Nổi tiếng với khả năng đầu tư và thu lợi nhuận rất lớn từ các hoạt động kinh doanh, Deripaska từng gây choáng khi trở thành tỉ phú trẻ nhất nước Nga, vượt qua cả tỉ phú "đồng hương" Roman Abramovich, ông chủ câu lạc bộ bóng đá Chelsea (Anh). Và giờ đây, "cỗ máy in tiền" Oleg Deripaska vẫn chưa hề mệt mỏi, mà đang chạy đua với thời gian để tăng khối lượng tài sản theo từng phút, chạm ngưỡng hàng tỉ USD.
Oleg Deripaska đã có những bước nhảy vọt đáng kinh ngạc trong bản danh sách xếp hạng người giàu nhất nước Nga. Theo công bố mới nhất của tạp chí chuyên về phân tích tài chính Financia đầy uy tín ở Nga, Oleg Deripaska đã trở thành người giàu nhất nước này cùng số tài sản khoảng 40 tỉ USD. Tên tuổi của Oleg Deripaska hiển nhiên lọt vào danh sách 10 siêu tỉ phú "ví dày" hàng đầu hành tinh.
Tuy vậy, khác với Roman Abramovich, vốn nổi đình nổi đám và xuất hiện "như cơm bữa" trên các phương tiện truyền thông thì Oleg Deripaska lại rất kín tiếng. Chẳng thế mà giới kinh doanh Nga đã gọi Oleg Deripaska là kẻ thượng lưu "khôn ngoan và đầy bí ẩn".
Kẻ thượng lưu bí ẩn
Oleg Deripaska sinh ngày 2/1/1968, tại tỉnh Gorky (Nga). Từ 4 đến 9 tuổi, Deripaska sống với ông bà ngoại, sau đó về sống với ông bà nội. Chỉ đến năm học lớp 11, Deripaska mới trở về sống với mẹ ở Ust-Labinsk. Năm 1985, sau khi tốt nghiệp phổ thông, Deripaska trở thành sinh viên Đại học Tổng hợp Lomonosov ở Moskva, và nhanh chóng tham gia vào việc điều hành tiền tệ của một ngân hàng tại nước Nga chỉ vài tháng sau khi nhập học.
Năm 1993, sau khi tốt nghiệp loại ưu chuyên ngành Vật lý, Oleg Deripaska tham gia vào môi giới mua bán các loại nguyên liệu, rồi về làm việc ở Aluminprodukt, một công ty sản xuất nhôm, để rồi chưa đầy một năm sau được đề bạt làm kế toán trưởng.
Sau đó ông nghỉ việc để thực hiện nghĩa vụ quân sự tại lực lượng phòng không chiến lược vùng Viễn Đông. Nhiều bạn học với Deripaska đánh giá thời sinh viên ông là người nhanh nhẹn, sôi nổi và biết kiếm tiền. Ngày ấy, chàng sinh viên Deripaska đã bán 10 tấn đường cho một cơ quan nhà nước và đã thu được lợi nhuận khổng lồ.
Rời quân đội, Deripaska tiếp tục theo học tại Học viện Kinh tế Plekhanov danh giá bậc nhất Nga, và tốt nghiệp năm 1996. Đây có thể coi là bước đi bài bản đầu tiên để ông tiến vào lĩnh vực kinh doanh. Trong thời gian lấy bằng đại học thứ hai, Deripaska đang làm Tổng giám đốc Nhà máy Luyện nhôm Sibirsky Aluminium do ông cùng một người bạn học khác thành lập.
Có thể nói Oleg Deripaska nằm trong đội ngũ các nhà tỉ phú Nga "phất nhanh" nhờ chính sách tư nhân hóa của chính phủ dưới thời của Tổng thống Nga Boris Yeltsin (giữa thập niên 90 của thế kỷ trước). Ông giàu lên nhờ mua được quyền sở hữu các nguồn tài nguyên thiên nhiên có giá trị chiến lược như dầu thô, khí đốt, khai thác quặng... rẻ như cho. Tuy nhiên, khách quan mà xét thì cũng phải thừa nhận Oleg Deripaska rất giỏi nắm bắt cơ hội và có tài kinh doanh.
Từ năm 1992, Oleg Deripaska đã là người môi giới của thị trường chứng khoán Nga và là người đầu tiên buôn bán cổ phiếu của các nhà máy sản xuất kim cương Nga. Đến năm 1993 thì Deripaska đổi tên Sibirsky Aluminium thành Aluminium Products, đồng thời tham gia sáng lập và trở thành thành viên Hội đồng quản trị Công ty Alinvest. Đây là hạt nhân cơ bản mà sau này Deripaska dùng nó để mua lại các hãng khác, xây dựng nên "Vương quốc Oleg Deripaska", trong đó ông liên tục mua và cải tổ các hãng, các nhà máy sản xuất kim cương trên lãnh thổ Nga.
