Tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak: Thêm một lần thoát hiểm?

Ngày 11/2/2011, Tổng thống Hosni Mubarak thoạt tiên đã không tuyên bố từ chức trước thời hạn mà chỉ thông báo rằng ông sẽ nhường một phần trách nhiệm cho Phó Tổng thống Omar Suleiman.

Hơn thế nữa, ông đã mang Thánh Allah ra thề rằng, ông sẽ ở lại trên cương vị của mình tới kỳ bầu cử Tổng thống sắp tới, dự kiến được tổ chức vào mùa thu năm nay. Tuy nhiên ngay sau đó ông đã dời nhiệm sở và bàn giao quyền lực cho Hội đồng tối cao quân đội Ai Cập.

Đã sáu lần bị mưu sát nhưng vẫn toàn mạng, ông Mubarak có quyền hy vọng rằng, ngay trong tình huống bó buộc hiện nay, ông lại thêm một lần thoát hiểm để duy trì sự ổn định và bình an cho quá trình chuyển giao quyền lực sau ba thập niên chèo lái con thuyền quốc gia trong một khu vực đầy tai ương và bạo lực như Trung Đông. Liệu thời cuộc mới có bao dung cho một chính trị gia quen với tư duy truyền thống như ông hay không?

Khúc quân hành không lặng lẽ

Ông Mubarak đã trải qua không ít những thử thách để lên được vị trí lãnh đạo tối cao của Ai Cập. Trong toàn bộ cuộc đời mình, ông luôn tỏ ra là một chính trị gia can trường, dám làm dám chịu và không bao giờ lảng tránh những cú đánh dù nặng nề đến mấy của số phận. Một bước ngoặt quyết định đã đến với ông, khi đó mới 47 tuổi, đang là Tư lệnh Không quân, vào ngày 15/4/1975.

Đúng hôm ấy, ông đã được Tổng thống Ai Cập Anwar Sadat chọn làm phó tướng. "Tôi chọn anh ấy vì sự trung thành và tin cậy"- ông Sadat giải thích với những người thân tín. Bản thân ông Mubarak đã rất ngạc nhiên khi thấy vận may bất ngờ mỉm cười với mình vì nói thực lòng, lúc đó mơ ước cao nhất của tướng Mubarak là phấn đấu để ngồi được vào ghế Tổng Tham mưu trưởng...

Vậy mà ông đã trở thành cánh tay phải của Tổng thống Sadat, gắn bó với ông ấy như hình với bóng. Ông Sadat muốn tranh thủ sự ủng hộ của giới quân nhân Ai Cập và ông Mubarak đã giúp ông cảm thấy hơi ấm đó ở sau lưng. Tuy nhiên, chạy giời không khỏi nắng, cuối cùng thì Tổng thống Sadat vẫn bị những phần tử cực đoan Hồi giáo ám sát vì chúng cho rằng ông đã phạm lầm lỗi lớn khi ký bản hòa ước với quốc gia Do Thái Israel.

10cm- đó chính là khoảng cách mà ngày 6/10/1981, Phó Tổng thống Mubarak đã ở cận kề cái chết, khi Tổng thống Sadat bị sát hại trong lúc diễn ra lễ duyệt binh. Cho tới hôm nay, ông Mubarak như vẫn còn nghe rõ tiếng đạn rít và tiếng thét của một trong những sát thủ hướng về ông: "Tránh ra! Chúng tôi không cần ông, chúng tôi muốn giết Pharaon cơ!". Trước mắt ông Mubarak cho tới hôm nay vẫn hiện rõ mồn một cảnh ông Sadat nằm bất động trên vũng máu...

Tối hôm đó, bàng hoàng nhưng không bị hề hấn gì, ông Mubarak đã chính thức đọc thông báo về cái chết của vị nguyên thủ quốc gia cho đồng bào mình hay. Một tuần sau đó, ông trở thành Tổng thống Ai Cập. Năm ấy, ông mới 53 tuổi và có lẽ là rất hài lòng với cương vị Phó Tổng thống.

