Tiết lộ hồ sơ MI-5 về nhà khoa học Jacob Bronowski

Các hồ sơ MI-5 mới được National Archives tiết lộ vào đầu tháng 4 năm nay cho thấy quá trình dài gần 20 năm theo dõi nhà khoa học và phát thanh viên truyền hình nổi tiếng Jacob Bronowski của Cơ quan Mật vụ Anh được một người con gái của nạn nhân là nữ Giáo sư Lisa Jardine nhận định "gây sốc như hồ sơ của Stasi Đông Đức ngày xưa".

Jacob Bronowski được tưởng nhớ như là một nhà khoa học lỗi lạc và một phát thanh viên truyền hình nổi tiếng với loạt chương trình "The Ascent of Man" - được đánh giá cao và thường xuyên nằm trong danh sách những chương trình truyền hình hay nhất mọi thời đại ở nước Anh - phát sóng trên Đài BBC trong thập niên 70 thế kỷ trước.

Khi thực hiện chương trình này, Jacob Bronowski là lãnh đạo Viện Salk ở California (Mỹ), một chức vụ ông nắm giữ từ năm 1963. Theo nữ Giáo sư Lisa Jardine, cha bà không bao giờ muốn rời bỏ nước Anh. Bronowski yêu đất nước Anh, là nơi ông lánh nạn lúc còn là cậu bé 12 tuổi trước cuộc tàn sát người Do Thái khắp châu Âu của phát xít Đức. Bronowski cũng yêu thích công việc giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở Oxford hay Cambridge của đất nước Anh.

Nhưng, trong khi đó, MI-5 đánh giá Bronowski là "mối nguy hiểm đe dọa an ninh" và âm thầm theo dõi ông trong thời gian dài. Khối hồ sơ khổng lồ về Jacob Bronowski (cũng như về một số trí thức nổi tiếng khác ở nước Anh) mở ra vào cuối năm 1939 sau khi MI-5 nhận được mật báo từ một thầy giáo cho biết con trai ông ta đã tình cờ gặp Bronowski ở thành phố Hull và mô tả giáo sư là nhân vật "cực tả", "chửi rủa đất nước này".

Nhưng theo báo cáo của cảnh sát địa phương trình lên Bộ Nội vụ Anh thì Jacob Bronowski - theo như họ biết - không là thành viên của bất cứ tổ chức cộng sản nào cũng như là người rất thân nước Anh. Không vì thế mà sự việc dừng lại ở đây và đến năm 1940, MI-5 tiếp tục nhận được tin mật báo khác, lần này đến từ một giáo sư đại học WE Collinson. Người này - do có sự quen biết nên đã gặp trực tiếp sĩ quan mật vụ Pilcher của MI-5 - mô tả Jacob Bronowski là "một người khích động quần chúng theo kiểu cộng sản" và "truyền bá những học thuyết ủng hộ nổi loạn". 

Jacob Bronowski.
Jacob Bronowski.

Một lần nữa MI-5 đề nghị Sở Cảnh sát thành phố Hull giúp đỡ điều tra và Alfred Foster có nhiệm vụ theo dõi chặt chẽ Giáo sư Bronowski trong những sự kiện công chúng. Trong cuộc họp của tổ chức cánh tả Left Book Club vào tháng 10/1940, người diễn thuyết lên tiếng chỉ trích chính quyền nước Anh không muốn chiến thắng trong cuộc chiến tranh (chống phát xít Đức) và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của nhiều thành viên tham gia sự kiện.

Điều đặc biệt là trong cuộc họp có mặt một vài thành viên đảng Cộng sản và một người trong số này thậm chí còn mời mọi người tiếp tục bàn luận về vấn đề trong một cuộc họp khác của đảng Cộng sản. Jacob Bronowski là chủ tọa cuộc họp, và theo báo cáo của sĩ quan cảnh sát Alfred Foster thì giáo sư đã trả lời là sẵn sàng "hợp tác" với những người cộng sản về những điểm mà ông đồng cảm với họ.

3 tháng sau, Alfred Foster đến một cuộc họp của hội sân khấu People's Theatre Guild và chứng kiến những vở kịch phê phán giới cầm quyền và Vương quốc Anh. Giáo sư Jacob Bronowski ngâm một bài thơ do ông sáng tác có tựa đề "Sao mà tôi căm ghét chiến tranh". Trong báo cáo của mình, Alfred Foster nói bài thơ của Jacob Bronowski mang tính yêu hòa bình và nhận định "Bronowski là người cộng sản trên danh nghĩa".

