Lam lũ tuổi thơ
Đã không có gì hứa hẹn trước cho một tương lai sáng rạng. Valia (cách gọi thân mật của cái tên Valentina) mới lên hai tuổi (năm 1939) thì cha cô đã lên đường gia nhập Hồng quân. Một mình người mẹ ở lại vùng quê Yaroslav với ba đứa con bé dại (Valia còn có một chị gái và một cậu em trai). Rồi chiến tranh Vệ quốc bùng nổ. Cả Liên bang Xô viết đã bị cuốn vào vòng xoáy đạn lửa khốc liệt. Không bao giờ Valia được nhìn thấy cha nữa - ông hy sinh ngoài chiến trường.
Mãi sau này nhớ lại tuổi thơ, Valentina Tereskova vẫn còn cảm thấy nhói đau khi hình dung ra cảnh nghe thấy đám bạn gái khoe: “Hôm qua cha mình vừa cho mình đi xem phim...”, hay “Hôm qua bố mình mới mua cho mình cuốn sách...”. Gặp những trường hợp như thế, Valia thường phải nói lảng sang chuyện khác cho trái tim đỡ xót như bị ai chà muối...
Nhà neo người, lại gặp thời chiến, Valia sớm phải đầu tắt mặt tối giúp mẹ và chị. Có lúc vừa ngồi làm bài tập về nhà, Valia vừa phải dỗ dành cậu em út Vova hay hờn khóc đang ngồi trên đầu gối mình, để mẹ yên tâm làm việc đồng áng.
Hết lớp 7, Valia nói với mẹ:
- Hay là con thi vào Trường Dạy nghề đường sắt ở
Valia vốn luôn mơ ước được đi đây đi đó. Rất hấp dẫn đối với cô là tiếng còi tàu hỏa thỉnh thoảng từ xa vọng lại làng quê hẻo lánh của cô. Thế nhưng, nghe cô nói thế, mẹ đã gạt đi:
- Valia, con còn bé xíu thế kia, đi làm sao được! Họ không nhận con đâu, đừng cố mà uổng công!
Khi mẹ đi làm rồi, Valia ra đứng trước gương. Quả là cô còn bé thật! Cô muốn bật khóc nhưng nước mắt cứ như lặn đi đâu hết!
Một hôm, cô bạn gái rủ Valia tham gia câu lạc bộ nhảy dù. Valia cứ phân vân mãi: Đi làm gì nhỉ, mình bé thế này thì đến lái tàu hỏa người ta cũng đã chẳng nhận, làm sao dám mơ trở thành người nhảy dù?! Tuy vậy, nghe bạn nói bùi tai, Valia cũng tới ghi tên. Duyên nợ với ngành Hàng không vũ trụ bắt đầu từ đấy.
Giấc mơ xanh
Hoá ra là Valia lại rất có năng khiếu về môn nhảy dù. Đó là một việc không dễ dàng và không phải lúc nào ta cũng nói chắc được rằng mọi sự đều ổn thỏa. Tuy nhiên, nếu có năng khiếu và quyết tâm cao thì ta có thể đạt được tất cả. Chỉ sau một thời gian ngắn, cô đã có thể nhảy dù một cách thuần thục và tự nhiên như thể đấy cũng là bản năng gốc của cô. Bầu trời thực sự có sức hấp dẫn kỳ lạ. Và không có gì sánh được những điều mà Valia cảm nhận khi ở giữa không trung dưới tán dù dang rộng. Cô không hề thấy sợ hãi. Chính vì thế nên ngay cả tới năm cuối học trong trường kỹ thuật, mặc dù rất bận bài vở nhưng Valia vẫn không bỏ tham dự lớp huấn luyện nhảy dù. Cho tới khi cô thực hiện được 163 cú nhảy dù thành công, Valia được trao danh hiệu vận động viên hạng nhất về môn thể thao nhảy dù.
Khi đó, Valia đã cảm nhận được rằng, sống có nghĩa là phải chấp nhận cả vui lẫn buồn, cả sung sướng lẫn khổ đau. Điều quan trọng là phải khẳng định được vị trí của mình trong tập thể, dù lớn dù nhỏ.
