Phát biểu tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ ngày 6/7, ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh thường niên kéo dài hai ngày, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã yêu cầu các đồng minh phải đưa ra “các kế hoạch rõ ràng, cụ thể và đáng tin cậy” nhằm đạt được các mục tiêu chi tiêu của tổ chức. Động thái này diễn ra vào thời điểm mang tính bước ngoặt đối với liên minh, khi Washington liên tục thúc ép các đối tác phải gánh vác thêm gánh nặng tài chính.
Năm ngoái, 32 quốc gia thành viên NATO đã thống nhất mục tiêu đầu tư 5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho quốc phòng. Trong đó, mức chi tiêu được phân bổ cụ thể: 3,5% dành cho ngân sách quốc phòng trực tiếp, 1,5% dành cho các cơ sở hạ tầng như đường, cầu cảng, nhằm đảm bảo quân đội và thiết bị có thể di chuyển nhanh chóng trong thời kỳ có chiến sự.
Tuy nhiên, việc hiện thực hóa mục tiêu này đang gặp nhiều thách thức. Tây Ban Nha dù tán thành mục tiêu nhưng tuyên bố họ vẫn có thể đáp ứng các yêu cầu an ninh của NATO mà không cần chi tiêu tốn kém đến vậy. Trên thực tế, một số quốc gia hiện vẫn đang chật vật để đạt được mục tiêu cũ của liên minh là 2% GDP.
Khi được hỏi về việc xử lý các đồng minh không có kế hoạch tài chính rõ ràng, ông Rutte không nói chi tiết nhưng cảnh báo: “Nếu một hoặc hai thành viên vẫn cần được thuyết phục, chúng tôi có những cách để làm điều đó”.
Áp lực từ phía Mỹ đang ngày càng rõ nét. Tuần trước, Đại sứ Mỹ tại NATO, ông Matthew Whitaker, ám chỉ rằng Washington đã chuẩn bị sẵn các biện pháp đối phó với những quốc gia không có động thái gia tăng đóng góp, dù từ chối tiết lộ cụ thể.
“Tổng thống Donald Trump hoàn toàn kỳ vọng tất cả các đồng minh sẽ lập tức hành động, khẩn trương bước vào lộ trình tiến tới mức 5%”, ông Whitaker nhấn mạnh.
Ông Trump từng nhiều lần chỉ trích các đồng minh về vấn đề chi tiêu quốc phòng và từng đe dọa sẽ không hỗ trợ bất kỳ thành viên NATO nào không đóng góp đủ. Gần đây, ông Trump đã kêu gọi “lòng trung thành” từ các đồng minh NATO, sau khi một số nước từ chối cho phép sử dụng căn cứ của họ trong cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran.
Về mức chi tiêu của các đồng minh châu Âu và Canada, Tổng Thư ký Rutte đánh giá những số liệu cho đến nay là “rất ấn tượng”. NATO ước tính nhóm này sẽ đầu tư thêm tổng cộng 258 tỷ USD cho quốc phòng trong thời gian tới. Dẫu vậy, những con số này có thể vẫn chưa đủ để làm hài lòng chính quyền Tổng thống Trump.
Nhằm thể hiện cam kết thực tế, Bộ trưởng Quốc phòng Hà Lan Dilan Yesilgoz thông báo nước này sẽ công bố các thỏa thuận và kế hoạch quốc phòng trị giá hơn 3 tỷ euro (3,43 tỷ USD) tại thượng đỉnh Ankara.