Và rồi, không cầu mà được, không ước mà thấy, ông lại ngẫu nhiên được ngồi vào ghế nguyên thủ quốc gia. Tất nhiên, ở Ai Cập, vinh dự lớn này luôn đi kèm theo những bất trắc. Cả vị Tổng thống tiền nhiệm của ông Sadat là Gamal Abdel Nasser cũng đã qua đời năm 1970 trong những tình huống mà cho tới nay vẫn bị phủ kín những nghi ngờ về một vụ đầu độc...

Có công, có hưởng

Vị Tổng thống tương lai sinh ra ở một nơi hẻo lánh nằm trong châu thổ sông Nile. Cha ông chỉ có một mảnh đất nho nhỏ và làm việc trong Sở Tư pháp địa phương. Lúc nhỏ, cậu bé Hosni luôn phải sống trong cảnh tiệm tùng của một đời sống có nhiều thiếu thốn và vì thế, đã rất cố gắng học hành. Tốt nghiệp phổ thông, mặc dù cha mẹ khuyên nên thi vào Trường Đại học Cairo học một môn xã hội nhân văn nào đó, nhưng vị Tổng thống tương lai lại đưa ra một hướng đi khác...

Cuộc chiến tranh năm 1948 với Israel đã làm rõ một điều: lực lượng vũ trang của các quốc gia Arab quá yếu ớt. Hiểu ra điều này, các nhà lãnh đạo ở Ai Cập đã cố gắng củng cố đội ngũ sĩ quan từ những nguồn lực mới, đặc biệt là dựa vào lớp trẻ nông thôn. Anh thanh niên Mubarak đã bị sức hấp dẫn của binh nghiệp cuốn hút và chọn cho mình nghề phi công quân sự.

Tốt nghiệp xuất sắc Trường Quân sự năm 1949, Mubarak đã phục vụ ở Sinai, rồi trở thành hướng dẫn viên tại Học viện Không quân Ai Cập. Trong những năm 50 của thế kỷ trước, Mubarak từng không chỉ một lần sang Liên Xô học điều khiển những mẫu máy bay mới mà Moskva khi ấy cung cấp cho Ai Cập.

Năm 1956, Mubarak đã thực tiếp tham gia những trận chiến đấu chống trả lại cuộc xâm lược mà liên quân Anh - Pháp - Israel nhằm vào Ai Cập. Viên phi công trẻ đã tỏ ra rất can trường và dũng cảm. Thượng cấp lập tức để tâm tới Mubarak và năm 1959, anh trở thành Phi đoàn trưởng Phi đoàn Máy bay ném bom Tu-16 và vài năm sau, được cử giữ chức Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn Không quân.

Năm 1962, khi tại Bắc Yemen bùng nổ nội chiến, Mubarak được cử sang tham chiến ở đó và tỏ ra mình là một phi công vừa dũng cảm vừa mưu mẹo. Rồi anh được đưa sang học tại Học viện Quân sự cao cấp Frunze ở Moskva trong hai năm 1964-1965... Quãng đời học tập ở Moskva đã để lại trong Mubarak những dấu ấn sâu đậm.

Năm 1968 đã gây ra một tấn thảm kịch to lớn đối với quân đội Ai Cập: Israel đã gần như tiêu diệt hoàn toàn lực lượng Không quân của xứ sở Pharaon! Trong tình huống đó, Mubarak đã được cử làm Hiệu trưởng Học viện Không quân. Ông đã làm được một việc phi thường: Trong một thời gian ngắn, giảm thời gian đào tạo từ 4 năm xuống còn 2 năm để gia tăng số lượng phi công thạo nghề lên gấp đôi. Hiệu trưởng Mubarak đã phải thay đổi lại toàn bộ hệ thống đào tạo và tỏ ra rất cương quyết, kiên trì trong việc huy động vật lực để đạt được mục tiêu đã định.

Được Tổng thống lúc đó là ông Naser để ý, năm 1969, ông Mubarak đã được phong quân hàm tướng không quân và giữ chức Tham mưu trưởng Không quân Ai Cập.

