Dự án Trạm kiểm soát liên hợp cửa khẩu Quốc tế Vĩnh Xương còn 21 hộ không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và không đồng ý bàn giao mặt bằng. Hồ sơ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (BTHTTĐC) trước hợp nhất thiếu 4 thủ tục theo quy định. Chủ tịch UBND thị xã Tân Châu (trước hợp nhất) không chỉ đạo tổ chức cưỡng chế thu hồi đất trong thời gian dài (kéo dài trên 2 năm) là không đúng quy định. Hạn chế, thiếu sót trên của nguyên Chủ tịch UBND thị xã, Hội đồng BTHTTĐC thị xã Tân Châu đã làm chậm công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), ảnh hưởng trực tiếp đến việc giải ngân vốn đầu tư công, một số hạng mục của dự án không thi công được. Sau hợp nhất, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Xương khẩn trương vận động, tuyên truyền các hộ dân bàn giao mặt bằng và chuẩn bị phương án cưỡng chế nhưng không thực hiện được do thiếu thủ tục BTHTTĐC. Vì vậy, UBND tỉnh An Giang phải kết luận chỉ đạo thực hiện lại quy trình, thủ tục GPMB đối với 21 hộ…
Dự án Đầu tư xây dựng 18 cống trên tuyến đê biển, ven biển tỉnh Kiên Giang (Cống Âu thuyền T3 - Hòa Điền) hiện còn 37 hộ không thống nhất phương án BTHTTĐC và bàn giao mặt bằng. UBND xã Hòa Điền chưa thực hiện được việc lập thủ tục cưỡng chế thu hồi đất theo quy định. UBND huyện Kiên Lương (trước hợp nhất) thực hiện thủ tục thu hồi đất, bồi thường ngoài quy hoạch vượt diện tích 8.845,6m2 không đúng quy định. UBND xã Hòa Điền thực hiện không đúng quy trình về BTHTTĐC; chậm phê duyệt phương án bồi thường bổ sung vật kiến trúc 6 hộ… Những hạn chế trên ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công của dự án.
Dự án Đường đấu nối Cầu kênh Ranh kết nối đường tỉnh ĐT.969 của tỉnh Kiên Giang với đường tỉnh ĐT.945 của tỉnh An Giang (đoạn xã Hòn Đất) có vị trí tuyến đấu nối dài khoảng 200m không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị và nông thôn. Nguyên nhân chủ quan do UBND huyện Hòn Đất (trước hợp nhất) trình phê duyệt quyết định chủ trương đầu tư chưa đảm bảo tính pháp lý về quy hoạch, dẫn đến dự án không đủ điều kiện triển khai các thủ tục thu hồi đất, BTHTTĐC; kéo dài thời gian triển khai dự án, vi phạm Luật Đầu tư công, làm giảm hiệu quả đầu tư công.
Dự án Tuyến đường vòng Công viên văn hóa Núi Sam (phường Vĩnh Tế) hiện còn 13 hộ chưa chấp hành bàn giao mặt bằng (giai đoạn 1); còn 25 hộ và 1 tổ chức (giai đoạn 2) chưa được phê duyệt phương án BTHTTĐC. Nguyên nhân chủ quan do Chủ tịch UBND phường và Hội đồng BTHTTĐC phường Vĩnh Tế chưa kịp thời chỉ đạo kiểm tra, rà soát hoàn thiện hồ sơ BTHTTĐC, làm chậm việc triển khai thủ tục cưỡng chế thu hồi đất theo quy định, ảnh hưởng tiến độ GPMB, kéo dài thời gian thực hiện dự án.
3 dự án trên địa bàn phường Long Xuyên (gồm Dự án Sân vận động tỉnh; Tạo quỹ đất và đầu tư hạ tầng khu công nghệ thông tin tập trung tỉnh; Tạo quỹ đất xây dựng trung tâm đào tạo huấn luyện và thi đấu đa năng tỉnh) còn 16 hộ do UBND phường Long Xuyên chậm tổ chức cưỡng chế thu hồi đất, thiếu trình tự, thủ tục theo quy định. Nguyên nhân do hồ sơ BTHTTĐC chưa đảm bảo đủ theo quy định. Chủ tịch UBND phường Long Xuyên chưa kịp thời chỉ đạo kiểm tra, rà soát hoàn thiện hồ sơ BTHTTĐC, làm chậm việc triển khai thủ tục cưỡng chế thu hồi đất theo quy định.
Dự án Tuyến đường vành đai song song với tuyến ĐT.942 (thuộc xã Long Kiên và xã Hội An) còn 29 hộ dân chưa chấp hành bàn giao mặt bằng nhưng UBND 2 xã chậm tổ chức cưỡng chế thu hồi đất; UBND 2 xã chậm báo cáo, đề xuất phương án tái định cư.
Dự án đầu tư xây dựng công trình đường tuyến tránh thị trấn Minh Lương (xã Châu Thành) hồ sơ BTHTTĐC chưa đảm bảo theo quy định của Luật Đất đai năm 2024. Dự án còn 18 hộ dân chưa nhận tiền bồi thường và chưa bàn giao mặt bằng. Nguyên nhân chủ quan do công tác khảo sát, lập phương án BTHTTĐC của Hội đồng BTHTTĐC chưa chặt chẽ, do thiếu kinh nghiệm và lúng túng trong nghiên cứu, áp dụng pháp luật đối với một số trường hợp có vướng mắc.
