Kỷ nguyên tri thức và yêu cầu đổi mới
Thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ từ nền kinh tế dựa vào tài nguyên sang nền kinh tế dựa vào tri thức, dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo như ChatGPT hay Gemini không chỉ thay đổi cách con người làm việc mà còn tái định hình phương thức quản trị, sản xuất và phát triển. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Đây là một lựa chọn mang tính chiến lược, đòi hỏi chuyển đổi sâu sắc mô hình phát triển.
Trọng tâm của quá trình này chính là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, những lĩnh vực gắn trực tiếp với vai trò của đội ngũ trí thức. Những định hướng lớn từ Trung ương như Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hay Nghị quyết số 71 về giáo dục, đào tạo đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để khơi thông nguồn lực trí tuệ.
Các chính sách mới không chỉ tháo gỡ rào cản hành chính mà còn chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, thí điểm công nghệ mới và trao quyền tự chủ mạnh mẽ cho các tổ chức khoa học. Đây được xem là bước chuyển căn bản từ “quản lý khoa học” sang “quản trị khoa học”, giúp trí thức, nhà khoa học mạnh dạn dấn thân vào những lĩnh vực tiên phong.
PGS. TS Nguyễn Văn Ngọc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Đà Lạt cho biết, trong mô hình tăng trưởng mới, đội ngũ trí thức không còn là lực lượng hỗ trợ mà trở thành nhân tố dẫn dắt. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, khi vượt qua ngưỡng thu nhập trung bình, tăng trưởng kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào năng suất và đổi mới sáng tạo. Tại Việt Nam, điều này đồng nghĩa với việc trí thức, nhà khoa học giữ vai trò tiên phong đổi mới mô hình tăng trưởng, thúc đẩy kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Đội ngũ trí thức, nhà khoa học tham gia hoạch định chính sách, nâng cao tính khoa học và tầm nhìn dài hạn. Đây cũng là lực lượng kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đưa nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất.
“Sự tham gia sâu rộng của đội ngũ nhà khoa học trong mọi lĩnh vực sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực, giảm chi phí và tạo ra giá trị gia tăng mới, nền tảng cốt lõi để đạt tăng trưởng bền vững ở mức hai con số!..”, PGS. TS. Nguyễn Văn Ngọc chia sẻ.
Vai trò của nhà khoa học với khát vọng tăng trưởng hai con số
Bước vào nhiệm kỳ 2025–2030, tỉnh Lâm Đồng đứng trước bước ngoặt lớn khi mở rộng không gian phát triển thông qua hợp nhất với Bình Thuận và Đắk Nông. Sự kết nối giữa cao nguyên – đại ngàn – biển xanh đã mở ra cơ hội hình thành một cực tăng trưởng mới của khu vực. Mục tiêu GRDP tăng 10–10,5% của tỉnh Lâm Đồng đặt ra thách thức lớn, đòi hỏi phải triển khai đồng bộ các đột phá chiến lược.
Trong đó, đội ngũ trí thức, nhà khoa học đóng vai trò không thể thay thế, gắn liền với quy hoạch không gian phát triển liên vùng, kết nối nông nghiệp, du lịch và kinh tế biển. Phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nâng cao giá trị các sản phẩm chủ lực, triển khai hạ tầng chiến lược và hạ tầng số, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Đặc biệt, với lợi thế của Đà Lạt là trung tâm giáo dục, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, tỉnh Lâm Đồng có điều kiện thuận lợi để trở thành “thủ phủ tri thức” của khu vực Tây Nguyên.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay đội ngũ tri thức, nhà khoa học vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản. Cụ thể, thủ tục hành chính rườm rà trong nghiên cứu, cơ chế tài chính chưa phù hợp với đặc thù khoa học, thiếu kết nối giữa nghiên cứu và doanh nghiệp, đồng thời tư duy quản lý còn nặng tính an toàn. Những “điểm nghẽn” này nếu không được tháo gỡ sẽ làm suy giảm động lực sáng tạo, một trong những yếu tố sống còn trong mục tiêu tăng trưởng hai con số.
PGS. TS. Nguyễn Văn Ngọc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Đà Lạt đề xuất giải pháp kiến tạo môi trường để trí thức bứt phá là trao quyền tự chủ cho tổ chức khoa học, chuyển sang quản trị theo kết quả. Thiết lập cơ chế sandbox (khung thể chế thử nghiệm có kiểm soát), cho phép thử nghiệm công nghệ mới. Đổi mới chính sách tài chính, tập trung vào hiệu quả đầu ra và phát triển thị trường khoa học công nghệ, gắn kết viện – trường – doanh nghiệp.
Cùng với đó là xây dựng môi trường làm việc văn minh, đãi ngộ xứng đáng và khuyến khích tự do học thuật, để trí thức thực sự yên tâm cống hiến lâu dài. Xác định “con người là trung tâm”, tỉnh Lâm Đồng đang triển khai chiến lược nhân lực chất lượng cao gắn với đặc thù vùng. Trong đó, đào tạo nhân lực theo chuỗi giá trị rừng – biển. Phát triển kỹ năng số cho toàn dân. Gắn kết viện, trường với thực tiễn địa phương, đồng thời áp dụng cơ chế thu hút nhân tài đặc thù. Việc đầu tư bài bản cho trí thức không chỉ tạo động lực tăng trưởng mà còn giúp tỉnh Lâm Đồng chuyển hóa tiềm năng thành giá trị kinh tế thực chất.
Mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là phép thử về năng lực quản trị và tầm nhìn phát triển. Trong hành trình đó, trí thức, chuyên gia, nhà khoa học chính là lực lượng giữ vai trò “mở đường”. Khi tri thức được đặt đúng vị trí, khi nhà khoa học được trao quyền và bảo vệ, tỉnh Lâm Đồng hoàn toàn có cơ sở để bứt phá, trở thành cực tăng trưởng mới của khu vực, góp phần cùng cả nước hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.