Năm 1972, ông trở thành Tư lệnh Không quân kiêm Thứ trưởng Quốc phòng. Cương vị này đã cho phép ông cách tân một cách căn bản lực lượng không quân Ai Cập nhằm đáp ứng những yêu cầu mới của thời cuộc, đối phó với Israel trong cuộc chiến tranh bắt đầu ngày 6/10/1973.

Nói một cách công bằng, khi đó không quân Ai Cập đã đạt được những thành tích đầy ấn tượng. Tướng Mubarak đã trở thành anh hùng dân tộc khi được vinh dự nhận từ chính tay Tổng thống Sadat Huân chương "Ngôi sao Sinai", vinh dự cao nhất của các quân nhân Ai Cập, cũng như quân hàm Thượng tướng.

Trung thực tạo uy tín

Khi ngồi vào ghế Tổng thống Ai Cập thay cho ông Sadat, ông Mubarak phải thừa kế một chế độ gần như quân chủ, bị cách ly khỏi thế giới Arab và bị chìm ngập tới cổ trong những món nợ nước ngoài. Tuy nhiên, các giới ở Ai Cập lúc đó, kể cả giới đối lập từng bị tống giam nhiều người dưới thời ông Sadat, đều tỏ ra hy vọng vào những đổi thay sẽ tới cùng vị Tổng thống mới.

Báo chí Ai Cập lý giải: "Nhà lãnh đạo mới được ủng hộ vì ông là người thích hợp nhất có thể xua tan những nỗi sợ hãi và chữa lành những vết thương tâm lý cho đất nước. Dân Ai Cập cần một người không bày ra những kế hoạch khổng lồ nhưng cũng không dồn đẩy quốc gia tới thảm họa".

Bình thản, khiêm nhường nhưng quyết đoán, với bản lĩnh can trường của một phi công quân sự từng vào sinh ra tử, Tổng thống Mubarak đã ngày càng củng cố vị trí của mình cũng như vị thế của Ai Cập trên trường quốc tế. Ông không lảng tránh những tình huống khó khăn do người tiền nhiệm đã để lại mà trong nhiều trường hợp, đã khôn khéo tìm được lối thoát ngoạn mục.

Trong đối nội, với sự hỗ trợ của các cơ quan an ninh, Tổng thống Mubarak đã biết cách tách những nhân vật Hồi giáo đối lập nhưng trung dung khỏi các lực lượng cực đoan và phân hóa hàng ngũ thù địch. Chỉ trong 12 tháng đầu tiên cầm quyền, ông đã cho ra khỏi nhà tù tới 4.000 phần tử Hồi giáo từng bị ông Sadat tống giam.

Hiểu rõ những nguy cơ từ phía các lực lượng cực đoan, Tổng thống Mubarak rất tránh những biện pháp quyết liệt trong chính sách tôn giáo. Ông không rời bỏ những vị trí đã có của mình nhưng cũng biết cách "trò chuyện" với các phong trào đối lập nhằm tìm các điểm tiếp cận hữu lý nhất của cả chính quyền lẫn những lực lượng này.

Trong nhiều năm liền, phong cách làm việc của Tổng thống Mubarak càng ngày càng thu hút được nhiều sự ủng hộ trong lòng xã hội Ai Cập. Nguyên tắc đầu tiên của ông là trung thực trong mọi công việc. Những nguyên tắc dân chủ được ông xây dựng rất từ từ nhưng chắc chắn.

Ông không hay đưa ra những lời hứa hay ho nhưng luôn cố gắng tìm mọi cách để nền kinh tế phát triển, cải thiện đời sống nhân dân. Ông vẫn duy trì những mối quan hệ truyền thống với thế giới Arab nhưng không có những cử chỉ khiến cho Israel nhìn Ai Cập như kẻ thù tiềm tàng mặc dù cho tới hôm nay, ông vẫn kiên quyết từ chối lời mời tới thăm quốc gia Do Thái...

Qua thời dễ yếu

Khi lên thay Tổng thống Sadat, ông Mubarak đã tạo được cho mình một danh tiếng liêm chính. Ông đã sống và làm việc rất khác so với người tiền nhiệm Sadat. Ông Sadat sinh thời rất thích tiệc tùng vui vẻ, xa hoa, còn ông Mubarak lại cực kỳ ghét nhậu nhẹt và những gì mà ông coi là lãng phí.

