Tình báo Anh theo dõi các nhà sử học từ trước Chiến tranh lạnh

Ngày 24/10, theo nội dung từ các hồ sơ mật vừa được giải mã, một số nhà sử học đã trở thành mục tiêu giám sát của Cơ quan Tình báo đối nội (MI-5 của Anh) và cảnh sát mật London trong suốt nhiều thập niên. Những cuộc gọi điện thoại, giao tiếp thư từ và mọi tiếp xúc cá nhân của các học giả này đều bị tình báo Anh thu thập. Nhưng nhiều thông tin thu thập được chỉ cung cấp cho MI-5 các chi tiết về đời tư của họ hơn là bất cứ mối đe dọa an ninh quốc gia nào cho nước Anh.

MI-5 tích cực "thu gom" hàng trăm thông tin giao tiếp cá nhân của Eric Hobsbawm và Christopher Hill - 2 trong số những nhà sử học hàng đầu nước Anh đồng thời từng là thành viên của Đảng Cộng sản Anh (CPGB). Bộ hồ sơ - được tiết lộ hôm 24/10 từ Văn khố Quốc gia Anh (TNA) ở Kew, phía tây London - cho thấy ngay từ trước Chiến tranh lạnh, MI-5 đã bắt đầu một chiến dịch quy mô bí mật giám sát mọi hoạt động cá nhân cũng như nghề nghiệp của các thành viên (hoặc nghi ngờ là thành viên) CPGB.

Theo các tài liệu này, MI-5 bắt đầu thành lập hồ sơ cá nhân đối với nhà sử học Oxford nổi tiếng AJP Taylor, nhà văn Iris Murdoch và nhà luân lý học Mary Warnock sau khi họ cùng với Christopher Hill đồng ký tên vào một bức thư gửi đến tờ Tribune ngày 27/11/1959, bày tỏ sự ủng hộ cuộc tuần hành chống lại bom nguyên tử.

Một hồ sơ của MI-5 vẫn còn lưu giữ bản sao lá thư này. Vào 3 năm sau, tức tháng 10/1961, hồ sơ MI-5 ghi nhận Hill đã trở thành "người ủng hộ mạnh mẽ Chiến dịch giải trừ hạt nhân".

Eric Hobsbawm năm 1976.
Eric Hobsbawm năm 1976.

Cách đây 5 năm, Hobsbawm - nhà sử học người Anh gốc Do Thái - yêu cầu được xem tập hồ sơ về ông nhưng chính quyền Anh đã từ chối. Hobsbawm mất năm 2012 lúc 95 tuổi và Hill qua đời năm 2003 lúc 91 tuổi. Nhiều đoạn ghi chép, hay thậm chí toàn bộ hồ sơ về hai học giả này được biên tập lại nhưng riêng bộ hồ sơ về Hobsbawm vẫn được "giữ lại tạm thời".

Trong hồ sơ bao gồm danh sách những cái tên và địa chỉ mà Hobsbawm và Hill có trao đổi thư từ. Điều đó cho thấy MI-5 thường xuyên đọc lén những bức thư này. Lúc đó, một trong những cộng tác viên đưa tin của MI-5 có mật danh là Ratcatcher (kẻ bắt chuột) bí mật ghi chép các số điện thoại và nội dung những cuộc họp của Hobsbawm và Hill.

MI-5 bắt đầu chú ý đến Hobsbawm từ năm 1942, khi đó ông cùng với 38 đồng nghiệp khác được tình báo Anh mô tả là "những thành viên tích cực của CPGB ở hạt Merseyside". Hobsbawm là một trong những nhà sử học được tôn trọng nhất nước Anh và từng được Thủ tướng Tony Blair trao tặng danh hiệu "Hội viên Danh dự" (Companion of Honour - CB) cao quý của nước này.

Hồ sơ mật về Eric Hobsbawm.
Hồ sơ mật về Eric Hobsbawm.

Các cuộc nghe lén điện thoại của MI-5 tiết lộ Hobsbawm và gia đình ông thân thiện với Alan Nunn May - nhà vật lý Anh bị ngồi tù sau khi khai nhận tội làm gián điệp cho Nga và được trả tự do năm 1952. Tuy nhiên, hoàn toàn không có bằng chứng nào trong hồ sơ cho thấy Hobsbawm hay Hill làm gián điệp cho Moskva hay người Nga quan tâm đến họ vì mục đích tình báo. Thậm chí, MI-5 còn theo dõi các mối quan hệ riêng tư của các mục tiêu. Ví dụ, Hobsbawm được tình báo Anh ghi nhận là vào năm 1952 ông có "những mâu thuẫn với người vợ đầu tiên" của mình.