Ngày Yuri Gagarin bay vào vũ trụ, Câu lạc bộ Nhảy dù mà Valia tham gia sôi động hẳn lên. Các cô gái đoán già đoán non cùng nhau xem ai sẽ là nữ phi hành gia đầu tiên. Nghe mọi người trò chuyện, Valia bỗng thấy lòng rộn lên vì những cảm xúc tuy còn mù mờ nhưng lại rất mạnh mẽ. Cô nhớ lại chuyện kể trên đài báo rằng Gagarin trước cũng từng tham gia một câu lạc bộ nhảy dù nào đó... Còn cô thì cũng đã nhảy dù tới hơn trăm lần và có cả thứ hạng thể thao. Tại sao lại không thử số phận nhỉ? Valia suy nghĩ lao lung và cuối cùng, cô quyết định lên gặp lãnh đạo nhà máy. Cô trình bày nguyện vọng của mình. Bà bí thư chi bộ nhíu mày một lát rồi nói:
- Thôi được, Valia, một khi cháu thấy rằng cháu có thể làm được như thế thì cháu cứ viết đơn đi, cô sẵn sàng ủng hộ!
Phải tới tháng 12/1961 mới có thông tin phúc đáp từ Moskva. Đơn của cô đã được chấp nhận. Từ phút ấy, Valia như chuyển sang một cuộc sống khác, lâng lâng chờ đợi. Tại nhà máy dệt, cô vẫn làm công tác Đoàn như trước. Trong Câu lạc bộ Nhảy dù, cô được cử làm hướng dẫn viên. Công việc nhiều thêm khiến cô có cảm giác như mùa đông qua nhanh. Và ngày 8-3-1962, cùng một lúc Valia được nhận không chỉ một tin mừng: Cô được kết nạp vào Đảng Cộng sản Liên Xô và được nhận vé để lên thành phố Ngôi sao, chính thức trở thành thành viên phi đoàn nữ du hành vũ trụ đầu tiên trên thế giới.
Đời không trọng lượng
Khỏi phải kể tới những nhọc nhằn vất vả của những ngày huấn luyện để chuẩn bị cho chuyến bay trên tàu vũ trụ Vostok. Mọi sự không phải suôn sẻ ngay từ đầu. Người phụ nữ được chỉ định bay đầu tiên vào vũ trụ không phải là Valentina Tereskova mà là Tatiana Morozycheva. Tuy nhiên, gần đến ngày khởi hành, chị ấy lại có mang. Valentina Tereskova đã được chọn thay thế.
Chuyến bay diễn ra trong hơn hai ngày, từ 16 tới 19/6/1963. Một chuyến bay hoàn toàn không đơn giản. 70 tiếng trong vũ trụ đã là một cuộc thử lửa khủng khiếp đối với chị. Không ai biết trước rằng cơ thể phụ nữ sẽ phản ứng thế nào trước hằng hà sa số những tác động bất ngờ của tình trạng không trọng lượng.
Và thực sự là, trước khi chuyến bay kết thúc, không ai dám nói chắc về một sự xuôi chèo mát mái. Tuy nhiên, lòng dũng cảm và bản lĩnh cũng như nghị lực sống của Valentina Tereskova đã chiến thắng. Chị đã trở về được mặt đất, mặc dù có lẽ đã phải chịu không ít những cực hình trên vũ trụ. Không ngẫu nhiên mà có những thông tin cho rằng, khi tiếp đất, chị gần như ở trạng thái ngất xỉu và ngày hôm sau mới tỉnh lại. Muốn gì thì cảnh tượng đón chị trở về mặt đất cũng đã được dựng lại và quay phim đầy ấn tượng: trước ống kính, chị mỉm cười rạng rỡ. Và nhân loại ghi nhớ hình ảnh nhà nữ du hành vũ trụ đầu tiên như thế.