Năm 2000, Oleg Deripaska cùng với Roman Abramovich thành lập Liên doanh Sản xuất nhôm Russian Aluminum (RusAl), trong đó Oleg Deripaska nắm 75% cổ phần. Tháng 10/2003, Oleg Deripaska bỏ ra khoảng 2 tỉ USD mua nốt 25% cổ phần của RusAl từ Roman Abramovich và trở thành Chủ tịch Hội đồng quản trị Russian Aluminum. Với doanh thu hàng năm khoảng 4 tỉ USD, RusAl hiện là nhà sản xuất nhôm lớn thứ hai thế giới, với tổng trị giá tài sản từ 45 đến 50 tỉ USD, nghĩa là phần của Deripaska chí ít cũng chiếm khoảng 30 tỉ USD. Chính từ đây, biệt danh "Vua nhôm" đã ra đời.
Ngoài kỹ nghệ luyện kim, Oleg Deripaska còn đầu tư vào các ngành dễ sinh lời như điện năng, chế tạo máy, tài chính, xây dựng, giao thông, kinh doanh bất động sản, hàng không, khai thác gỗ... và đảm nhiệm các chức vụ chủ chốt của nhiều công ty, tập đoàn sản xuất kinh doanh, quỹ đầu tư khác. Oleg Deripaska còn giữ cổ phần lớn ở Ingosstrakh Insurance - Công ty bảo hiểm lớn nhất nước Nga, Hãng Sản xuất máy bay Aviacor hay Hãng sản xuất ôtô lớn nhất Nga GAZ.
Năm 2007, đế chế Deripaska tiếp tục thu nạp thêm hãng xe hơi gạo cội Magna của Canada, một phần cổ phiếu của Công ty Xây dựng Strabag trứ danh của Áo, cũng như Hãng Hàng không Hochtief lâu đời của người Đức. Oleg Deripaska cũng thành lập Tập đoàn đa ngành Basic Elements (BAZEL) hiện chiếm vị trí hàng đầu trong nền kinh tế Nga về đầu tư và điều hành vốn.
Quyền lực không tầm thường và lòng ái quốc sâu sắc
Sau khi lên nắm quyền vào năm 2000, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã siết chặt việc quản lý tài nguyên của đất nước và một số tỉ phú "bốc lên nhờ tư nhân hóa" dường như không còn đất dung thân. Riêng Oleg Deripaska thì vẫn sống đàng hoàng, ung dung ở Nga và cũng chẳng bị ai "sờ tới". Nhiều người am hiểu nội tình cho biết, một phần là vì Deripaska sống rất khôn khéo và biết lựa thời. Mặt khác là do ông còn có cái bóng khá to của "triều đại" Boris Eltsin hậu thuẫn.
Polina Yumasheva, vợ của Deripaska, là con gái rượu của Valetin Yumashev, Chánh văn phòng Tổng thống Nga dưới thời cố Tổng thống Boris Eltsin và ông này chính là con rể của Boris Eltsin. Như vậy, Deripaska là cháu rể của Yeltsin. Đó là lý do tại sao báo chí Nga gọi Deripaska là "công tử bột". Oleg Deripaska đã được hưởng lợi từ sự ban phát bổng lộc của ông ngoại vợ thông qua việc dễ dàng mua được cổ phần của nhiều tập đoàn kinh tế lớn với giá rẻ như bèo.
Vai trò của Oleg Deripaska ngày càng đáng được chú ý khi ông là nhà chính trị thân cận với Tổng thống Putin. Deripaska được tháp tùng tất cả các chuyến thăm của ông Putin khi đến các nước Trung Á, hay tham gia các đàm phán quan trọng về thương mại. Tổng thống Putin đặc biệt nhấn mạnh vai trò của Oleg Deripaska đối với nền kinh tế Nga.
Theo các chuyên viên thẩm định tài chính thuộc Tạp chí Financia, Oleg Deripaska chính là "hình mẫu" doanh nhân năng động nhất nước Nga hiện nay. Với vị thế vững chắc và sự khôn khéo của Deripaska, người ta cho rằng Deripaska sẽ không chỉ dẫn đầu danh sách tỉ phú ở Nga mà còn sẽ cạnh tranh với các tỉ phủ hàng đầu của thế giới.
Mới đây, để bày tỏ “tình yêu mãnh liệt quê hương", Oleg Deripaska đã tuyên bố sẽ sống lâu dài ở Nga và không có ý định sống ở nước ngoài. Tuy nhiên, ông vẫn thường xuyên đi nước ngoài với lý do rất điển hình: tìm mối làm ăn và ký kết hợp đồng. Cái cách Deripaska đi nước ngoài cũng cực kỳ độc đáo, chẳng hề giống ai. Đều đặn nhiều năm nay, Oleg Deripaska đều "cố gắng thu xếp" sang Anh hoặc Mỹ, nhưng không phải để làm ăn, mà với mục đích duy nhất: học tiếng Anh. Tuy nhiên, mỗi tuần tỉ phú này chỉ đi có một lần... bằng máy bay riêng.