Báo cáo của Foster trở thành nền tảng cho những báo cáo trong nhiều năm sau đó của MI-5. Trên thực tế, Jacob Bronowski không là thành viên của đảng Cộng sản, không nằm trong tổ chức cánh tả Young Communist League vì ông không hề tham gia những cuộc họp của họ. Trong nhiều năm dài theo dõi MI-5 vẫn không đủ bằng chứng để có thể buộc tội Jacob Bronowski. Mặc dù vậy, MI-5 vẫn không chịu buông tha cho giáo sư và vẫn khăng khăng cảnh báo Bronowski là "nguy cơ về an ninh" trong thập niên 50 thế kỷ XX.

Năm 1943, Bộ An ninh Nội địa Anh đang tìm kiếm một nhà toán học để giúp đỡ lên kế hoạch đánh bom một số thành phố nước Đức Quốc xã, do những con tính quá phức tạp và họ yêu cầu MI-5 nhờ Giáo sư Jacob Bronowski giúp đỡ. MI-5 liền gửi đến một báo cáo không ủng hộ Bronowski nhưng Bộ An ninh Nội địa vẫn một mực chọn giáo sư vì ông là một nhà khoa học lỗi lạc vào thời đó.

Cuối cùng Bronowski vẫn được Bộ An ninh Nội địa Anh chọn, và hiệu quả công việc đã giúp ông được người Mỹ mời làm cố vấn cho những cuộc tấn công vào một số thành phố của Nhật Bản. Sau khi người Mỹ ném 2 quả bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, Jacob Bronowski được Anh gửi đến Nhật Bản để quan sát những hậu quả của bom nguyên tử.

Đúng một năm sau, Bronowski xuất hiện trên kênh truyền hình BBC nói lên những gì mà ông đã chứng kiến ở Nhật Bản sau khi bị Mỹ ném bom nguyên tử. Mặc dù không bị chính quyền Anh buộc tội hay cầm tù, nhưng  ông không được tham gia nghiên cứu về nguyên tử trong năm 1947. Bronowski đành phải chuyển sang các nghiên cứu khác.

Trong thập niên 50, Bronowski nhanh chóng nổi tiếng ở nước Anh khi thường xuyên xuất hiện trong những chương trình của BBC như là "Brains Trust". Bronowski được mời tham gia thành lập hay điều hành nhiều trường đại học ở hải ngoại, ngoại trừ nước Anh. Giáo sư Lisa Jardine, con gái của Bronowski (ông có tất cả 4 người con đều là con gái), cho biết các thành viên trong gia đình đều là những người cộng sản, nhưng cha của bà đã "quyết định ngay từ rất sớm là không bao giờ chính thức tham gia chính trị". Cũng theo Jardine, cha của bà không mảy may nghi ngờ MI-5 âm thầm theo dõi mình.

Jacob Bronowski sinh ngày 18/1/1908 ở Lodz, Ba Lan. Ông cùng với gia đình bay đến nước Đức trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất và tiếp tục bay sang Anh năm 1920. Sau Thế chiến II, Bronowski làm việc cho UNESCO. Ông mất năm 1974 vì bệnh tim và được an táng tại nghĩa trang Highgate, khu tây London

Trần Phong (tổng hợp)

Các tin khác

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang là tâm điểm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế; song những diễn biến thực sự lại luôn bị che phủ bởi bức màn bí mật. Để làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc chiến tranh tình báo âm thầm tại khu vực đầy biến động này, phóng viên tờ “Argumenty Nedeli” (Luận cứ trong tuần của Nga) đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về Trung Đông, Trung tá tình báo Nga Aleksandr Voronin.

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Vụ nổ súng tại bữa tiệc tối dành cho các phóng viên Nhà Trắng chỉ là một trong chuỗi các sự kiện an ninh có liên quan đến Tổng thống Trump kể từ năm 2024.

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Không cần tiếp cận trực diện, mạng lưới thu thập thông tin có thể khởi nguồn từ những tương tác dân sự tưởng chừng vô hại. Vụ việc tại Philippines cho thấy phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, khó nhận diện trong môi trường an ninh phức tạp.

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Mỹ và Iran đang “đấu phong tỏa” giữa lúc bế tắc trong đàm phán tiếp tục kéo dài - theo đó Mỹ ra sức phong tỏa các cảng biển Iran để buộc nước này xuống thang trong đàm phán, còn Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày và tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz.

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch phá hoại do cơ quan tình báo quân đội Israel (Aman) tổ chức vào tháng 7/1954 đã thất bại thảm hại. Được xây dựng trên những toan tính thực dụng và chiến thuật phi đạo đức mang tên “hành động dưới màu cờ giả”, chiến dịch này cuối cùng trở nên phản tác dụng đối với chính những kẻ chủ mưu, đồng thời để lại nhiều tranh cãi lớn trong lịch sử ngành tình báo thế giới.

