Tại phiên họp, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Theo đó, trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội, ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, các cơ quan có liên quan nghiên cứu, rà soát, tiếp thu, giải trình và chỉnh lý hoàn thiện dự thảo Luật đảm bảo thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, quy định của Hiến pháp về quyền được bồi thường của người bị thiệt hại, bảo đảm phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp; tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc về tính hợp hiến, tính hợp pháp tính thống nhất và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành. Dự thảo Luật được hoàn thiện trên cơ sở lấy kết quả thực tiễn, sự hài lòng và mức độ thụ hưởng của người dân trung tâm, bảo đảm tốt hơn quyền yêu cầu bồi thường của người bị thiệt hại.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật nhiệm bồi thường của Nhà nước được Quốc hội thông qua đã thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương mới của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân như Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 14, Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, đặc biệt là cụ thể hóa các chỉ đạo của Đảng tại Quy định số 231-QĐ/TW ngày 17/1/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và các chủ trương, chính sách khác của Đảng và Nhà nước.
Luật đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định để nâng cao hiệu quả công tác bồi thường nhà nước, đáp ứng tốt hơn quyền yêu cầu bồi thường của người bị thiệt hại; đồng thời, nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người thi hành công vụ trong thực thi công vụ; góp phần phòng ngừa vi phạm, siết chặt kỷ luật, kỷ cương công vụ; cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, trong quá trình yêu cầu bồi thường và giải quyết bồi thường; tổ chức và hoạt động của các cơ quan giải quyết bồi thường phù hợp với mô hình tổ chức của các cơ quan sau sắp xếp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên, tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm nước ngoài, phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam để bảo đảm tính khả thi.
Một số điểm mới nổi bật của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước vừa được Quốc hội thông qua gồm:
Luật đã sửa đổi, bổ sung nguyên tắc tại khoản 1 Điều 4 của Luật như sau: “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này, trừ trường hợp Quốc hội có quy định khác về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong các lĩnh vực quy định tại Điều 1 của Luật này.” . Việc sửa đổi, bổ sung này của Luật nhằm bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật nói chung, trong đó có Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Đồng thời, bảo đảm tính chặt chẽ hơn, tránh việc mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và đáp ứng được các yêu cầu sau: Chủ thể quyết định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khác với Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là Quốc hội; phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được Quốc hội quyết định phải nằm trong giới hạn 3 lĩnh vực được quy định tại Điều 1 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án); bảo đảm tính cụ thể, rõ ràng, sự đồng bộ, thống nhất trong nội tại của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và không tạo nên cách hiểu khác nhau.
Luật đã sửa đổi, bổ sung quy định tại khoản 2 Điều 4 nhằm đảm bảo cho người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự có quyền yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết yêu cầu bồi thường hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường theo thủ tục tố tụng dân sự hoặc kết hợp giải quyết yêu cầu bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính tại Tòa án, bảo đảm tương đồng, thống nhất với quyền của người bị thiệt hại trong lĩnh vực khác.
Luật đã bổ sung trường hợp được bồi thường khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời, không đúng biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân (Điều 17 của Luật) nhằm thể chế hóa Quy định số 231-QĐ/TW của Bộ Chính trị; đồng thời bổ sung vào Điều 33 của Luật quy định về cơ quan giải quyết bồi thường đối với trường hợp này bảo đảm đồng bộ, thống nhất.
Trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường tại cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ có nhiều điểm mới như: đơn giản hóa hồ sơ yêu cầu bồi thường; chuyển nghĩa vụ cung cấp văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường từ người yêu cầu bồi thường sang trách nhiệm cung cấp của cơ quan nhà nước; cắt giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính; sửa đổi, bổ sung căn cứ ra quyết định giải quyết bồi thường theo hướng ra quyết định giải quyết bồi thường trong mọi trường hợp và bổ sung trường hợp ra quyết định giải quyết bồi thường mà không tiến hành thương lượng theo đề nghị của người yêu cầu bồi thường hoặc người yêu cầu bồi thường không đến thương lượng sau khi đã được cơ quan giải quyết bồi thường mời tham gia thương lượng; tăng thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường sau khi có quyết định giải quyết bồi thường…
Về trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã bổ sung các trường hợp được giảm mức hoàn trả, miễn hoàn trả tại Điều 65 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và đồng bộ với quy định của pháp luật có liên quan như bổ sung quy định về miễn, giảm hoàn trả đối với người thực hiện đổi mới, sáng tạo theo đúng chủ trương, phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, không vụ lợi…
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