Ông Sadat thích xuất hiện trước công chúng trong những bộ quân phục lộng lẫy gắn đầy huân chương, huy chương, còn ông Mubarak từ khi ngồi vào ghế Tổng thống đã không một lần mặc quân phục ra trước công chúng. Ông Sadat vẫn bị coi là người có nhiều dính líu tới tham nhũng, còn ông Mubarak từng được coi là một chính trị gia ái quốc không gì mua chuộc được.

Ông Sadat sống trong những cung điện hoành tráng, còn Tổng thống Mubarak trong nhiều năm vẫn chỉ ở trong ngôi biệt thự nhỏ hai tầng mà ông đã bỏ tiền túi ra xây từ năm 1972, nhiều hôm còn tự nấu bữa sáng cho mình và vợ...

Thế nhưng, dần dà theo tuổi tác, dường như ông Mubarak đã để lỏng dây cương quyền lực khiến cho đất nước Ai Cập ngày một chìm sâu vào các hiện tượng tiêu cực. Bây giờ ông lại bị các thế lực đối lập kết tội dính líu và dung túng tham nhũng, như ngày nào ông từng nói về thể chế của người tiền nhiệm.

Tránh vỏ dưa, lại tích tụ vỏ dừa, chính thể do ông lãnh đạo hiện nay đang mắc những căn bệnh trầm kha của thế giới đang phát triển, tạo cớ cho những hoạt động chống đối bùng phát. Những người dân từng tôn vinh ông ngày trước giờ lại tỏ ra cực kỳ thất vọng về ông. Thế mới biết, anh hùng khi đã hết thời thì rất dễ bị suy vi

Tuấn Tú

Các tin khác

Dấu ấn Hồ Thiệu Trị

Dấu ấn Hồ Thiệu Trị

Lần đầu trở về Việt Nam sau gần 20 năm định cư ở Pháp, kiến trúc sư (KTS) Hồ Thiệu Trị đã tạo ra tiếng vang với công trình trùng tu Nhà hát lớn Hà Nội (1995-1997). Trong khoảng 3 thập niên vừa qua, ông và cộng sự đã có nhiều công trình với phong cách kiến trúc đặc trưng, giàu tính thẩm mỹ trên mảnh đất hình chữ S.

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: "Tác phẩm là điều còn lại cuối cùng"

Trung tướng, nhà văn Hữu Ước: "Tác phẩm là điều còn lại cuối cùng"

Cũng phải vài lần hẹn, tôi mới gặp được Trung tướng, nhà văn Hữu Ước. Đã hơn 10 năm rời vị trí Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân, An ninh thế giới, Văn nghệ công an, nhưng giờ đây, ông vẫn luôn bận rộn với công việc của Chủ tịch Chi hội Nhà văn Công an và sáng tác văn chương, hội họa.

"Hà Nội 1987" và hành trình của một người Pháp

"Hà Nội 1987" và hành trình của một người Pháp

Trong gần 4 thập niên, Việt Nam không chỉ là bối cảnh sáng tác, mà dần trở thành một phần đời sống tinh thần của nhiếp ảnh gia Jean-Charles Sarrazin. Cuốn sách ảnh "Hà Nội 1987", ra mắt cuối năm 2025, đã khơi lại dòng ký ức, đưa người đọc trở về những ngày đầu ông gắn bó với mảnh đất này.

Ở lại với A Lưới

Ở lại với A Lưới

Miền rừng A Lưới không phải là nơi người ta đến để tìm những điều vĩ đại. Nó lặng lẽ, kín kẽ, giữ người bằng những điều rất nhỏ. Những con đường đất còn ẩm sau mưa, bóng tối xuống sớm hơn giờ quen thuộc, hay ánh mắt trẻ con nhìn người lớn không dè chừng.

