Hiện nay, các nhóm chuyên gia phân tích của GCHQ có quyền hạn và khả năng kỹ thuật để trực tiếp giám sát "hệ thần kinh" của thế kỷ XXI và xâm nhập sâu vào cuộc sống của mọi người. GCHQ chịu trách nhiệm cung cấp thông tin chất lượng cao cho các "khách hàng" bao gồm chính quyền Anh, MI-5 (cơ quan tình báo nội địa), MI-6 (cơ quan tình báo đối ngoại) và ưu tiên số 1 là NSA của Mỹ.
Theo tiết lộ của tờ The Guardian, mỗi năm GCHQ nhận được hàng chục triệu bảng Anh từ NSA - số tiền dùng để xây dựng và duy trì các khả năng thu thập và giải mã thông tin. Ngược lại, người Mỹ muốn có quyền sử dụng các chương trình của tình báo Anh.
Thu gom thông tin từ... smartphone và máy tính bảng
Việc sử dụng không gian ảo của các mạng lưới tội phạm và các quốc gia khác nhằm tấn công bộ máy chính quyền cũng như các doanh nghiệp Anh đang mở ra một mặt trận mới vô cùng gay go cho GCHQ. Năm 2009, Giám đốc GCHQ, Sir Iain Lobban cảnh báo mọi người trong cơ quan cần làm việc cật lực hơn nữa: "Trong 5 năm qua, chúng ta đã nhìn thấy GCHQ thay đổi từ một cơ quan tình báo đơn thuần thành đối tác quan trọng của các khách hàng quân sự lẫn dân sự. Và, Chính phủ Anh kỳ vọng rất nhiều từ GCHQ.
Hiện nay, GCHQ có các sĩ quan liên lạc làm việc bên trong MI-5, MI-6 và SOCA - Cơ quan phòng chống tội phạm nghiêm trọng và có tổ chức của Anh. Người của GCHQ cũng có mặt trong Cabinet Office, tổ chức chịu trách nhiệm về chiến lược an ninh mạng của Anh.
Báo cáo dài 33 trang do Trung tâm Các chiến dịch An ninh mạng (CSOC) của GCHQ thành lập nhấn mạnh: "Trung Quốc có chương trình mạng quy mô rộng và có năng lực cao chuyên trách tấn công vào các mục tiêu chính quyền, quân đội và thương mại nước ngoài. Trung Quốc được coi là một chuyên gia có hạng trong thị trường viễn thông toàn cầu và có nguy cơ cao những thiết bị công nghệ của họ được sử dụng cho các mục đích gián điệp. Gián điệp Trung Quốc là mối đe dọa lớn nhất cho công nghệ Mỹ. Nhưng, rất nhiều công ty Anh cũng trở thành mục tiêu của Trung Quốc và một lượng lớn dữ liệu của chúng ta đã bị đánh cắp".
Tháng 6/2010, một bộ phận mới gọi là "Trung tâm Phát triển Không gian mạng" (CDC) được thành lập tại một căn cứ của GCHQ ở Bude, hạt Cornwall miền cực Nam nước Anh. CDC là trung tâm chuyên trách phân tích các luồng dữ liệu khổng lồ lưu thông trên Internet và vệ tinh thu thập được. Sau khi CDC đi vào hoạt động, GCHQ và Bộ Quốc phòng Anh bắt đầu tiến hành một chương trình bí mật cung cấp cho quân đội những vũ khí mạng mới để nâng cao khả năng chiến đấu trong cuộc chiến tranh trên không gian ảo đang ngày càng quyết liệt. Thậm chí, GCHQ còn tự đặt cho mình sứ mạng sát cánh với các lực lượng không - hải - lục quân của Anh.
"Liên minh" này nhận được 650 triệu bảng Anh trong năm 2010 phục vụ an ninh mạng, trong đó một nửa số tiền chảy vào quỹ của GCHQ. Trong khi chiến tranh mạng được coi là ưu tiên hàng đầu của GCHQ, cơ quan này cũng đối đầu với 2 thách thức công nghệ đáng kể. Đó là sự bùng nổ sử dụng smartphone và các hệ thống lập mã dữ liệu của các nhà cung cấp dịch vụ Internet nhằm bảo vệ sự riêng tư của những người dùng web.
