Căn bệnh gây tử vong hàng đầu
Tại Viện Tim mạch - Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an) ghi nhận tỷ lệ người trẻ tuổi cần can thiệp tim mạch đang tăng rất nhanh. Trung bình mỗi ngày có khoảng hơn 200 lượt bệnh nhân đến khám chuyên khoa tim mạch và công suất giường bệnh nội trú luôn trong tình trạng kín chỗ.
Đặc biệt, đây không chỉ là lượng bệnh nhân thông thường mà là các ca bệnh nặng, phức tạp do các tuyến dưới chuyển lên điều trị. Điều này chứng minh Viện Tim mạch đã làm chủ được các kỹ thuật cao ngang tầm thế giới, không chỉ dừng lại ở quy mô khu vực.
Đáng lưu ý, bệnh mạch vành không chỉ ghi nhận ở người cao tuổi mà còn gặp ở nhiều người trẻ. Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, bệnh viện ghi nhận nhiều ca nhồi máu cơ tim dưới 30 tuổi, thậm chí có những ca dưới 20 tuổi. Thống kê cho thấy bệnh nhân dưới 50 tuổi mắc nhồi máu cơ tim chiếm khoảng 30%, và dưới 40 tuổi chiếm tới 15–20% tổng số ca can thiệp.
Có bệnh nhân chưa tới 30 tuổi vào nhập viện trong tình trạng đau thắt ngực được chẩn đoán nhồi máu cơ tim. Khai thác tiền sử có hút thuốc lá, thừa cân. Các bác sĩ đã tiến hành can thiệp mạch vành qua da (PCI), tái thông tổn thương bằng dây dẫn chuyên dụng, nong bóng và đặt stent phủ thuốc.
Không chỉ tại Bệnh viện 19-8, nhồi máu cơ tim ở người trẻ cũng ghi nhận tại nhiều bệnh viện trên cả nước. Mới đây nhất, một nam thanh niên 22 tuổi được đưa đến Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội trong tình trạng đau thắt ngực điển hình. Trước đó, anh này không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về sức khỏe.
Sau khi đá bóng về, anh xuất hiện cơn đau tức ngực nên đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả anh bị nhồi máu cơ tim cấp, nguyên nhân liên quan đến tổn thương động mạch vành phải. Đáng chú ý, hình ảnh chụp mạch vành cho thấy động mạch này bị tắc hoàn toàn.
Đây là người bệnh trẻ nhất mà Trung tâm tim mạch, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội từng tiếp nhận để can thiệp động mạch vành. Khai thác tiền sử cho thấy nam thanh niên đã hút thuốc lá và thuốc lào khoảng 8 năm, bắt đầu từ khi còn rất trẻ.
Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, 100% bệnh nhân trẻ tuổi bị nhồi máu cơ tim được ghi nhận có hút thuốc lá, đi kèm với béo phì và yếu tố tiền sử gia đình. Thói quen lối sống đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe tim mạch của người trẻ.
"Béo phì hiện nay được định nghĩa là một bệnh mạn tính chứ không chỉ đơn thuần là yếu tố nguy cơ. Béo phì đóng vai trò trung tâm trong chuỗi bệnh lý phức tạp: Tim mạch - thận - chuyển hóa - béo phì - gan. Béo phì gây xơ vữa động mạch, phản ứng viêm, gan nhiễm mỡ, thúc đẩy suy thận và ngược lại làm trầm trọng thêm các biến cố tim mạch", GS Phạm Mạnh Hùng nói.
Theo ông, mặc dù y học đã có nhiều tiến bộ trong các loại thuốc điều trị béo phì mang lại lợi ích cho tim mạch, nhưng rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí/giá thành và các tác dụng phụ khi phải sử dụng lâu dài.
"Người bệnh có thể chung sống hòa bình với bệnh động mạch vành mạn tính, nhưng một cơn nhồi máu cơ tim cấp có thể lập tức gây tử vong. Vì vậy, phòng ngừa là ưu tiên hàng đầu", Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8 nhấn mạnh.
