Nghệ thuật mang sứ mệnh kết nối

Nơi gặp gỡ tình yêu hội họa

Năm 2015, khi đang sinh sống tại Moscow, họa sĩ Trần Thảo Hiền sáng lập Vietnam Art Space (VAS) trên nền tảng mạng xã hội. Ý tưởng ban đầu khá giản dị: tạo một nơi để những người yêu hội họa giới thiệu tác phẩm, trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ quan điểm và tìm thấy những người bạn có chung niềm say mê sáng tạo.

Không gian ấy dần lớn lên. Sau 10 năm, VAS đã quy tụ hơn 82.000 thành viên trên các nền tảng trực tuyến. Nhưng có lẽ, với người sáng lập, điều đáng quý hơn cả là bên cạnh sự gia tăng về số lượng thành viên, VAS còn làm được việc ý nghĩa hơn nhiều đó là xây dựng được một cộng đồng vốn được hình thành từ những tương tác trên thế giới phẳng đã có thể bước ra đời sống, hiển diện một cách chân thực, tạo nên những cuộc gặp gỡ thực chất, tạo ra những kết nối giá trị nghệ thuật với cuộc sống, nghệ thuật với con người.

Từ trại sáng tác tại Sài Gòn năm 2016, Dalat Mini Workshop năm 2019 với sự tham gia của nghệ sĩ quốc tế đến Caravan – Hội họa Xuyên Việt năm 2022, VAS từng bước mở rộng hoạt động, đưa các thành viên đến gần nhau hơn qua những trải nghiệm sáng tác chung. Mỗi chuyến đi, mỗi cuộc triển lãm không đơn thuần là dịp giới thiệu tác phẩm, mà còn là cơ hội để người nghệ sĩ nhìn thấy thế giới qua con mắt của người khác, nhận ra những khác biệt và tìm thấy những điểm gặp gỡ trong cảm xúc, tư duy nghệ thuật. Hơn thế nữa họ có thể thấu cảm tâm hồn của nhau, tôn trọng những thông điệp nghệ thuật riêng của nhau tìm thấy và hòa điệu cùng nhau trong lí tưởng sáng tạo.

Chia sẻ về triển lãm lần này, họa sĩ Trần Thảo Hiền cho biết, sau hơn 10 năm hoạt động trên mạng xã hội, chị luôn mong muốn tổ chức một cuộc triển lãm để những nghệ sĩ vốn quen biết nhau qua VAS có dịp gặp gỡ ngoài đời, cùng treo tranh, chia sẻ và giao lưu nghệ thuật. Ước mong ấy giờ đây đã thành hiện thực tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.

Trong không gian này, những họa sĩ lão thành, những nghệ sĩ đã khẳng định tên tuổi và các sinh viên mỹ thuật trẻ cùng hiện diện. Ở đây, mỗi người có cơ hội cất lên tiếng nói của mình, đó cũng là ý nghĩa sâu xa của sự kết nối: không phải xóa đi khác biệt để tạo thành một sự đồng nhất, mà là mở ra một không gian để những khác biệt có thể cùng tồn tại, bổ sung và làm giàu cho nhau.

Hội tụ nhiều tiếng nói nghệ thuật

130 tác phẩm được tuyển chọn từ hơn 1.000 tác phẩm gửi về tham dự, tạo nên một diện mạo đa dạng về chất liệu, đề tài và ngôn ngữ tạo hình. Từ sơn dầu, sơn mài, lụa, màu nước, acrylic đến tranh in độc bản, tranh gương, tác phẩm sử dụng đất tự nhiên, gốm và điêu khắc, mỗi tác phẩm mang theo một cách nhìn, một trải nghiệm và một thế giới cảm xúc riêng.

Có những nghệ sĩ tìm về phong cảnh, những con phố, nếp nhà và ký ức thân thuộc. Có người đi sâu vào thế giới nội tâm, diễn đạt cảm xúc bằng những mảng màu mạnh, những đường nét phóng khoáng hoặc những cấu trúc tạo hình giàu tính biểu cảm. Cũng có những tác phẩm đặt ra câu hỏi về bản sắc, sự biến đổi của đời sống và mối quan hệ giữa con người với cộng đồng.

Ở đây, hội họa hiện thực, trừu tượng, biểu tượng và những tìm tòi chất liệu cùng hiện diện, tạo nên một cuộc đối thoại bằng hình ảnh ở đó người xem có thể nhận ra một phần ký ức của mình; hay bắt đầu một cách nhìn khác về thế giới; hay chạm đến một ước mơ.

Sự phong phú của triển lãm còn được tạo nên từ những dấu ấn cá nhân đã hình thành qua nhiều năm lao động nghệ thuật. Đó là Phạm Bình Chương với những góc phố Hà Nội trầm tĩnh, nơi vẻ cổ kính và nhịp sống hiện đại cùng tồn tại; là Phạm An Hải với hội họa trừu tượng giàu nhịp điệu và những chuyển động mãnh liệt của màu sắc; là Phạm Ngọc Khánh với hành trình khám phá, thu thập và xử lý đất tự nhiên để tạo nên bảng màu của riêng mình.

Ở những hướng tiếp cận khác nhau, các nghệ sĩ đều cho thấy sáng tạo không chỉ là việc lựa chọn một chất liệu hay tìm ra một thủ pháp tạo hình. Đó còn là quá trình mỗi người nhận biết mình đang sống trong thế giới nào, rung động trước điều gì và muốn gửi lại điều gì qua tác phẩm.