Nhà văn Vũ Liêm: Chẳng có tội ác nào là ngẫu nhiên

Nhà văn Vũ Liêm: Chẳng có tội ác nào là ngẫu nhiên

Viết về tội ác không chỉ là tái hiện hành vi phạm pháp, mà là đối diện với những vùng xám của quyền lực, trí tuệ và nhân tâm. Trong cuộc đối thoại thẳng thắn này, nhà văn - Trung tá Vũ Liêm nhìn lại tiểu thuyết “Tội ác sau khe cửa” như một thử nghiệm nhiều tham vọng, đó là truy nguyên động cơ phạm tội, đặt người sáng tạo trước giới hạn đạo đức của chính mình, và phơi bày những ranh giới mong manh giữa tưởng tượng nghệ thuật, nghiệp vụ điều tra và đời sống thật.

Đất lành của người cựu tù chính trị Côn Đảo

Đất lành của người cựu tù chính trị Côn Đảo

Nhớ về quãng thời gian “tòng phu” ra Côn Đảo, bà Tư rổn rảng: Năm 1981 cô ra đây theo ổng thì có một đứa con trai rồi, tên là Thọ, sinh năm 1977; hiện nay là bác sĩ bệnh viện đặc khu Côn Đảo. Năm 1982, sinh con trai thứ hai là Nghiệp, năm 1983 thì sinh một cô con gái. Đến giờ các con cũng lập gia đình, sinh sống gần đây. Cô chú có 6 đứa cháu nội ngoại. Vậy là nhà cô đến giờ có ba đời ở Côn Đảo rồi đó.

Cỏ xanh trên vết xước chiến tranh

Cỏ xanh trên vết xước chiến tranh

"Cỏ xanh đời thép"của Tống Phước Bảo, viết về nữ điệp báo Nguyễn Thị Thảo - Sáu Thảo, là cuốn sách cố gắng trả lại hơi ấm của người, cho một thân phận đã đi qua chiến tranh như một ngọn cỏ mọc trên vùng đất nhiều lần cháy rụi. Từ giọt nước mắt của biên tập viên đầu tiên đọc bản thảo, cho đến những đêm tác giả bật băng ghi âm, ngồi một mình với lời kể của cô Sáu, cuốn sách được sinh ra trong thứ thinh lặng rất dài, rất sâu.

Phía sau sự sụp đổ của “Đế chế Diddy”

Phía sau sự sụp đổ của “Đế chế Diddy”

Từng là ông trùm hip-hop, tài sản tỷ đô, tiệc tùng cùng sao hạng A, và rồi một ngày, tất cả sụp đổ, không phải vì một bản nhạc dở, mà vì những bí mật đen tối giấu kín suốt 4 thập kỷ. Đó là Sean "Diddy" Combs, người từng được ca tụng như "biểu tượng sống của giấc mơ Mỹ", nay đang là phạm nhân số 45388-509 ở nhà tù liên bang Fort Dix, New Jersey (Mỹ). Diddy đã tự hủy bằng những bí mật mà chính anh ta tạo ra. Đó không chỉ là việc một cá nhân sa ngã, mà là lời cảnh tỉnh cho cả Hollywood, nơi công lý thường chỉ lên tiếng sau khi nhạc đã tắt.

Nhà văn Tô Giang: 30 tháng tù, những trang viết đau đớn và giải thưởng văn chương

Nhà văn Tô Giang: 30 tháng tù, những trang viết đau đớn và giải thưởng văn chương

Có những câu chuyện mà nếu chỉ đọc lướt, người ta dễ tưởng đó là kịch bản của một bộ phim tội phạm xuyên biên giới: một nhà báo trẻ rời quê hương với khát vọng đổi đời, rồi trượt dài vào những căn nhà trồng cần sa trên đất Úc và kết thúc bằng bản án lặng lẽ sau song sắt. Nhưng ở Tô Giang, bóng tối không phải dấu chấm hết.

Nhà khoa học nặng lòng với quê hương

Nhà khoa học nặng lòng với quê hương

Ở tuổi gần 90, GS Trần Thanh Vân vẫn minh mẫn và mang nhiều tâm huyết với sự nghiệp khoa học của nước nhà. Hơn 30 năm trước, dù có một sự nghiệp đồ sộ và danh tiếng trong giới nghiên cứu khoa học thế giới, GS Trần Thanh Vân cùng vợ vẫn chọn quay về Việt Nam khi đó còn rất nhiều khó khăn để cống hiến.