Người trẻ phải thay đổi lối sống
Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, ước tính mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 100.000 ca nhồi máu cơ tim hoặc hội chứng mạch vành cấp. Mặc dù, chưa có cuộc điều tra quy mô toàn quốc, tuy nhiên, các nghiên cứu đơn lẻ ở quy mô nhỏ cho thấy tỷ lệ người dân mắc bệnh lý động mạch vành đáng kể, chiếm khoảng 5% đến 7% dân số (tương đương với hàng triệu người từ mức độ nhẹ đến nặng).
Tỷ lệ bệnh lý mạch vành đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng tại các nước đang phát triển như Việt Nam và sẽ sớm tiệm cận với các nước trong khu vực. Số liệu nghiên cứu dọc về tăng huyết áp giai đoạn 2010–2020 cho thấy tỷ lệ này tăng 1% mỗi năm; bệnh lý mạch vành cũng đang cho thấy xu hướng tăng rõ rệt tương tự.
Trong tổng số các ca tử vong tại Việt Nam, bệnh lý tim mạch chiếm tới 33%. Đáng chú ý, trong số 33% tử vong do tim mạch này, có khoảng 60% ca liên quan trực tiếp đến bệnh lý động mạch vành. Nguyên nhân dẫn đến các bệnh lý động mạch vành đều có mối liên quan mật thiết với lối sống của người bệnh, đặc biệt ở người trẻ.
GS Phạm Mạnh Hùng cho biết, để phòng ngừa bệnh lý tim mạch, đặc biệt là nhồi máu cơ tim, việc duy trì tập luyện (ví dụ 60 phút/ngày) đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Nếu không tập luyện, ngay cả khi có thuốc tốt giúp giảm cân thì người bệnh vẫn rất dễ bị tái phát béo phì và không đạt hiệu quả lâu dài.
Bên cạnh đó, cần kiểm soát tốt toàn diện các yếu tố nguy cơ thông qua ăn uống lành mạnh, giảm cân, bỏ hút thuốc lá, hạn chế rượu bia. Đồng thời, phải kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường.
GS Hùng cho biết thêm, các thuốc thế hệ mới như nhóm statin giúp hạ mỡ máu và ổn định mảng xơ vữa; các thuốc điều trị đái tháo đường thế hệ mới và thuốc huyết áp cũng hỗ trợ đắc lực trong việc bảo vệ, giữ ổn định mảng xơ vữa để tránh nứt vỡ.
Ông cũng đưa ra lời khuyên, khi xảy ra nhồi máu cơ tim, biện pháp tối ưu nhất là chuyển ngay bệnh nhân đến trung tâm can thiệp để tái thông đặt stent càng sớm càng tốt vì "thời gian là cơ tim, là cuộc sống".
Hiện tại, hầu hết các bệnh viện tuyến tỉnh tại Việt Nam đều đã có thể thực hiện can thiệp mạch vành cấp cứu (can thiệp thì đầu) đạt tiêu chuẩn điều trị.
Tại Bệnh viện 19-8, đã thực hiện hầu hết các kỹ thuật can thiệp tim mạch khó và hiện đại nhất hiện nay. "Đội ngũ chuyên gia về nhịp đã triển khai thăm dò và triệt đốt các rối loạn nhịp phức tạp như rung nhĩ, ngoại tâm thu thất rối loạn nhịp phức tạp. Số lượng bệnh nhân tại Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8 tăng vọt đến mức danh sách chờ can thiệp hiện tại đã kéo dài đến tận tháng 10 và tháng 11", GS Hùng chia sẻ.
Một trong những kỹ thuật can thiệp tim mạch khó nhất hiện nay đang thực hiện thường quy và rất đông bệnh nhân ở Bệnh viện 19-8 là kỹ thuật thay van động mạch chủ qua đường ống thông (TAVI); điều trị phì đại vách liên thất bằng các con đường can thiệp ít xâm lấn và ứng dụng liệu pháp tế bào gốc điều trị cho bệnh nhân suy tim sau nhồi máu cơ tim, hoặc bệnh nhân mắc cơ tim giãn đã kháng các phương pháp điều trị bằng thuốc thông thường.
Bên cạnh đó các bác sĩ, chuyên gia tim mạch còn sử dụng thiết bị khoan phá mảng xơ vữa và bóng xung kích để phá vỡ các mảng vôi hóa nặng — những tổn thương mà trước đây y học bó tay thì nay đã được xử lý thường quy tại Bệnh viện 19-8, giúp cứu sống người bệnh nguy kịch.