Đối với một triển lãm nhóm có quy mô lớn, sự đa dạng ấy cũng đặt ra yêu cầu không nhỏ về tổ chức không gian. Theo họa sĩ Nguyễn Ngọc Đan, người đảm nhiệm vai trò giám tuyển, cố vấn nghệ thuật, việc tuyển chọn không chỉ căn cứ vào giá trị thẩm mỹ của từng tác phẩm mà còn chú ý đến tính độc bản, sự tiếp nối trong quá trình sáng tác của mỗi tác giả và khả năng đối thoại giữa các tác phẩm trong tổng thể trưng bày.

Một triển lãm, theo nghĩa ấy, không đơn thuần là tập hợp những bức tranh riêng lẻ. Nó cần một nhịp điệu chung, một sự cân bằng về màu sắc, hình khối và không gian để mỗi tác phẩm vừa giữ được tiếng nói riêng, vừa góp phần tạo nên chỉnh thể. Công việc giám tuyển vì thế cũng là một hình thức kết nối: kết nối tác phẩm với tác phẩm, nghệ sĩ với nghệ sĩ, và sau cùng là kết nối tất cả với người thưởng ngoạn.

Từ Việt Nam nhìn ra khu vực

Sự hiện diện của 6 nghệ sĩ Indonesia với 19 tác phẩm acrylic mở rộng thêm chiều kích giao lưu của Vietnam Art Space – Kết nối Nghệ thuật 2026. Những tác phẩm như Archi Pot, Dance with the Flowers, Heritage Indonesia, Khoảng cách, Glitch to Heal, Chuyến đi chủ nhật… mang đến những cách tiếp cận khác nhau về đời sống, thiên nhiên, ký ức và bản sắc.

Nghệ thuật có một khả năng đặc biệt: đưa con người vượt qua những giới hạn của ngôn ngữ. Một người xem có thể không biết nhiều về đời sống của nghệ sĩ đến từ đất nước khác, không hiểu hết những câu chuyện văn hóa nằm sau một hình tượng, nhưng vẫn có thể rung động trước sắc màu, cảm nhận một nỗi buồn, nhận ra niềm vui hay sự bất an được gửi gắm trong tác phẩm. Từ sự rung động ban đầu ấy, những câu hỏi được mở ra. Vì sao người nghệ sĩ lựa chọn hình ảnh này? Điều gì trong đời sống đã dẫn họ đến cách biểu đạt ấy? Có điều gì tưởng như riêng biệt của một cộng đồng lại chạm đến trải nghiệm chung của con người?

Đối thoại nghệ thuật Việt Nam – Indonesia tại triển lãm không bắt đầu từ những tuyên ngôn lớn lao, nó mở ra thông điệp rằng những con người ở hai đất nước khác nhau vẫn có thể chia sẻ nhiều mối quan tâm. Trong một khu vực Đông Nam Á có lịch sử, văn hóa và đời sống tinh thần phong phú, những cuộc gặp gỡ như vậy góp phần tạo nên sự hiểu biết lẫn nhau từ nền tảng gần gũi nhất: con người và khả năng sáng tạo của con người. Với VAS, việc mở rộng giao lưu quốc tế vì thế không chỉ làm phong phú thêm thành phần tham dự một cuộc triển lãm. Đó còn là bước tiếp nối tự nhiên của hành trình đã khởi đầu từ một cộng đồng trực tuyến, nơi sự chia sẻ và kết nối vốn là lý do để mọi người tìm đến nhau.

Khi nghệ thuật kết nối để yêu thương

Có một điều khiến hành trình của VAS mang thêm ý nghĩa: hoạt động thiện nguyện được duy trì song hành với các hoạt động nghệ thuật. Trong những năm qua, cộng đồng đã tổ chức đấu giá tác phẩm gây quỹ, trao học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ xây dựng phòng học và chung tay giúp đỡ cộng đồng trong những thời điểm khó khăn. Theo thông tin từ ban tổ chức, VAS đã trao 500 suất học bổng cho học sinh nghèo vượt khó tại Lai Châu; đồng thời từng triển khai các hoạt động hỗ trợ học sinh tại Sìn Suối Hồ và gây quỹ trong đại dịch COVID-19.

Tại triển lãm lần này, VAS dự kiến dành 40% khoản thu sau khi trừ chi phí tổ chức để tiếp tục trao học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn và trang bị hệ thống lọc nước cho các trường học vùng cao Hà Giang. Con số ấy cho thấy ban tổ chức mong muốn dành một phần nguồn lực từ hoạt động nghệ thuật cho những nhu cầu thiết thực của đời sống. Nhưng đằng sau những khoản đóng góp cụ thể còn có một điều đáng suy ngẫm: nghệ thuật có thể bắt đầu từ những rung động rất riêng của người sáng tạo, song những giá trị mà nó tạo ra không nhất thiết phải dừng lại ở người sáng tạo hay người thưởng thức. Đó là lúc nghệ thuật vượt khỏi phạm vi của một sinh hoạt chuyên môn để trở thành một phần của đời sống xã hội. Người nghệ sĩ không chỉ trao cho công chúng tác phẩm của mình, mà còn có thể cùng công chúng tạo nên những giá trị khác, gần gũi và thiết thực hơn.

Trong chia sẻ của mình, họa sĩ Trần Thảo Hiền nhấn mạnh rằng niềm vui không chỉ là được gặp nhau được vẽ cùng nhau hay có thêm những tác phẩm mới. Điều hạnh phúc hơn là từ những cuộc gặp gỡ ấy, mọi người còn có thể làm được điều gì đó có ích cho người khác. Có lẽ, đó chính là một trong những điều đẹp nhất mà một cộng đồng nghệ thuật có thể hướng tới. Khi người nghệ sĩ biết mở cánh cửa từ tác phẩm đến cộng đồng, những rung động cá nhân có thể tìm được một đời sống rộng hơn.

Một số tác phẩm tại triển lãm