Trong một báo cáo năm 1950, MI-5 tiết lộ người vợ đầu của Hill tên là Inez có quan hệ tình cảm với một  đảng viên của CPGB. Christopher Hill thực sự được  MI-5 “quan tâm ráo riết” khi ông đến thăm nước Nga năm 1935 lúc còn là sinh viên chưa tốt nghiệp.

Khi Hill trở về Anh, vào 1 năm sau, MI-5 nhận xét Hill "có dáng dấp của một người Cộng sản, nhưng khám xét hành lý của Hill thì không tìm thấy tài liệu mang nội dung chống đối nào cả". Hồ sơ mật còn cho biết khi Hill xin một việc làm trong tình báo quân đội thì lá đơn của ông bị từ chối.

Hồ sơ mật về Christopher Hill.
Hồ sơ mật về Christopher Hill.

Không giống như Hill, nhà sử học Eric Hobsbawm gia nhập CPGB sau khi tốt nghiệp đại học và gắn bó với tổ chức này đến cuối đời. Với các chiến dịch nghe lén điện thoại, cài thiết bị nghe lén trong văn phòng, thu thập email và nhận thông tin từ mạng lưới cộng tác viên bí mật, MI-5 xây dựng được bức tranh chi tiết về đời sống chính trị và cá nhân của hai nhà sử học - từ sự yêu thích nhạc jazz của Hobsbawm cho đến việc Hill miễn cưỡng chu cấp tiền bạc cho tủ quần áo của người vợ!

Bộ sách lịch sử kinh tế gồm 3 cuốn về nguồn gốc chủ nghĩa tư bản của Eric Hobsbawm đã đưa ông vào hàng ngũ những nhà sử học Anh nổi tiếng nhất trong thế kỷ 20. Hobsbawm cũng là tác giả của những bài báo lý luận của tạp chí Marxism Today cho đến khi tờ này bị đình bản năm 1991.

Christopher Hill, giáo sư Balliol College của Đại học Oxford trong 13 năm, được đánh giá là chuyên gia thế giới về Cách mạng Anh thế kỷ 17. Những cuốn sách của Eric Hobsbawm, Christopher Hill và AJP Taylor được coi là sách gối đầu giường của nhiều thế hệ sinh viên Anh

Thục Miên (tổng hợp)

Các tin khác

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang là tâm điểm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế; song những diễn biến thực sự lại luôn bị che phủ bởi bức màn bí mật. Để làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc chiến tranh tình báo âm thầm tại khu vực đầy biến động này, phóng viên tờ “Argumenty Nedeli” (Luận cứ trong tuần của Nga) đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về Trung Đông, Trung tá tình báo Nga Aleksandr Voronin.

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Vụ nổ súng tại bữa tiệc tối dành cho các phóng viên Nhà Trắng chỉ là một trong chuỗi các sự kiện an ninh có liên quan đến Tổng thống Trump kể từ năm 2024.

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Không cần tiếp cận trực diện, mạng lưới thu thập thông tin có thể khởi nguồn từ những tương tác dân sự tưởng chừng vô hại. Vụ việc tại Philippines cho thấy phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, khó nhận diện trong môi trường an ninh phức tạp.

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Mỹ và Iran đang “đấu phong tỏa” giữa lúc bế tắc trong đàm phán tiếp tục kéo dài - theo đó Mỹ ra sức phong tỏa các cảng biển Iran để buộc nước này xuống thang trong đàm phán, còn Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày và tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz.

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch phá hoại do cơ quan tình báo quân đội Israel (Aman) tổ chức vào tháng 7/1954 đã thất bại thảm hại. Được xây dựng trên những toan tính thực dụng và chiến thuật phi đạo đức mang tên “hành động dưới màu cờ giả”, chiến dịch này cuối cùng trở nên phản tác dụng đối với chính những kẻ chủ mưu, đồng thời để lại nhiều tranh cãi lớn trong lịch sử ngành tình báo thế giới.