Dự án Tuyến tránh sạt lở Tỉnh lộ 954 (xã Phú An) còn 5 hộ chưa bàn giao mặt bằng do dự án chưa có khu tái định cư để bố trí cho các hộ. Dự án Tuyến tránh Đường tỉnh 951 (Đoạn từ km8+550 đến km15+950, xã Hòa Lạc) thành phần hồ sơ BTHTTĐC chưa đảm bảo đủ theo quy định của Luật Đất đai năm 2013. Dự án có 9 hộ (10 nền) đủ điều kiện bố trí tái định cư nhưng xã Hòa Lạc hiện chưa có Khu tái định cư để bố trí, trong đó có 3/9 hộ chưa bàn giao mặt bằng do không có nơi ở nào khác. Dự án Đường trục D3 (huyện Vĩnh Thuận, nay là xã Vĩnh Phong) có thành phần hồ sơ BTHTTĐC chưa đảm bảo đủ theo quy định tại Luật Đất đai năm 2024, dự án chỉ còn 1 hộ chưa đồng ý bàn giao mặt bằng.
Dự án đầu tư xây dựng công trình cầu trên tuyến đường bộ ven biển kết nối từ An Biên - Rạch Giá, xã Tây Yên. Tại thời điểm thanh tra, Hội đồng BTHTTĐC xã Tây Yên chưa xác định cụ thể diện tích, trình phê duyệt phương án BTHTTĐC theo quy định; đồng thời phát sinh 16 hộ dân có đơn yêu cầu được bồi thường quyền sử dụng đất. Nguyên nhân do công tác quản lý nhà nước về đất đai thuộc khu vực của dự án trước hợp nhất và hồ sơ địa chính qua các thời kỳ chưa chặt chẽ, không có ranh đất đã bồi thường thực hiện dự án năm 2001, dẫn đến việc xác minh nguồn gốc đất gặp nhiều khó khăn.
Thanh tra tỉnh An Giang cũng chỉ ra, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang đã chưa kịp thời tổ chức kiểm tra công tác BTHTTĐC trên địa bàn tỉnh để chấn chỉnh, xử lý các tồn tại, vướng mắc phát sinh.
Nguyên nhân khách quan của các khó khăn, vướng mắc về GPMB của các dự án nêu trên là do hệ thống pháp luật về đất đai trong thời kỳ thanh tra có sự chuyển tiếp giữa Luật Đất đai năm 2013 và Luật Đất đai năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, phát sinh nhiều tình huống thực tiễn cần nghiên cứu, áp dụng thống nhất. Nhiều trường hợp có nguồn gốc sử dụng đất phức tạp, hồ sơ địa chính, hồ sơ bồi thường và hồ sơ quản lý đất đai qua các thời kỳ chưa đầy đủ hoặc chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến việc xác định điều kiện được BTHTTĐC. Sau hợp nhất, công tác tham mưu GPMB của cấp xã gặp khó khăn do khối lượng công việc giao về cơ sở nhiều; một số trường hợp bất cập trong việc bàn giao hồ sơ tồn đọng; thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn về đất đai, trong khi quy định pháp luật đất đai phức tạp. Nhiều dự án GPMB phải bố trí tái định cư nhưng tại thời điểm triển khai địa phương không có quỹ đất tái định cư sẵn, nên làm chậm công tác GPMB.
Nguyên nhân chủ quan là do một số Chủ tịch UBND xã, phường chưa quan tâm làm tốt trách nhiệm và quyết liệt trong chỉ đạo, lãnh đạo đối với công tác này, chưa xem công tác GPMB và giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ quan trọng, chưa nắm các quy định pháp luật có liên quan về công tác thu hồi, BTHTTĐC, dẫn đến việc xử lý bị chậm, kéo dài. Một số địa phương trong quá trình nghiên cứu, áp dụng các quy định của pháp luật còn lúng túng; thực hiện trình tự, thủ tục BTHTTĐC chưa đầy đủ, còn sai sót, dẫn đến phải điều chỉnh, bổ sung phương án BTHTTĐC nhiều lần, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án; việc rà soát hồ sơ, xác định nguồn gốc và quá trình sử dụng đất chưa đầy đủ, dẫn đến phải nhiều lần xin ý kiến hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Việc phối hợp cung cấp hồ sơ, tài liệu giữa các cơ quan, đơn vị có liên quan trong một số trường hợp chưa kịp thời, ảnh hưởng đến tiến độ xem xét, giải quyết; Công tác quản lý đất đai, quản lý đất công còn hạn chế dẫn đến một số nơi còn tình trạng vi phạm, bị lấn chiếm, khi thực hiện dự án cần nhiều thời gian xác minh, xử lý.
Thanh tra tỉnh An Giang kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo các Sở, ban, ngành, UBND các phường, xã có liên quan khẩn trương khắc phục xử lý những vướng mắc, thiếu sót, hạn chế. Đồng thời, tổ chức kiểm điểm đối với các tập thể, cá nhân có liên quan đến hạn chế, thiếu sót.