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Cuối thế kỷ XIX, trong suốt hơn 10 năm, nước Pháp tin rằng, Hội Tam Điểm là một tổ chức thờ quỷ với những bí mật đen tối đang bị phanh phui. Nhưng đến năm 1897, người dựng nên toàn bộ câu chuyện ấy công khai thú nhận: từ nhân chứng, tài liệu đến các nghi lễ gây rúng động, tất cả đều là giả. Cú lừa của Léo Taxil vì thế không chỉ là một scandal thế kỷ, mà còn là một minh chứng cho thấy niềm tin xã hội có thể bị dẫn dắt như thế nào.

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Nguy cơ một cuộc khủng hoảng lương thực mới đang bùng nổ khi chỉ số giá lương thực toàn cầu quay đầu tăng tháng thứ hai liên tiếp. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bóp nghẹt nguồn cung phân bón và một “siêu El Nino” được dự báo sẽ tàn phá các vựa lúa lớn nhất hành tinh thời gian tới, liệu chúng ta có thể làm gì để ngăn lại một thảm họa?

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Đầu tháng 10/2017, tại Âu Mỹ người ta đồng loạt phát hành ấn phẩm "King of Spies: The Dark Reign of America’s Spymaster in Korea" (tạm dịch: Vua gián điệp: Thời kỳ suy tàn của trùm tình báo Mỹ tại Triều Tiên) của nhà văn Blaine Harden. Sách mô tả Donald Nichols là “điệp viên giỏi nhất vùng Viễn Đông” hay chiến binh “cuộc chiến một người”.

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Tháng 3 năm nay, tại phiên điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard đã trình bày báo cáo “Đánh giá mối đe dọa thường niên” của cộng đồng tình báo nước này. Sau đây, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu một số phân tích và nhận định của Đại tá tình báo Igor Orlov, người từng phục vụ trong hàng ngũ KGB, về các nội dung trọng tâm của bản báo cáo này.

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

Đầu tháng 2/2026, Hiệp ước về cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược giữa Mỹ và Nga (Hiệp ước New START) đã chính thức hết hạn mà không có thỏa thuận mới nào được ký kết. New START là trở ngại cuối cùng đối với một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tiềm tàng giữa Moscow và Washington. Tuy nhiên, theo chuyên gia về chính sách hạt nhân Nicole Grajewski, Nga hiện không đủ nguồn lực để sản xuất hàng loạt các loại vũ khí chiến lược mới.

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Tạp chí trực tuyến Kho lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) của Nga vừa cập nhật vụ án được CIA giải mật theo Đạo luật tiết lộ thông tin, có liên quan đến nữ điệp viên CIA Martha Peterson bị bắt quả tang cùng với điệp viên hai mang của KGB.

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

Khi chiến trường thực địa bị chi phối bởi hỏa lực và không kích, một dạng xung đột khác cũng đã hình thành trong không gian số. Cuộc chiến Cyber warfare (chiến tranh mạng) đã chính thức khai hỏa, đang biến những cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Mỹ, Israel và Iran thành những mục tiêu bị tấn công không ngừng nghỉ .

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số, báo cáo rủi ro thường niên của hãng bảo hiểm Allianz công bố đầu năm 2026 một lần nữa khẳng định nguy cơ đến từ môi trường mạng. Giờ đây, các sự cố an ninh mạng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề sống còn của nền kinh tế toàn cầu, đặt ra áp lực chưa từng có lên các lực lượng bảo vệ không gian mạng.

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập (LAS) được thành lập ngày 22/3/1945 tại Cairo. Dựa trên Nghị định thư Alexandria năm 1944, LAS tuyên bố mục tiêu cốt lõi là thắt chặt quan hệ, phối hợp chính sách, bảo vệ độc lập và chủ quyền của các nước Ả Rập. Ý tưởng về chủ nghĩa Liên Ả Rập là một phản ứng hợp lý đối với việc giải phóng thuộc địa, nhưng hiệp ước của LAS đã đưa ra một quy tắc về sau trở thành hạn chế chính của nó.

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Để thu thập được nhiều thông tin quan trọng, các cơ quan tình báo KGB và Stasi đã thành lập mạng lưới điệp viên "Casanova" (điệp viên “Romeo”). Họ là những người có sức hút đặc biệt và được huấn luyện bài bản các thủ thuật nghiệp vụ. Ở CHDC Đức, kế hoạch đào tạo này mang mật danh “Romeo”; còn ở Liên Xô, các học viên của Trường Kỹ thuật tình báo Lenin được trang bị những phương thức quyến rũ để biến tình yêu thành vũ khí lợi hại.