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Cuối thế kỷ XIX, trong suốt hơn 10 năm, nước Pháp tin rằng, Hội Tam Điểm là một tổ chức thờ quỷ với những bí mật đen tối đang bị phanh phui. Nhưng đến năm 1897, người dựng nên toàn bộ câu chuyện ấy công khai thú nhận: từ nhân chứng, tài liệu đến các nghi lễ gây rúng động, tất cả đều là giả. Cú lừa của Léo Taxil vì thế không chỉ là một scandal thế kỷ, mà còn là một minh chứng cho thấy niềm tin xã hội có thể bị dẫn dắt như thế nào.

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Nguy cơ một cuộc khủng hoảng lương thực mới đang bùng nổ khi chỉ số giá lương thực toàn cầu quay đầu tăng tháng thứ hai liên tiếp. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bóp nghẹt nguồn cung phân bón và một “siêu El Nino” được dự báo sẽ tàn phá các vựa lúa lớn nhất hành tinh thời gian tới, liệu chúng ta có thể làm gì để ngăn lại một thảm họa?

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Đầu tháng 10/2017, tại Âu Mỹ người ta đồng loạt phát hành ấn phẩm "King of Spies: The Dark Reign of America’s Spymaster in Korea" (tạm dịch: Vua gián điệp: Thời kỳ suy tàn của trùm tình báo Mỹ tại Triều Tiên) của nhà văn Blaine Harden. Sách mô tả Donald Nichols là “điệp viên giỏi nhất vùng Viễn Đông” hay chiến binh “cuộc chiến một người”.

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Tháng 3 năm nay, tại phiên điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard đã trình bày báo cáo “Đánh giá mối đe dọa thường niên” của cộng đồng tình báo nước này. Sau đây, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu một số phân tích và nhận định của Đại tá tình báo Igor Orlov, người từng phục vụ trong hàng ngũ KGB, về các nội dung trọng tâm của bản báo cáo này.

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

Đầu tháng 2/2026, Hiệp ước về cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược giữa Mỹ và Nga (Hiệp ước New START) đã chính thức hết hạn mà không có thỏa thuận mới nào được ký kết. New START là trở ngại cuối cùng đối với một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tiềm tàng giữa Moscow và Washington. Tuy nhiên, theo chuyên gia về chính sách hạt nhân Nicole Grajewski, Nga hiện không đủ nguồn lực để sản xuất hàng loạt các loại vũ khí chiến lược mới.

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Tạp chí trực tuyến Kho lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) của Nga vừa cập nhật vụ án được CIA giải mật theo Đạo luật tiết lộ thông tin, có liên quan đến nữ điệp viên CIA Martha Peterson bị bắt quả tang cùng với điệp viên hai mang của KGB.

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

Khi chiến trường thực địa bị chi phối bởi hỏa lực và không kích, một dạng xung đột khác cũng đã hình thành trong không gian số. Cuộc chiến Cyber warfare (chiến tranh mạng) đã chính thức khai hỏa, đang biến những cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Mỹ, Israel và Iran thành những mục tiêu bị tấn công không ngừng nghỉ .

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số, báo cáo rủi ro thường niên của hãng bảo hiểm Allianz công bố đầu năm 2026 một lần nữa khẳng định nguy cơ đến từ môi trường mạng. Giờ đây, các sự cố an ninh mạng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề sống còn của nền kinh tế toàn cầu, đặt ra áp lực chưa từng có lên các lực lượng bảo vệ không gian mạng.

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập (LAS) được thành lập ngày 22/3/1945 tại Cairo. Dựa trên Nghị định thư Alexandria năm 1944, LAS tuyên bố mục tiêu cốt lõi là thắt chặt quan hệ, phối hợp chính sách, bảo vệ độc lập và chủ quyền của các nước Ả Rập. Ý tưởng về chủ nghĩa Liên Ả Rập là một phản ứng hợp lý đối với việc giải phóng thuộc địa, nhưng hiệp ước của LAS đã đưa ra một quy tắc về sau trở thành hạn chế chính của nó.

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Để thu thập được nhiều thông tin quan trọng, các cơ quan tình báo KGB và Stasi đã thành lập mạng lưới điệp viên "Casanova" (điệp viên “Romeo”). Họ là những người có sức hút đặc biệt và được huấn luyện bài bản các thủ thuật nghiệp vụ. Ở CHDC Đức, kế hoạch đào tạo này mang mật danh “Romeo”; còn ở Liên Xô, các học viên của Trường Kỹ thuật tình báo Lenin được trang bị những phương thức quyến rũ để biến tình yêu thành vũ khí lợi hại.