Bất ngờ đến, bất ngờ đi
Chỉ ba tháng sau chuyến bay lịch sử trên, Valentina Tereskova bất ngờ lên xe hoa. Ý trung nhân của chị là nhà du hành vũ trụ thứ ba trên thế giới, Andrian Nikolayev, người duy nhất còn là trai tân trong phi đoàn du hành gia lúc đó. Thiên hạ ngạc nhiên vì về tính cách, hai người gần như trái ngược nhau: chị như lửa, còn anh như nước! Cả hai đều là người có tính cách mạnh, không hiểu ai sẽ chịu nhún trước ai.
Xung quanh cuộc hôn nhân này của chị có rất nhiều lời đồn đại khác nhau. Có người bảo, Valentina Tereskova, cũng như nhiều thiếu nữ Xô viết thời ấy, phải lòng chính Yuri Gagarin, nhưng tiếc thay, anh đã có gia đình. Có người bảo, cuộc hôn nhân của chị với Andrian Nikolayev là do chính nhà lãnh đạo tối cao mai mối. Cũng có người nói, các bác sĩ đã chủ động ghép duyên cho hai người vì họ muốn triển khai công trình nghiên cứu về quan hệ gia đình và tình yêu trên cả vũ trụ... Thực hư thế nào khó có thể xác định. Có điều, những năm đầu tiên sống cùng nhau, hai người đã rất hạnh phúc. Andrian
Anh đã yêu chị thực lòng và trong cuốn sách đầu tiên của mình Ta sẽ gặp nhau trong quỹ đạo, xuất bản năm 1966, đã viết: “Chúng tôi hạnh phúc. Chúng tôi đã tìm thấy nhau như những gì quý giá nhất trong cuộc đời. Chúng tôi gắn bó với nhau vì cùng góc nhìn cuộc đời, cùng công việc, và như Valia nói, cùng sinh ra bên một dòng sông. Cả hai chúng tôi đều trưởng thành từ lưu vực sông
Một năm sau, cặp vợ chồng vũ trụ sinh hạ một cô con gái. Thiên hạ đồn là cô bé bị câm và điếc nhưng thực ra, ngoài bệnh mắt lác, Yelena, con gái của họ, không hề có biểu hiện dị tật gì hơn. Chị Yelena đã tốt nghiệp phổ thông xuất sắc và vào học Đại học Y khoa. Chị có chồng và cậu con trai Aliosha luôn luôn tự hào về việc ông bà ngoại mình đều đã từng bay vào vũ trụ.
Không ai biết rõ nguyên nhân nhưng khi Yelena lên ba bốn tuổi, Valentina Tereskova và Andrian Nikolayev chia tay nhau. Đó đã là một sự kiện được xem như chuyện tày đình trong đời sống chính trị Xô viết. Từ đó về sau, họ ít gặp nhau nhưng không bao giờ nói điều gì khiếm nhã về nhau. Valentina Tereskova đã lên xe hoa thêm một lần nữa, nhưng cuộc hôn nhân thứ hai của bà cũng không được hạnh phúc trọn vẹn vì người chồng mới, một vị tướng quân y, đã sớm qua đời. Hiện bà lại vẫn chăn đơn gối lẻ dù luôn luôn được xã hội trọng vọng. Bà là vị nữ tướng duy nhất trong lực lượng vũ trang Xô viết và LB Nga.
Cho tới cuối đời, Andrian Nikolayev vẫn sống độc thân dù vị tướng vũ trụ này luôn là một người đàn ông mã thượng mà phụ nữ nào trông thấy cũng thích. Ông tâm sự, sau Valentina Tereskova, ông không tìm được người phụ nữ nào có thể vừa là vợ, vừa là bạn tâm giao. Có những người phụ nữ có thể giết chết trong lòng ta nỗi ham muốn những người phụ nữ còn lại. Valentina Tereskova là một phụ nữ như thế đối với Andrian Nikolayev.
Không biết khi bất ngờ từ giã cõi trần năm 2004 trong một chuyến công tác đến nước Cộng hòa Truvashia, ông có nhớ lại gương mặt của bà tươi cười như trong bức ảnh nổi tiếng năm 1963 hay không?