Trong 20 năm qua, GCHQ phần lớn tập trung giám sát máy tính bàn và laptop. Nhưng, hiện nay smartphone và máy tính bảng đang ngày càng trở nên phổ biến giúp mọi người có thể tìm kiếm trên Internet ở bất nơi đâu có tín hiệu 3G cũng như sử dụng hàng loạt các ứng dụng để giao tiếp với bạn bè và đồng nghiệp. Nhanh chóng nhận ra mặt trận mới này, GCHQ đã đầu tư hàng triệu bảng Anh để phát triển các hệ thống "thu gom" và lưu trữ những khối lượng thông tin khổng lồ phát sinh từ smartphone và máy tính bảng.
Tháng 7/2012, một tài liệu của GCHQ đánh giá vào năm 2015 sẽ có 90% luồng dữ liệu Internet lưu thông qua hàng trăm triệu smartphone trên toàn thế giới. Tài liệu của GCHQ cũng tiết lộ. GCHQ đã có kế hoạch ứng phó với một dự án "di động" mới được thiết kế đặc biệt nhằm "khai thác các thiết bị số di động".
Dự án di động "Global Telecoms Exploitation" (GTE) được sáp nhập vào chương trình "Kiểm soát Internet" (MTI) được GCHQ thiết lập nhằm thu thập càng nhiều thông tin từ web càng tốt. Và các ứng dụng tinh tế của Google - với trên 30 triệu người dùng - giúp cho GCHQ có thêm lợi thế khai thác mọi thiết bị di động.
Các tài liệu mật của GCHQ mà tờ báo Anh The Guardian có được tiết lộ từ tháng 6/2012 GCHQ tín hiệu đã "tấn công" hàng trăm ứng dụng smartphone, "gom góp" một lượng dữ liệu khổng lồ từ SMS, e-mail và những cuộc đàm thoại trên smartphone. Trước khi Snowden trở thành người tiết lộ bí mật, chỉ có vài người bên ngoài GCHQ có nghe nói về "Tempora" - chương trình giúp cơ quan kiểm soát hệ thống cáp sợi quang chuyển tải dữ liệu các cuộc gọi điện thoại và Internet.
"Tempora" cho phép GCHQ can thiệp vào các đường cáp quang ngầm dưới biển và thu thập những khối lượng dữ liệu khổng lồ gọi là siêu dữ liệu (Metadata) - tức là những trang web mà người dùng truy cập, e-mail được gửi đến ai và thông tin tương tự. Siêu dữ liệu được lưu trữ trong 30 ngày, trong đó nội dung của những cuộc giao tiếp được lưu giữ chỉ trong 3 ngày. Tháng 6/2013, tờ The Guardian tiết lộ chương trình Tempora của GCHQ đã hoạt động được 20 tháng.
Nguồn “tiếp vốn” tăng theo cấp số cộng
Các chi tiết về chương trình "tiếp vốn" của NSA dành cho GCHQ được tiết lộ trong các báo cáo đầu tư hằng năm của cơ quan tình báo Anh. Theo đó, năm 2009 NSA tài trợ cho GCHQ 22,9 triệu bảng Anh và năm 2010 tăng lên 39,9 triệu bảng Anh, trong đó bao gồm 4 triệu bảng Anh hỗ trợ cho hoạt động của GCHQ giúp lực lượng NATO ở Afghanistan và 17,2 triệu bảng Anh cho chương trình MTI. NSA cũng "đóng góp" 15,5 triệu bảng Anh cho công việc quy hoạch lại trạm GCHQ ở Bude.
