Phát hiện chấn động trong cuộc khai quật khảo cổ Chính điện Kính Thiên

Xuất lộ móng cột 15 – 18m2, thông tin quân đội sản xuất gạch xây Điện Kính Thiên

Trước đó, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội đã phối hợp với Viện Khảo cổ học tiến hành khai quật khảo cổ tại khu vực nền điện Kính Thiên thuộc trục Trung tâm, Thăng Long - Hà Nội với tổng diện tích 580m². Vị trí hố khai quật nằm dưới nền của tòa nhà Pháo binh (CT04). Để có mặt bằng khai quật, tòa nhà đã được hạ giải.

Thông tin sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025, GS.TS Tống Trung Tín, người trực tiếp chỉ đạo đợt khai quật khẳng định, đợt khai quật đã khẳng định bằng các hiện vật rất cụ thể, có thể “nhìn thấy, sờ thấy” về các tầng văn hóa dày đặc, đủ các thời kỳ của Hoàng thành Thăng Long qua các thời kỳ, kể cả dấu vết rất rõ của thời Lý, Trần, Đại La… Kết quả khai quật khẳng định, các giả thuyết các nhà khoa học đặt ra trước đây là có thật, đồng thời khẳng định tính chân thực thông tin được ghi chép trong các tư liệu, lịch sử trước đây.

Đáng chú ý, GS.TS Tống Trung Tín cho biết, kết quả khai quật cho thấy, cột điện khu trung tâm Chính điện Kính Thiên lên tới 15 – 18m2, bằng diện tích một ngôi nhà cấp 4. Kích thước móng cột rất trật tự. Gian quan trọng nhất thì móng cột lớn nhất, diện tích móng cột nhỏ dần đi theo các gian di tích trong quần thể trung tâm Hoàng thành.

Ban tổ chức phát hiện một viên gạch còn rõ chữ, cho thấy, các đơn vị trong Quân đội xưa tham gia đóng gạch để xây Điện Kính Thiên. Viên gạch khai quật được lần này còn ghi rõ, gạch được sản xuất năm 1466 – thời Lê Sơ.

Báo cáo kết quả sơ bộ từ Ban tổ chức cũng đã cung cấp nhiều thông tin với nhiều chi tiết cụ thể khác. Cụ thể, theo báo cáo, địa tầng khu vực khai quật hiện tại dây 6m, bao gồm 6 lớp văn hóa, kéo dài từ thời Tiền Thăng Long (thế kỷ 7 - 10) đến thời hiện đại (thế kỷ 19 - 20), trong đó lớp văn hóa thời Lê dây nhất gần 3m gồm lớp Lê sơ và Lê Trung hưng tiếp nối nhau.

Tương ứng với các tầng văn hóa kể trên là dấu tích kiến trúc của các thời kỳ gồm: 1 hàng gạch đỏ thời Trần (thế kỷ 13 - 14), 1 hàng gạch xám thời Lê sơ (thế kỷ 15 - 16), 1 nền đá lát Ngự Đạo, 14 móng kiến trúc của Chính điện Kính Thiên thời Trung hưng (thế kỷ 17 - 18) nâng tổng số móng cột đã phát lộ của Chính điện Kính Thiên qua các năm 2011, 2023 và 2025 là 30 trên tổng số 36 móng với 2 loại móng là móng đơn và móng kép, thời Nguyễn (thế kỷ 19) phát lộ 2 cống nước, 26/64 móng cột của kiến trúc điện Long Thiên.

Dấu tích điện Long Thiên hoàn toàn trùng khớp với giới hạn đông - tây của tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc. Hệ thống móng cột và cống thoát nước đã phát lộ cho phép khẳng định điện Long Thiên được vua Gia Long cho xây dựng theo kiến trúc đặc trưng của triều Nguyễn là “trùng thiềm điệp ốc" với 2 tòa nhà là tiền điện và chính điện được đặt chung trên cùng một nền móng và kết nối với nhau bằng gian thừa lưu.

