Sáng 17/11, tại Hà Nội, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì, phối hợp với Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh (Viện IGNITE) tổ chức Hội thảo khoa học “Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam”.
Hội thảo quy tụ khoảng 200 đại biểu, gồm đại diện các ban, bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức tài chính và các chuyên gia trong nước, quốc tế. Những vấn đề được đặt ra tập trung vào lựa chọn hướng phát triển, tổ chức nguồn lực nghiên cứu và phát triển (R&D), đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có khả năng tham gia thị trường.
Lựa chọn đúng hướng đi, xác định rõ sản phẩm
Phát biểu khai mạc, đồng chí Nguyễn Hoàng Giang, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, công nghiệp bán dẫn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế, năng lực tự chủ công nghệ, sức cạnh tranh và vị thế quốc gia. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời góp phần đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển công nghiệp công nghệ cao và nâng cao năng suất của nền kinh tế. Yêu cầu hiện nay là cụ thể hóa các chủ trương, định hướng chiến lược thành chương trình, nhiệm vụ và kết quả thực chất.
Theo đồng chí Nguyễn Hoàng Giang, Việt Nam đã từng bước hình thành đội ngũ kỹ sư thiết kế vi mạch, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp bán dẫn. Tuy nhiên, năng lực R&D, khả năng phát triển sản phẩm, quy mô doanh nghiệp trong nước và mức độ tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao vẫn còn hạn chế. Vì vậy, trước khi lựa chọn mô hình phát triển, cần đánh giá khách quan Việt Nam đang ở đâu trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu; lợi thế cạnh tranh thực sự là gì; những điểm nghẽn về công nghệ, nhân lực, hạ tầng và thương mại hóa sản phẩm nằm ở đâu.
Đồng chí đề nghị hội thảo làm rõ các giải pháp huy động, tập trung và phân bổ nguồn lực; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa bộ, ngành, địa phương, viện, trường và doanh nghiệp; gắn thu hút đầu tư nước ngoài với phát triển năng lực nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước.
“Các kiến nghị cần xác định rõ những nhiệm vụ ưu tiên, chủ thể thực hiện, nguồn lực, lộ trình và tiêu chí đánh giá kết quả”, đồng chí Nguyễn Hoàng Giang yêu cầu.
Một nội dung được đặc biệt nhấn mạnh là xác định lộ trình trong 5 năm, 10 năm và 20 năm tới. Trong đó, cần làm rõ những năng lực R&D cốt lõi phải hình thành, những công nghệ và phân khúc cần làm chủ, cũng như vị thế Việt Nam hướng tới trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, lựa chọn đúng lĩnh vực ưu tiên có ý nghĩa quyết định. Các chương trình phải được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ và sản phẩm có thể đo đếm, tạo cơ sở đánh giá hiệu quả đầu tư và điều chỉnh cách tổ chức thực hiện.
Tháo gỡ ba điểm nghẽn trong nghiên cứu bán dẫn
Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, năng lực R&D bán dẫn trong nước đã có những bước khởi đầu đáng ghi nhận. Các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam như Viettel, FPT đã tham gia thiết kế vi mạch, phát triển chip phục vụ viễn thông và Internet vạn vật. Tuy nhiên, để tạo bước chuyển về chất lượng, cần thẳng thắn nhìn nhận ba điểm nghẽn cốt lõi.
Trước hết là chi phí hạ tầng nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm rất lớn. Đầu tư phòng sạch, thiết bị đo kiểm hay đưa thiết kế đi chế tạo thử tại các nhà máy đúc chip quốc tế thường vượt khả năng tài chính của từng viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp khởi nghiệp. Thiếu sự hỗ trợ phù hợp, nhiều ý tưởng có nguy cơ dừng ở mô phỏng, chưa thể kiểm chứng bằng sản phẩm.
Điểm nghẽn thứ hai là thiếu đội ngũ tổng công trình sư, kỹ sư trưởng có kinh nghiệm thực tế qua nhiều chu kỳ thiết kế, chế tạo và hoàn thiện chip. Đây là lực lượng có khả năng dẫn dắt các nhóm nghiên cứu, xử lý bài toán phức tạp và đưa thiết kế vượt qua khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng.
Thứ ba là cơ chế tài chính cần đáp ứng đặc thù của nghiên cứu công nghệ lõi. Một thiết kế chip có thể phải trải qua nhiều lần thử nghiệm, điều chỉnh mới đủ điều kiện thương mại hóa. Do đó, quản lý tài chính, mua sắm thiết bị đặc thù và nghiệm thu nhiệm vụ cần tạo không gian chấp nhận rủi ro có kiểm soát.