Trong hai năm 2011-2012, NSA tiếp tục chuyển gói 34,7 triệu bảng Anh khác cho GCHQ và khoảng một nửa số tiền này được GCHQ dùng để xây dựng một trong những cơ sở nghe lén của tình báo Anh ở đảo quốc Cyprus. Các tài liệu được Edward Snowden tiết lộ cũng cho biết những khoản tiền lớn mà Chính phủ Anh ưu tiên dành cho GCHQ. Năm 2006, GCHQ nhận phần lớn tiền từ Chính phủ Anh, với chỉ 14 triệu bảng Anh từ nguồn "bên ngoài". Năm 2010, GCHQ nhận 118 triệu bảng Anh và trong hai năm sau nhận đến 151 triệu bảng Anh - trong đó phần lớn đến từ Bộ Nội vụ Anh.
Hiện nay, người dùng Internet rất lo sợ hành vi vi phạm sự riêng tư khi các công ty viễn thông lớn cho phép GCHQ quyền sử dụng không giới hạn các đường truyền cáp ngầm dưới biển của họ. Theo các tài liệu được Edward Snowden tiết lộ với tờ The Guardian, một số công ty viễn thông hàng đầu thế giới - bao gồm BT, Vodafone của Anh và Verizon Business của Mỹ - cùng với 4 nhà cung cấp cỡ nhỏ khác bí mật hợp tác với GCHQ để cung cấp chi tiết về các cuộc gọi điện thoại, e-mail và dữ liệu Facebook của khách hàng!
Các công ty viễn thông bắt tay với GCHQ được gọi là "đội nguồn đặc biệt" và được cơ quan tình báo đặt cho những tên mã - BT tên mã là "Remedy", Verizon Business - "Dacron" và Vodafone Cable - "Gerontic". Còn những công ty nhỏ khác bao gồm Global Crossing với tên mã "Pinnage", Level 3 - "Little", Viatel - "Vitreous" và Interoute - "Streetcar". Những tiết lộ này khiến GCHQ cũng như Chính phủ Anh phải muối mặt và họ cũng lo ngại BT và các công ty viễn thông khác sẽ hứng chịu phản ứng mạnh từ những khách hàng giận dữ trước sự việc dữ liệu riêng tư và email của họ bị bí mật chuyển giao đến cho cơ quan tình báo.
Theo một nguồn tình báo tiết lộ trong tháng 6-2013, các công ty viễn thông không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc hợp tác với chương trình thu thập dữ liệu mật của tình báo Anh và họ bị cấm tiết lộ về mối quan hệ nhạy cảm này.
Năm 2012, các công ty viễn thông đã giúp GCHQ giám sát khoảng 600 triệu cuộc gọi điện thoại mỗi ngày, kết nối với hơn 200 đường cáp và có thể xử lý dữ liệu trong một lần từ ít nhất 46 đường cáp trong số đó. Một tài liệu của GCHQ cảnh báo: Nếu tên của các công ty viễn thông bị tiết lộ sẽ gây "hậu quả chính trị nghiêm trọng".
Thông tin sau khi được thu thập sẽ được các chuyên gia phân tích sử dụng phần mềm XKeyscore của NSA để tìm kiếm nội dung của các email, chatroom và lịch sử duyệt web của người dùng Internet. Theo tiết lộ của tờ The Guardian, trong tháng 5/2012, 300 chuyên gia phân tích của GCHQ và 250 chuyên gia của NSA tìm kiếm và xử lý dữ liệu thu thập được từ chương trình Tempora.
Eric King, lãnh đạo bộ phận nghiên cứu cho tổ chức Privacy International, lên tiếng: "Chúng ta cần nhanh chóng làm rõ về mối quan hệ giữa các công ty viễn thông với chính quyền sâu xa đến mức nào". Trong khi đó, người phát ngôn của Vodafone tuyên bố: "Vodafone không để lộ bất cứ dữ liệu nào của khách hàng trừ khi luật pháp yêu cầu. Các vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia thuộc trách nhiệm của chính quyền chứ không phải các công ty viễn thông".
Người phát ngôn cho Interoute nói: "Cũng như mọi nhà cung cấp dịch vụ viễn thông ở châu Âu, chúng tôi bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt luật pháp địa phương và châu Âu, bao gồm những quy định bảo vệ dữ liệu của khách hàng. Nhưng, thỉnh thoảng chúng tôi cũng đáp ứng yêu cầu của các chính quyền, song mọi việc đều diễn ra trong khuôn khổ của luật pháp"
