Nhà thầu bỏ giá quá thấp thì không có lãi nên đều chậm tiến độ

Chiều 21/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030; Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026–2030, kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026–2030; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024. Phát biểu tại phiên họp, vấn đề nhiều đại biểu quan tâm đó là hiệu quả đầu tư công, các quy định về đấu thầu, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia hoạt các công trình lớn…

Nêu các bất cập trong việc đấu thầu, đại biểu Hoàng Xuân Tân (Đoàn Quảng Trị) chia sẻ câu chuyện ở địa phương cho biết, lâu nay, hệ thống chính sách pháp luật được thiết kế đấu thầu để giảm giá, tiết kiệm ngân sách nhà nước, qua đó tăng hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, thực tế qua nhiều năm cho thấy bên cạnh các yếu tố tích cực, việc đấu thầu càng bỏ giá thấp càng có xu hướng chất lượng thấp và tiến độ chậm, công trình dở dang kéo dài, không đưa vào khai thác, sử dụng đúng kế hoạch nên không phát huy được hiệu quả.

“Ở góc độ địa phương, tôi xin có 2 ví dụ. Dự án thứ nhất, công trình hệ thống thoát nước khoảng 1.000 tỷ đồng, sử dụng vốn ODA. Mức giảm giá trung bình của các gói thầu xây lắp là 24%, cá biệt có gói thầu giảm tới 42%. Như vậy ngân sách nhà nước tiết kiệm được gần 200 tỷ đồng. Tuy nhiên, các gói thầu giảm giá trên 20% đều chậm tiến độ, dẫn đến dự án chậm thêm 3 năm so với kế hoạch.

Có nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là do nhà thầu bỏ giá quá thấp nên làm thì không có lãi, thậm chí lỗ nên họ ưu tiên cho các công trình khác. Chủ đầu tư rất khó khăn, không thể chấm dứt hợp đồng vì nhà thầu đã ứng tiền nên đã phát sinh nhiều thủ tục, nhiều hệ lụy pháp lý khác. Ví dụ thứ hai, một công trình 6 phòng học, tổng mức đầu tư chỉ khoảng 8 tỷ đồng, trước đây do huyện và xã bố trí vốn, nay chuyển lên tỉnh xử lý, thực hiện theo chính quyền 2 cấp.

Theo quy định, công trình 8 tỷ đồng này phải đấu thầu rộng rãi, tình trạng tương tự như dự án trước, nhà thầu năng lực hạn chế nên bỏ giá thầu thấp để có công trình, việc làm thủ tục kéo dài, nhà thầu thiếu năng lực, thiếu động lực nên phải qua gần 4 năm mới xây xong 6 phòng học, công trình nằm ngay trong khuôn viên trường hiện tại gây bất tiện cho các thầy, các cô và các cháu học sinh”, đại biểu chia sẻ. Đồng thời đề nghị  sửa đổi các luật liên quan, trong đó có Luật Đấu thầu để tăng mức chỉ định thầu cho các công trình có tiêu chuẩn đồng nhất; tăng thẩm quyền phải tăng trách nhiệm và chế tài đối với chủ đầu tư về việc lựa chọn nhà thầu để có thể đảm bảo lựa chọn nhà thầu có năng lực; tăng tỷ trọng của tiêu chí chất lượng và tiến độ

Đại biểu Nguyễn Xuân Thân (Đoàn TP Hồ Chí Minh) thì cho rằng, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm đến 97-98%, trong đó doanh nghiệp vừa là khoảng 7-8% của 97-98% đó, tức là khoảng 50.000 đến 60.000 doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp vừa tham gia tất cả các ngành trong đầu tư công.

“Chúng tôi tha thiết mong Chính phủ và Quốc hội cho phép chúng tôi được tham gia 30% trong gói đầu tư công và tham gia trực tiếp gói thầu của Chính phủ đưa ra. Có nghĩa là chúng tôi không làm cho các doanh nghiệp lớn mà được trực tiếp tham gia vào gói mà Chính phủ đấu thầu và chúng tôi đều tôn trọng giá mà Chính phủ đưa ra, kể cả chỉ định thầu và kể cả đấu thầu. Có nghĩa là trong gói thầu đó chúng tôi được tham gia 30%, nhiều lần chúng tôi đề nghị như thế nhưng chưa được đáp ứng, rất mong trong nhiệm kỳ 2026-2030 chúng tôi được tham gia gói thầu trực tiếp của Chính phủ trong tất cả các lĩnh vực mà chúng tôi có thể làm được”, đại biểu nêu.

Giải trình ý kiến đại biểu sau thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho rằng, quy trình của Luật Đấu thầu hiện nay phải kéo dài từ khoảng 6 tháng đến 1 năm và cũng có rất nhiều vấn đề xung quanh. Thêm nữa là việc tổ chức triển khai các vướng mắc về mặt bằng, vướng mắc về tiêu chuẩn, định mức, vướng mắc về giá vật liệu xây dựng thông thường, giá cát, sỏi, đất san lấp; các quy trình về thanh, quyết toán, quy trình về bảo hành, duy tu, quyết toán, quy trình về bảo hành, duy tu… Tất cả những quy trình, thủ tục này cần được rà soát và thực hiện theo đúng tinh thần của Kết luận 18.

Vốn của Trung ương sẽ tập trung bố trí 10% cho các dự án chuyển tiếp và công trình khẩn cấp, dành 75% để triển khai các dự án trong danh mục Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đặc biệt là các dự án về hạ tầng giao thông, logictis và năng lượng trong giai đoạn mới.

“Còn 4,42 triệu tỷ của địa phương đúng tinh thần địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm. Rất mong đại biểu Quốc hội và các cơ quan dân cử giám sát chặt chẽ điều này và tăng cường, tăng quyền cho người đứng đầu, người quyết định triển khai dự án phải chịu trách nhiệm đến cùng với dự án”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.