Chia sẻ tại Toạ đàm "Sốt xuất huyết Dengue đang có những diễn biến khó lường" do Báo Sức khỏe và đời sống phối hợp tổ chức ngày 11/6, ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 50.000 ca mắc sốt xuất huyết, gấp 2,5 lần cùng kỳ năm trước, theo đó số ca nặng phải nhập viện cũng tăng theo.
Đặc biệt, sốt xuất huyết Dengue đang phá vỡ mọi quy luật cũ, chu kỳ bùng phát dịch có xu hướng ngắn lại và bệnh đang ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, ở mọi vùng miền.
Đỉnh điểm năm 2022 ghi nhận 371.000 ca trên toàn quốc, trong các năm qua trung bình vẫn ghi nhận khoảng 150.000 ca/năm.
Tuy nhiên, theo chia sẻ của đại diện Cục Phòng bệnh, điều đáng lưu ý là dịch bệnh hiện không còn theo quy luật cũ. Cụ thể, năm 2025, số ca tăng trở lại nhưng không giảm vào cuối năm như thường lệ - tháng 11, 12 vẫn ở mức cao. Hệ quả là 5 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận số ca mắc cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm ngoái. Khi thời tiết diễn biến bất thường, đan xen nóng ẩm và mưa liên tục từ đầu năm đến nay, chính là điều kiện tạo môi trường lý tưởng cho muỗi vằn sinh sôi.
“Đáng lo ngại hơn, sốt xuất huyết tuýp huyết thanh DENV-2 hiện đang chiếm ưu thế, làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều ca nặng", ông Võ Hải Sơn cho biết.
Tại TP Hồ Chí Minh, theo số liệu mới nhất từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, tính đến 31/5, TP ghi nhận 17.718 ca mắc sốt xuất huyết, tăng gần 65% so với cùng kỳ năm trước và có 4 trường hợp tử vong. Số ca mắc ghi nhận tăng ở toàn bộ 168 phường, xã và đặc khu trên địa bàn.
Tại Bệnh viện Nhi đồng Thành phố mỗi ngày tiếp nhận khoảng 50-100 trường hợp nghi mắc sốt xuất huyết đến khám, trong đó có khoảng 3-5 ca phải nhập viện điều trị.
Tại đây đang điều trị cho cháu bé 10 tuổi bị sốt xuất huyết nặng được chuyển lên từ bệnh viện ở tỉnh An Giang. Bệnh nhi nặng 67 kg, nhập viện trong tình trạng men gan tăng rất cao, trên 6.000 đơn vị, cho thấy bệnh đã gây tổn thương gan nghiêm trọng.
Trước đây các đợt dịch sốt xuất huyết ở TP Hồ Chí Minh quy mô lớn thường lặp lại theo chu kỳ khoảng 5 năm. Tuy nhiên, những năm gần đây quy luật này đã thay đổi, khoảng cách giữa các đợt bùng phát ngày càng ngắn, chỉ còn khoảng 3-4 năm.
Theo ông Võ Hải Sơn, công tác phòng chống sốt xuất huyết Dengue sẽ ngày càng khó khăn nếu thiếu sự quyết tâm và triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để bảo vệ và chăm sóc sức khỏe người dân.
TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam nêu bật 3 yếu tố chính dẫn đến dịch bệnh sốt xuất huyết diễn biến bất thường.
Thứ nhất, biến đổi khí hậu tạo điều kiện cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sôi. Thứ hai, đô thị hóa nhanh với hạ tầng chưa đồng bộ tại các khu dân cư đông đúc.
Yếu tố cuối cùng chính là dịch bệnh ngày càng khó dự báo, khiến hệ thống y tế gặp nhiều khó khăn trong việc chuẩn bị và chủ động ứng phó.
Ở góc độ điều trị, PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP Hồ Chí Minh), cho biết, nếu hơn 10 năm trước có tới 60-70% ca bệnh ở phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau.
Theo PGS Hùng, rào cản lớn nhất nằm ở chính tâm lý chủ quan khi hầu hết người dân đều biết về sốt xuất huyết Dengue, nhưng vẫn nghĩ đó là chuyện nhà khác. Khi sốt cao thì tự mua thuốc, còn nhiều người trẻ cho rằng bệnh không quá nghiêm trọng với mình.
Tuy nhiên, sốt xuất huyết Dengue có diễn biến rất khác với suy nghĩ thông thường. Giai đoạn nguy hiểm nhất thường rơi vào ngày thứ 3 đến thứ 5 của bệnh, khi người bệnh đã giảm sốt và cảm thấy khỏe hơn. Đây là thời điểm dễ xuất hiện các biến chứng nặng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng hoặc suy đa tạng.
Sự chủ quan cùng với đặc tính "đánh lừa" này đã khiến không ít ca được phát hiện quá muộn, làm tăng nguy cơ tử vong.
“Có những gia đình mất cùng lúc hai người con chỉ trong một mùa dịch vì phát hiện quá muộn. Dù ngành y tế đã nỗ lực hết sức, vẫn có những trường hợp chúng tôi không cứu được”, PGS.TS Nguyễn Thanh Hùng nói.
Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam nhấn mạnh, gánh nặng của bệnh sốt xuất huyết Dengue không chỉ nằm ở số ca mắc. Ngay cả những ca nặng được cứu sống cũng có thể để lại di chứng kéo dài ở cả người lớn và trẻ em, từ suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm đến rụng tóc và rối loạn thị lực.
Về chi phí, những ca nặng phải lọc máu, thở máy có thể tốn tới hàng trăm triệu đồng mỗi ca, cá biệt lên đến 500-600 triệu đồng và tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế.
Trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh (diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vằn) và giám sát dịch tễ. Đây vẫn là nền tảng và tuyến phòng thủ đầu tiên.
Theo TS Angela Pratt, hiện nay đã có các công cụ phòng ngừa mới như các hệ thống cảnh báo sớm ngày càng cải thiện nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp dự báo xu hướng lây truyền chính xác hơn. Cùng với đó, vaccine trở thành công cụ dự phòng chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc và giảm nguy cơ diễn tiến nặng, qua đó giảm gánh nặng điều trị và tử vong.
“Việt Nam đã cấp phép cho một loại vaccine sốt xuất huyết Dengue và sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng”, đại diện WHO cho biết.
Theo lãnh đạo Cục Phòng bệnh, với sự hỗ trợ của tổ chức quốc tế và doanh nghiệp, ngành y tế đang nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm chủng vaccine sốt xuất huyết tại một số địa bàn nhằm làm cơ sở đánh giá trước khi xem xét đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng.
Song song đó, tiếp tục đẩy mạnh kiểm soát muỗi, truyền thông, nâng cao năng lực điều trị và từng bước ứng dụng dữ liệu môi trường, thời tiết để cảnh báo dịch sớm.
