Ngành đường sắt "gánh" thiệt hại nặng nề, nợ bồi thường kéo dài
Khoảng 20h ngày 7/6, tại km14+700 khu gian Văn Điển - Thường Tín (đoạn đường ngang quốc lộ 1A giao với đường Nhị Khê, xã Thường Tín, TP Hà Nội), xảy ra vụ va chạm giữa xe tải chở cát và tàu hỏa Bắc Nam. Vào thời gian trên, ô tô tải biển kiểm soát 30B-542.xx do anh N.M.C. (SN 1993, quê Lâm Đồng), điều khiển đi hướng quốc lộ 1A cắt ngang đường sắt vào đường liên xã thôn Nhị Khê. Đúng lúc này, thanh chắn đường ngang hạ xuống khiến chiếc xe tải bị mắc kẹt trên đường ray. Ngay sau đó, tàu SE19 do lái tàu N.X.H. (SN 1990, ở Hà Nội) điều khiển (hướng Hà Nội - TP Hồ Chí Minh) đi tới đâm vào phần hông xe tải. Tài xế xe tải vội mở cửa xe rồi nhảy xuống, đúng lúc tàu hỏa lao tới và tông trúng phần hông xe tải.
Vụ việc khiến đầu máy tàu SE19 bị hư hỏng, cột đèn tín hiệu đường ngang và thanh chắn đường ngang hỏng. Ô tô tải trong vụ việc bị hư hỏng sườn xe bên phải. Vụ việc không gây thương vong về người. Qua vụ việc trên, Cục CSGT đề nghị Công an TP Hà Nội khẩn trương điều tra, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan; đồng thời xem xét trách nhiệm của người điều khiển ô tô tải.
Ông Đặng Hồng Bắc, Phó ban An ninh an toàn giao thông đường sắt (Tổng Công ty đường sắt Việt Nam) cho biết, từ ngày 16/12/2025 đến 15/5/2026, xảy ra 61 vụ tai nạn đường sắt, làm chết 28 người và bị thương 33 người. Ngoài ra, còn 16 vụ tai nạn thuộc các trường hợp khác như người gây tai nạn có dấu hiệu liên quan đến người có biểu hiện tâm lý không ổn định hoặc nghi tự gây ra vụ việc.
Mỗi vụ tai nạn xảy ra không chỉ gây thương vong về người mà còn để lại tổn thất kinh tế rất lớn cho ngành đường sắt.
Từ năm 2021 đến 2024, thiệt hại ước tính do tai nạn đường sắt chưa được đền bù đã lên tới hàng tỷ đồng mỗi năm (năm 2024 là 1,5 tỷ đồng), bao gồm hư hại đầu máy, toa xe và gây ách tắc giao thông hàng ngàn phút.
Đáng nói hơn, việc thu hồi bồi thường thiệt hại gặp rất nhiều khó khăn do người gây tai nạn thường không có khả năng chi trả. Có những vụ việc kéo dài hàng thập kỷ vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm phần thiệt hại. Ví dụ như vụ tai nạn từ tháng 11/2010 tại Hà Nam khiến lái tàu bị thương tật vĩnh viễn và gây thiệt hại tài sản nghiêm trọng, hay vụ việc năm 2017 tại Quảng Bình làm đầu máy văng khỏi đường sắt, hư hỏng 70m đường ray.
Nỗ lực của lực lượng chức năng và ý thức người dân
Lực lượng CSGT đã và đang tích cực phối hợp với các đơn vị liên quan để xóa bỏ các "điểm đen" giao thông.
Tại Hà Nội, đại diện Đội CSGT số 14 (đơn vị đảm bảo trật tự ATGT tại cửa ngõ phía Nam Thủ đô) cho biết, từ đầu năm đến nay, đơn vị đã phối hợp với chính quyền địa phương tiến hành đóng 50 lối đi tự mở, thu hẹp hơn 10 vị trí. Cùng thời gian này, lực lượng chức năng đã xử lý 567 trường hợp vi phạm như dừng đỗ trong phạm vi an toàn hoặc vượt đèn đỏ khi rào chắn đang hạ. Công tác tuyên truyền cũng được chú trọng thông qua việc cấp phát pano hướng dẫn quy tắc an toàn cho hàng trăm hộ dân sống dọc tuyến đường sắt.
