2017/NĐ-CP, theo đó, mọi doanh nghiệp trong và ngoài nước muốn sản xuất lắp, ráp ôtô tại Việt Nam đều phải chấp hành. Do đó, theo quy định tại Điều 5 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Bộ KH&CN cần bãi bỏ các quy định không còn cơ sở pháp lý là Quyết định 28/2004/QĐ-BKHCN, Quyết định số 05/2005/QĐ-BKHCN và Thông tư 05/2012/TT-BKHCN để đảm bảo sự thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật.