Theo quy định giải mật sau 30 năm, loạt tài liệu đáng chú ý trên được giải mật hôm 13/1/2011 có liên quan đến hoạt động của Chính phủ Anh trước và sau sự kiện Olympic 1980 đã cho thấy vai trò khởi xướng hàng đầu của chính quyền Margaret Thatcher trong chiến dịch tẩy chay Olympic Moskva của các nước phương Tây vì mục đích chính trị...
Âm mưa của “người đàn bà thép”
Trong số tài liệu này, thông tin đầu tiên về những động thái của London liên quan đến Olympic 1980 được nhắc tới trong một báo cáo về cuộc gặp của Thatcher với Bộ trưởng Ngoại giao Peter Carrington vào ngày 8/1/1980.
Khi đó, Thatcher đã khẳng định rằng, hoặc là phải chuyển Olympic sang một thành phố, hoặc là Anh sẽ nhất quyết không tham gia để bày tỏ sự phản đối việc Liên Xô đưa quân vào Afghanistan. Người đứng đầu cơ quan ngoại giao đã ngay lập tức bác bỏ phương án đầu tiên với lý do "không thể thành công trên thực tế", đồng thời đề nghị bà Thatcher nên cân nhắc để phối hợp quan điểm hành động với các nước đồng minh khác.
Ngay từ đầu, Chính phủ Anh đã nhận thức rất rõ rằng, họ không có được những đòn bẩy chính trị hay tài chính rõ ràng để gây áp lực lên các tổ chức thể thao độc lập của Anh. Chính vì vậy, Thatcher và ê kíp của bà ta tìm cách gây tác động lên Hiệp hội Olympic của Anh (BOA - British Olimpic Association), các liên đoàn thể thao và cá nhân từng vận động viên.
"Tôi cho rằng, việc thiếu vắng một số lượng đáng kể các quốc gia hàng đầu sẽ là đòn nghiêm trọng giáng vào uy tín của Liên Xô và là cách tốt nhất để thể hiện thái độ phản đối sự can thiệp vào Afghanistan" - quan điểm trên đã được Ngoại trưởng Carrington nhắc tới trong một bức điện mật gửi cho đại sứ Curtis Keeble tại Moskva.
Về phần mình, Thatcher cũng là nguyên thủ đầu tiên công khai tuyên bố về sự cần thiết của việc tẩy chay quốc tế đối với Olympic Moskva. Trong bài phát biểu của mình tại Hạ viện, người đứng đầu Chính phủ Anh tuyên bố, cho dù chưa đưa ra quyết định cứng rắn cuối cùng, nhưng chính phủ ủng hộ quan điểm cần phải tước bỏ quyền đăng cai Olympic của Moskva.
Sau những hành động thăm dò trên, các nhà ngoại giao Anh trên khắp thế giới thi nhau báo cáo về London những thông tin cho biết, các thành phố trước đó từng tổ chức Olympic - như Tokyo, Mexico, Munich và Montreal - đều khước từ việc đăng cai lại Olympic thay thế cho Moskva, viện lý do từ những rắc rối về công tác tổ chức cũng như tài chính. Kết quả là Ủy ban Olympic quốc tế hồi tháng 2/1980 đã chính thức xác nhận quyết định cuối cùng về việc tổ chức Olympic tại Moskva.
Thế là chỉ trong giai đoạn từ tháng 1 cho đến 5/1980, đích thân Thatcher đã viết tới 4 lá thư cho Chủ tịch Denis Fallows của BOA. Bất chấp những lời kêu gọi tẩy chay Olympic Moskva ngày một gay gắt hơn từ phía chính phủ, hiệp hội này trong đại hội hàng năm của mình hồi tháng 3 vẫn quyết định sẽ gửi các vận động viên của mình tới Moskva. Quan điểm bất đồng tương tự giữa chính phủ và các vận động viên cũng hiện diện tại một loạt các nước tư bản lớn khác - từ Mỹ cho tới Australia. Kèm theo đó là cả những nỗ lực bất thành nhằm tổ chức các giải thi đấu tương tự khác dành cho các vận động viên của các nước tham gia tẩy chay Olympic Moskva.
"Không có các đại diện của Mỹ, Đức và các cường quốc thể thao khác, cuộc thi đấu này không thể gọi là Olympic, những buổi lễ sẽ biến thành trò hề... Những cuộc thi đấu sẽ chỉ phục vụ cho mục đích tuyên truyền của Chính phủ Xôviết... Sự tham dự của đoàn thể thao Anh chỉ làm ảnh hưởng đến quyền lợi của chúng ta" - Thatcher đã viết như vậy trong lá thư cuối cùng gửi cho người đứng đầu BOA chỉ hai tháng trước khi khởi tranh Olympic 1980.
Không từ mọi thủ đoạn
Để lợi dụng thể thao làm vũ khí chính trị của mình, chính phủ Thatcher đã không từ mọi thủ đoạn để có thể đạt được mục đích. London khuyến khích tất cả mọi ý tưởng nhằm loại bỏ bất kỳ sự hỗ trợ nào cho Olympic Moskva, chẳng hạn như phá vỡ hợp đồng tài trợ của nhà sản xuất xe hơi Land Rover hay ngăn chặn việc cung cấp cho làng Olympic một lô hàng lớn các máy giặt và máy sấy của công ty Hoover tại Anh. Chính phủ Anh cũng dành sẵn một khoản tiền 100 ngàn bảng từ ngân sách quốc gia để đền bù cho khách du lịch chịu thiệt hại về tài chính do việc xóa bỏ các chuyến đi tới Moskva.
Sau khi Hãng British Airways bãi bỏ các chuyến bay chở cổ động viên tới Moskva, Thatcher cũng chối phăng đề nghị của Hãng Aeroflot xin phép tổ chức 18 chuyến bay đặc biệt từ London tới Moskva trong thời gian diễn ra Olympic. Các quan chức an ninh còn tìm mọi cách gây sức ép lên từng cá nhân, từ thuyết phục cho tới cảnh báo khi biết họ có dự định tới Moskva. Một trong những người vô tình chống lại kế hoạch tẩy chay của Chính phủ Anh lại chính là Quận công Phillip, phu quân của Nữ hoàng Anh.
Với tư cách là Chủ tịch Liên đoàn quốc tế về các môn thể thao cưỡi ngựa, ông Phillip đã tham dự trong một cuộc gặp chuẩn bị cho Olympic tại Thụy Sĩ vào tháng 3/1989 - nơi mà một loạt các liên đoàn thể thao quốc tế đều thông qua tuyên bố lên án âm mưu tẩy chay Olympic Moskva là "hành động không thể chấp nhận".
Điện Burkingham sau đó đã phải tìm cách bác bỏ sự tham gia của Quận công Phillip trong văn kiện trên và khẳng định, ông này không bao giờ phê phán quan điểm của chính phủ.
Về sau, bản thân Quận công Phillip cùng các thành viên trong liên đoàn thể thao cưỡi ngựa của Anh đều phải từ bỏ chuyến đi tới Moskva. Bất chấp sự ngăn cản của chính quyền, nhiều vận động viên của Anh vẫn tham dự Olympic Moskva và giành được tất cả 21 huy chương. Có điều trong khi diễu hành tại lễ khai mạc và bế mạc, những vận động viên này không đi sau lá quốc kỳ Anh và trưng lên tấm bảng "Liên đoàn Olympic Anh"