Trên thực tế, Oleg Deripaska không phải là người có duyên với nước Mỹ. Cuối năm 2000, một công ty từng đâm đơn kiện Deripaska tại Tòa án New York vì tội hối lộ. Tuy nhiên, Tòa án New York bác đơn do thiếu chứng cứ. Dù vậy, Deripaska vẫn bị cấm vào Mỹ (và có lần bị cấm đến Hội nghị Thượng đỉnh kinh tế Davos tổ chức tại Thụy Sĩ). Thậm chí, vài năm trước đây, Bộ Ngoại giao Mỹ đã từ chối cấp thị thực nhập cảnh (visa) vào Mỹ với lý do Oleg Deripaska vướng vào vụ kiện tụng tại Tòa án Quốc tế mà nguyên đơn là Mikhail Chernoy, một cộng sự trước đây của Oleg Deripaska.
Chẳng chịu thua, ròng rã hơn 2 năm (2003 - 2005), Oleg Deripaska đã bỏ ra khoảng 560.000 USD để thuê Công ty Luật Alston & Bird đi "vận động lấy lòng" Bộ Ngoại giao Mỹ. Cuối năm 2005, Bộ Ngoại giao Mỹ đã đồng ý cấp visa vào Mỹ cho ông. Cho tới nay, Oleg Deripaska hoàn toàn có thể dễ dàng đi lại Mỹ bất cứ khi nào ông muốn.
Cách đây gần một tháng, ông trùm ngành nhôm Oleg Deripaska từng gây sốc khi đề xuất dời thủ đô của Nga đến Siberia nhằm phát triển khu vực phía đông giàu tài nguyên nhưng rất thưa thớt dân cư. Phát biểu tại một buổi gặp mặt giữa quan chức và doanh nghiệp Nga cùng nhà đầu tư nước ngoài, tỉ phú này nhận định: "Nếu thực sự muốn phát triển Siberia, chúng ta nên dời đô đến Siberia".
Theo ông, Siberia cần một kế hoạch tầm cỡ nếu muốn phát triển thành công trong khi Moskva "không có giá trị đáng kể với khu vực xung quanh". Một số người cho rằng, những động thái kể trên của Deripaska thực chất nhằm một mục đích lớn hơn những gì dư luận đang bàn luận.
Một trong những động thái mới nhất thể hiện tình cảm sâu sắc với nước Nga là việc Oleg Deripaska quyết tâm đầu tư khủng vào Olympic Sochi. Tỉ phú này từng chi khoảng 300 triệu USD để mua và cải tạo sân bay của thành phố Sochi, cùng hàng loạt các đề án phát triển những hạng mục tầm cỡ thời kỳ hậu thế vận hội ở đây. Thậm chí, ông trùm sản xuất nhôm xứ bạch dương còn lấy lòng dư luận khi quyết định kêu gọi một đội nhân viên bảo vệ động vật hợp tác để giải cứu khoảng 2.000 chú chó hoang tại Sochi.
Oleg Deripaska rất tức giận sau khi nghe tin Công ty Basya chuyên về động vật đã được yêu cầu sử dụng chất độc và bẫy để loại bỏ những chú chó đang lang thang khắp hang cùng ngõ hẻm. Thông tin từ đội ngũ của ông Deripaska cho hay hiện có khoảng hơn 200 chú chó đã được giải cứu. Một lượng lớn trong số đó đã được trả về nhà. Số còn lại đang được nuôi dưỡng và chăm sóc trên những ngọn đồi cao cạnh làng Olympic.
Lý giải về hành động cưu mang những chú chó vô chủ, Oleg Deripaska cho rằng chính tình cảm giữa ông và những người bạn bốn chân là động lực chính. Ông bật mí rằng: "Chú chó đầu tiên tôi tìm thấy chính ở ngôi làng tôi lớn lên. Nó đã trở thành người bạn thân thiết với tôi trong suốt 5 năm qua".
Oleg Deripaska kinh doanh khá nhiều ngành và đang nhăm nhe muốn bước chân vào lĩnh vực "béo bở" điện hạt nhân. Theo giới truyền thông, một trong những điểm khác biệt cơ bản giữa "Vua nhôm" Oleg Deripaska với những tài phiệt và nhà kinh doanh lớn ở Nga là sau khi phất lên, ông lập tức chuyển hầu hết tài sản ra nước ngoài theo cách gửi ngân hàng để phòng khi bất trắc. Dù dự trữ được cả một khối tài sản khổng lồ, nhưng tỉ phú này lại không ngừng đầu tư tiền vào công việc kinh doanh nhằm kiếm được nhiều lợi nhuận hơn nữa.
Chính tính cách mạo hiểm và khao khát làm giàu khiến Oleg Deripaska có thời điểm "suýt" phá sản. Là một thương nhân, nhưng Oleg Deripaska đang bị coi là một trong những người đầu cơ chính trị tại Nga. Ông liên tiếp vướng phải những bê bối chính trị, kiện tụng với giới siêu giàu và thậm chí còn bị đe dọa tống tiền. Và bây giờ, nhiều người cho rằng thời huy hoàng của "Vua nhôm" đang dần đi tới hồi kết…