Để tháo gỡ những vướng mắc này, Thứ trưởng Lê Xuân Định nêu định hướng tập trung nguồn lực vào các phân khúc phù hợp với lợi thế Việt Nam, như chip AI tại biên, chip IoT, chip công suất, bán dẫn hợp chất phục vụ năng lượng xanh và thiết bị viễn thông thế hệ mới. Đây là những lĩnh vực có thể phát huy năng lực về thuật toán, kiến trúc thiết kế và khả năng tùy biến theo nhu cầu ứng dụng. Việc lựa chọn sản phẩm phải gắn với bài toán cụ thể, có doanh nghiệp tiếp nhận và có thị trường.
“Muốn có sản phẩm thì phải lấy doanh nghiệp làm trung tâm, phải xuất phát từ yêu cầu của doanh nghiệp”, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.
Theo đó, viện, trường cung cấp tri thức, doanh nghiệp đặt ra nhu cầu công nghệ; cơ chế đặt hàng nghiên cứu phải kết nối được hai phía. Kết quả cuối cùng cần hướng đến là sản phẩm ra thị trường, tạo doanh thu và khả năng tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu.
Hạ tầng dùng chung phải gắn với người làm nghiên cứu
Về phát triển nhân lực, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng, đào tạo bán dẫn cần gắn với thiết bị, quy trình và dự án thực tế. Cùng với đào tạo trong nước, cần thu hút chuyên gia, tổng công trình sư người Việt Nam ở nước ngoài tham gia dẫn dắt các trung tâm R&D và nhóm nghiên cứu.
Thứ trưởng cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đưa vào vận hành Trung tâm Quốc gia Hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, cung cấp hạ tầng máy chủ hiệu năng cao, phần mềm thiết kế và dịch vụ đo kiểm dùng chung với chi phí ưu đãi cho viện, trường, doanh nghiệp. Cách đầu tư phòng thí nghiệm cũng cần thay đổi, lấy năng lực con người và dự án nghiên cứu làm căn cứ. Thiết bị phải phục vụ đội ngũ có khả năng khai thác, có nhiệm vụ cụ thể và cơ chế chia sẻ, vận hành hiệu quả.
Trao đổi tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng Viện IGNITE cho rằng cần khắc phục “khoảng trống thực thi” giữa mục tiêu chiến lược với nguồn lực, năng lực nghiên cứu, sản phẩm và thị trường. Ông đề xuất rà soát hạ tầng hiện có, thúc đẩy phòng thí nghiệm dùng chung, hạn chế đầu tư trùng lặp; đồng thời làm rõ cơ chế đặt hàng và khách hàng đầu tiên cho chip chuyên dụng. Bên cạnh đó, cần một đầu mối điều phối, chịu trách nhiệm đến cùng đối với quá trình triển khai.
Phân tích năng lực trong nước, PGS.TS Nguyễn Trần Thuật, Viện Bán dẫn và Vật liệu tiên tiến, Viện Công nghệ Chiến lược, Đại học Quốc gia Hà Nội, thành viên Hội đồng Khoa học Viện IGNITE, cho rằng R&D phải gắn với thị trường. Ông chỉ ra bốn khoảng trống cần khắc phục: hạ tầng chế tạo thử; chi phí thiết kế, sở hữu trí tuệ và chế tạo mẫu; thị trường đầu ra; nhân lực công nghệ, nhất là kỹ sư quy trình chế tạo và tích hợp.
Từ đó, ông đề xuất ba hướng tham gia chuỗi giá trị: phát triển chip chuyên dụng trên các tiến trình trưởng thành, phục vụ bảo mật, viễn thông, cảm biến, điện tử công suất và AI tại biên; phát triển đóng gói tiên tiến, tích hợp nhiều loại chip trong một hệ thống; nghiên cứu vật liệu và linh kiện mới. Việc lựa chọn cần dựa vào nhu cầu thị trường trong nước và năng lực đang hình thành.
PGS.TS Nguyễn Trần Thuật đề xuất phát triển Hòa Lạc thành cụm R&D bán dẫn, kết nối đại học, nhà máy và trung tâm đổi mới sáng tạo. Phòng thí nghiệm dùng chung cần có kinh phí vận hành ổn định, mở cho doanh nghiệp và các trường; sinh viên, nghiên cứu sinh có cơ hội thực hành trên dây chuyền thật. Ông kiến nghị mỗi đề tài đặt hàng phải có chủ thể sử dụng, tiêu chí kỹ thuật đo được, đồng thời có cơ chế kiêm nhiệm giữa đại học, viện và doanh nghiệp để giữ và luân chuyển nhân lực trình độ cao.
Các nội dung trao đổi, kiến nghị tại hội thảo sẽ được Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nghiên cứu, chắt lọc, bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ tham mưu định hướng phát triển công nghiệp bán dẫn. Trọng tâm là xây dựng năng lực công nghệ trong nước, hình thành sản phẩm và từng bước nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.