Minh chứng tầm quan trọng của nền điện Kính Thiên đối với lịch sử - văn hóa

Cuộc khai quật đã làm sáng tỏ quy mô và nền mỏng kiến trúc Chính điện Kính Thiên thời Lê, điện Long Thiên thời Nguyễn và lần đầu tiên phát hiện dấu tích văn hóa thời Lý, Trần, Tiền Thăng Long ở đây.

 Nền điện Kính Thiên từng được chính sử ghi chép được đắp hoàn toàn nhân tạo, toàn bộ mặt bằng của khu vực này được đắp đầm quy chuẩn bao gồm đất sét và các vật liệu vỡ. Sau đó mới quy hoạch các vị trí móng cột rõ ràng và đầy đủ nhất là móng cột điện Kinh Thiên thời Lê Trung hưng. Hệ thống các móng cột thời này bao gồm 2 loại móng là móng đơn và móng kép. Trong đó, các móng đơn có kích thước từ 2,8 – 3,5 x 2,5 - 3,5m, các móng kép có kích thước 5,4 - 6,1 x 2,7 - 3m được tạo bởi 81 lớp đầm, dày 4m. Đây là loại móng cột có kích thước lớn nhất trong lịch sử móng cột kiến trúc Việt Nam. Đặc biệt, hệ thống các móng đơn này đều được phân bố trong lòng của kiến trúc, trong khi hệ thống các móng kép chủ yếu được phân bố ở rìa bên ngoài. Dựa trên hệ thống móng đã xuất lộ tạm thời có thể khẳng định giới hạn theo chiều đông - tây của điện Kính Thiên bao gồm 9 gian. Giới hạn theo chiều bắc - nam vẫn cần tiếp tục nghiên cứu để khẳng định chính xác mặt bằng quy hoạch của điện Kính Thiên thời Lê.

Các móng móng nền và móng cột kiến trúc điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng (thế kỷ 15 - 18) được xây dựng trên móng nền đất sét thời Trần (thế kỷ 13 -14), thời Lý (thế kỷ 11 - 12) và thời trước Lý (thế kỷ 7 - 10). Theo sử sách thì Chính điện Kính Thiên thời Lê được xây dựng trên nền điện Thiên An thời Lý và thời Trần. Tại vị trí hồ thăm dò nhỏ đã ghi nhận có sự xuất lộ các dấu tích văn hóa xác thực của 3 thời kỳ nêu trên. Tuy nhiên, do điều kiện yêu cầu bảo tồn của UNESCO đối với nền điện Kính Thiên thời Lê và thực tế mặt bằng hết sức phức tạp nên cuộc khai quật không thể làm rõ được dấu tích chi tiết cụ thể của các kiến trúc thời kỳ Lý - Trần mà chỉ dừng ở mức độ thăm dò để xác định có 6 lớp nền kiến trúc của 6 thời kỳ khác nhau từ thời Đại La (khoảng thế kỷ 7 - 9) được sử dụng đến thế kỷ 10 qua các thời Lý - Trần - Lê sơ - Lê Trung hưng - Nguyễn - Cận hiện đại chồng xếp lên nhau tại nền điện Kính Thiên.

Tóm lại, cuộc khai quật khảo cổ học tại khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025 đã đem lại nhiều nhận thức mới với việc phát hiện tầng văn hóa dày 6m, tiến thêm một bước quan trọng việc khẳng định vị trí, cấu trúc của nền điện Kính Thiên (thế kỷ 15-18) chồng xếp lên trên các lớp văn hóa thời Lý, thời Trần (thế kỷ 11 - 14), thời Tiền Thăng Long (thế kỷ 7 - 10) minh chứng tầm quan trọng và vị trí thiêng liêng bậc nhất của nền điện Kính Thiên đối với lịch sử - văn hóa Thăng Long nói riêng, Đại Việt nói chung trong tiến trình lịch sử văn hóa hàng nghìn năm của dân tộc.

Đây cũng là cơ sở khoa học có tính xác thực nhất góp phần quyết định phục vụ chiến lược phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên thời Lê. Cuộc khai quật cũng đáp ứng nghiêm túc các Khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS, quy định của Luật Di sản văn hóa, minh chứng rõ ràng hơn những thuộc tính cơ bản giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thế giới Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.