Tái sinh kỳ diệu nhờ phục hồi chức năng

Tái sinh kỳ diệu nhờ phục hồi chức năng

Có nhiều trường hợp vì di chứng của tai nạn thương tích, đột quỵ, bệnh mãn tính… khiến cuộc đời họ những tưởng sẽ phải gắn chặt với xe lăn, giường bệnh, chịu cảnh tàn phế. Nhưng điều trị phục hồi chức năng (PHCN) đã giúp họ có được sự tái sinh kỳ diệu.

Ai là nguyên mẫu nhân vật trong bài hát “Hành quân xa”

Ai là nguyên mẫu nhân vật trong bài hát “Hành quân xa”

Hành quân xa dẫu qua nhiều gian khổ/ Vai vác nặng ta đã đổ mồ hôi/ Mắt ta sáng, chí căm thù, bảo vệ đồng quê ta tiến bước/ Đời chúng ta, đâu có giặc là ta cứ đi”… Ca từ giản dị, ngắn gọn, nhịp điệu tựa như bước chân đầy khí thế xung trận trong bài hát “Hành quân xa” do nhạc sĩ Đỗ Nhuận sáng tác năm 1953 đã trở thành hành khúc của người lính trong những năm kháng chiến chống Pháp.

Chuyện nghề của một xạ thủ bắn tỉa quốc tế

Chuyện nghề của một xạ thủ bắn tỉa quốc tế

Tham gia Đội tuyển Bộ Công an tại cuộc thi bắn tỉa quốc tế “Phong Nhẫn 2025”, Trung đoàn Đặc nhiệm - Bộ Tư lệnh Cảnh vệ đóng góp 2 xạ thủ chủ lực thi đấu chính thức là Thiếu tá Phạm Hùng Trường và Đại úy Lê Văn Phương đã xuất sắc giành Huy chương vàng nội dung thi đấu đồng đội, phối hợp tác chiến.

NSND Phạm Thị Thành: Hoa hướng dương đã đi về phía mặt trời

NSND Phạm Thị Thành: Hoa hướng dương đã đi về phía mặt trời

Tôi vẫn gọi NSND Phạm Thị Thành là một bông hoa hướng dương, bởi bà đã sống một cuộc đời rực rỡ, tận hiến cho sân khấu - nghệ thuật nước nhà. Bà là một nữ đạo diễn đầu tiên của sân khấu Việt Nam đương đại. NSND Phạm Thị Thành đã trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 84, nhưng ánh hào quang bà để lại trên bầu trời sân khấu - nghệ thuật nước nhà sẽ vẫn còn…

“Chiến trường và quê hương” của lão tướng U100

“Chiến trường và quê hương” của lão tướng U100

95 tuổi đời, 75 tuổi Đảng, Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Văn Lai vẫn khỏe mạnh. Giọng nói sang sảng, tinh thần mẫn tiệp, chân bước chậm nhưng vững chãi, ông vẫn tích cực tham gia các hoạt động xã hội, tham gia nhiều sự kiện, hội thảo do Bộ Công an tổ chức.

Robert Redford: Người định hình Hollywood

Robert Redford: Người định hình Hollywood

Ngày 16/9, đạo diễn kiêm diễn viên nổi tiếng người Mỹ Robert Redford đã qua đời ở tuổi 89 khi đang ngủ tại nhà riêng trên dãy núi Utah. Redford là "gã khổng lồ của điện ảnh Mỹ" và đã góp phần định hình Hollywood thập niên 1970 khi đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền điện ảnh độc lập Mỹ khi đồng sáng lập Liên hoan phim Sundance - bệ phóng cho nhiều bộ phim nổi tiếng.

Nhạc sĩ Dương Thụ: Những giấc mơ dài

Nhạc sĩ Dương Thụ: Những giấc mơ dài

Ông là một trong 4 gương mặt của “Bộ tứ sông Hồng”, cùng với nhạc sĩ Trần Tiến, nhạc sĩ Phó Đức Phương, nhạc sĩ Nguyễn Cường làm nên diện mạo của âm nhạc Việt Nam thập niên 90.