Đại diện Phòng CSGT, Công an TP Hà Nội cho biết, về mặt pháp lý, Nghị định 81/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 đã tăng mạnh mức xử phạt để răn đe. Người đi xe máy vượt rào chắn có thể bị phạt đến 6 triệu đồng, trong khi đối với ô tô, mức phạt lên đến 20 triệu đồng và tước giấy phép lái xe. Tuy nhiên, mọi nỗ lực từ phía cơ quan chức năng sẽ trở nên vô nghĩa nếu ý thức của người dân không thay đổi. Tai nạn vẫn rình rập tại các lối đi dân sinh và đường ngang do sự liều lĩnh, coi thường luật lệ của người tham gia giao thông.
Trong vi phạm hoặc tai nạn giao thông đường sắt, trách nhiệm chỉ thuộc về lái tàu nếu họ vi phạm trực tiếp các quy tắc vận hành, bỏ qua tín hiệu, điều khiển tàu chạy quá tốc độ quy định hoặc thiếu chú ý quan sát. Lái tàu sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý (hành chính hoặc hình sự) nếu cơ quan điều tra kết luận tai nạn xảy ra do vi phạm quy tắc chạy tàu; Không tuân thủ quy định tại đường ngang hoặc vô ý hoặc cố ý gây lỗi.
Cụ thể, theo quy định tại Nghị định 81/2026/NĐ-CP, lái tàu vi phạm các quy tắc an toàn vận hành, tín hiệu và dồn tàu sẽ bị xử phạt tiền và tước quyền sử dụng Giấy phép lái tàu (GPLT) bổ sung: Lái tàu có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở khi đang điều khiển phương tiện sẽ bị phạt tiền từ 8.000.000 đến 40.000.000 VNĐ (tùy theo mức nồng độ vi phạm) và bị tước GPLT từ 03 đến 24 tháng.
Vi phạm quy tắc chạy tàu/dồn tàu: Phạt từ 500.000 đến 1.000.000 VNĐ đối với các hành vi như dịch chuyển đầu máy khi chưa nhận được kế hoạch/tín hiệu cho phép dồn, vượt quá tốc độ dồn, hoặc không tuân thủ tín hiệu giao thông đường sắt.
Lái tàu cũng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường sắt gây ra hậu quả nghiêm trọng. Cụ thể phạt tiền từ 30.000.000 đến 100.000.000 VNĐ, phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm nếu gây thương tích/tử vong cho người khác hoặc thiệt hại tài sản lớn.
Hình phạt tù có thể lên đến 15 năm nếu phạm tội thuộc các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng (làm chết nhiều người, gây thiệt hại tài sản rất lớn hoặc đặc biệt lớn).
Nghị định 81/2026/NĐ-CP về xử phạt hành chính liên quan đến đường sắt cũng quy định rõ, đối với mô tô sẽ phạt tiền từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện), các loại xe tương tự xe mô tô và các loại xe tương tự xe gắn máy dừng xe, đỗ xe trong khu vực đường ngang, cầu chung. Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện), các loại xe tương tự xe mô tô và các loại xe tương tự xe gắn máy vượt rào chặn đường ngang, cầu chung khi chắn đang dịch chuyển; vượt đường ngang, cầu chung khi đèn đỏ đã bật sáng; không chấp hành hiệu lệnh, chỉ dẫn của biển báo hiệu, vạch kẻ đường hoặc chỉ dẫn của nhân viên gác đường ngang, cầu chung khi đi qua đường ngang, cầu chung. Tước GPLX từ 1 đến 3 tháng.
Đối với ô tô: Phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với người điều khiển xe ô tô, các loại xe tương tự xe ô tô, máy kéo, xe máy chuyên dùng dừng xe, đỗ xe, quay đầu xe trong khu vực đường ngang, cầu chung. Phạt tiền từ 18.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với người điều khiển xe ô tô, các loại xe tương tự xe ô tô vượt rào chắn đường ngang, cầu chung khi chắn đang dịch chuyển; vượt đường ngang, cầu chung khi đèn đỏ đã bật sáng; không chấp hành hiệu lệnh, chỉ dẫn của biển báo hiệu, vạch kẻ đường hoặc chỉ dẫn của nhân viên gác đường ngang, cầu chung khi đi qua đường ngang, cầu chung. Tước GPLX từ 1 đến 3 tháng.
