Bài 1:
Dấu ấn sau một năm
Sau hơn 1 năm tiếp nhận chức năng cai nghiện ma tuý, với quyết tâm chính trị cao nhất, lãnh đạo và CBCS, Phòng CSĐT tội phạm về ma tuý đã duy trì cơ sở cai nghiện ma tuý TP Quảng Ninh hoạt động xuyên suốt, đúng quy định với tư duy, cách làm mới đột phá.
"Hồi sinh" sau những giông bão cuộc đời
Chúng tôi có mặt tại Cơ sở cai nghiện ma túy TP Quảng Ninh vào một sáng đầu thu trong lành. Bước vào khuôn viên của đơn vị, cảm giác e ngại ban đầu chợt tan biến, nhường chỗ vào đó là sự ngạc nhiên… Giữa không gian yên bình của cơ sở, là những tiếng đọc bài ê a của các lớp xoá mù chữ. Còn tại các lớp học nghề, từng học viên chăm chú lắng nghe các bài giảng, chuẩn bị hành trang cho một hành trình mới của cuộc đời. Tận mắt chứng kiến khoảnh khắc ấy, mỗi thành viên của tổ công tác đều có chung một cảm nhận, nơi đây giống như một mái trường- một ngôi trường đặc biệt, nơi nuôi dưỡng hy vọng tái sinh cho những chặng đường đời từng lỡ bước.
Trò chuyện với Trung tá Phạm Văn Trọng, Trưởng Cơ sở cai nghiện ma tuý TP Quảng Ninh, chúng tôi cảm nhận ở anh sự tâm huyết với công việc. Anh say xưa nói về Đề án 189 và những việc làm cụ thể để những học viên đang cai nghiện tại cơ sở sau khi rời xa nơi này có thể tái hòa nhập bền vững với xã hội. Từng là cán bộ làm công tác điều tra phòng chống tội phạm ma túy, nên anh hiểu rất rõ, ma túy có thể coi là tội phạm nguồn.
Học viên P.V.P (SN 1998, trú tại Cao Xanh, TP Quảng Ninh) chia sẻ: "Ngày đầu tiến hành đấu nối các thiết bị điện, tay tôi run bắn. Các thầy kiên nhẫn chỉ cho tôi từng thao tác lắp đặt... Khi đã làm được những sản phẩm đầu tiên, tôi thực sự xúc động… Điều đó, giúp tôi cảm thấy rằng hoá ra mình vẫn còn giá trị, vẫn có thể làm ra sản phẩm có ích", anh P xúc động nhớ lại.
Theo chia sẻ của anh P, năm 2021, sau khi học hết phổ thông, anh đi du học tại Nhật Bản. Thế nhưng thay học tập, P lại lao vào các cuộc chơi...Sau 1,5 năm sinh sống ở nước ngoài, P buộc phải trở về nước. Về địa phương, P tiếp tục đua đòi chúng bạn sử dụng ma tuý. Tháng 5/2025, P bị đưa vào cơ sở cai nghiện. Sau khi được các cán bộ cơ sở cai nghiện tư vấn, P.V. P đã lựa chọn học nghề điện.
“Tôi muốn học nghề mỏ vì sau khi ra trường đã có đầu ra, có thể nuôi được bản thân. Từ đó, giúp tôi tránh xa được các tệ nạn xã hội…”, học viên Ngô Văn L (SN 2000, quê Nghệ An) cho biết. Theo lời kể của L, sau khi học hết lớp 9, L ra Quảng Ninh làm nghề đánh bắt cá. Với thu nhập khoảng 700 nghìn đồng/ngày, nếu chăm chỉ làm ăn, L. cũng có thể dành dụm được một khoản tiền không nhỏ. Nhưng rồi, trong quá trình này, cậu thanh niên trẻ tuổi đã không giữ được mình.
Nhớ lại chặng đường tăm tối đã qua, L. bộc bạch: “Ban đầu, tôi được một người quen cho heroin để sử dụng… Từ lần sử dụng ban đầu, cảm giác hưng phấn, khỏe khoắn tức thì sau mỗi lần hút đã nhanh chóng kéo tôi vào vòng xoáy nghiện ngập lúc nào chẳng hay…”. Từ ngày dính vào "cái chết trắng", sức khỏe của L. suy kiệt dần, tinh thần và ý chí lao động cũng theo đó mà tụt dốc. Bước ngoặt xuất hiện khi anh được đưa vào Cơ sở cai nghiện ma túy TP Quảng Ninh trong một đợt truy quét. Giữa mái nhà chung này, anh nhận được sự quan tâm, tư vấn, động viên tận tình của cán bộ và nhân viên cơ sở. Từ đó, L. đã tìm thấy hướng đi mới cho bản thân khi quyết định chọn học nghề thợ mỏ – cái nghề của sự bền bỉ để vững bước ngày trở về.
Tìm lời giải cho bài toán "giảm cầu" bền vững
Ngày 1/3/2025, chức năng quản lý cai nghiện được chuyển về Công an TP Quảng Ninh. Với quan điểm xuyên suốt, cái mới phải tốt hơn cũ; phải tiếp thu đầy đủ, có chọn lọc không để ngắt quãng…, cán bộ Phòng CSĐT tội phạm về ma tuý, Công an tỉnh Quảng Ninh đã bắt tay vào việc thực hiện nhiệm vụ.
Cũng trong khoảng thời gian này (cuối tháng 6/2025), Trung tá Phạm Văn Trọng được điều động, bổ nhiệm làm Trưởng Cơ sở cai nghiện ma tuý tỉnh Quảng Ninh (nay là TP Quảng Ninh). Từ thực tiễn công tác và trải qua nhiều năm gắn bó với công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm về ma túy tại địa bàn cơ sở, Trung tá Trọng thấu hiểu sâu sắc rằng để giải quyết triệt để "vấn nạn trắng", hai mắt xích cốt lõi phải luôn song hành là "giảm cung" và "giảm cầu". Nếu công tác đấu tranh, bóc gỡ các đường dây buôn bán ma túy nhằm chặt đứt nguồn cung, thì nhiệm vụ "giảm cầu" lại đòi hỏi sự kiên trì, nhân văn để đưa người nghiện trở về với cuộc sống bình thường một cách bền vững.
Trong những năm qua, TP Quảng Ninh đã quyết liệt làm tốt công tác đấu tranh, phòng, chống ma tuý. Qua đó, đã kéo giảm số người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma tuý trên địa bàn. Song thực tế công tác cho thấy, tỷ lệ tái nghiện trong cộng đồng vẫn còn cao do nhiều rào cản đan xen. Về phía xã hội, sự kỳ thị, xa lánh của cộng đồng và doanh nghiệp khiến người hoàn thành chương trình cai nghiện rất khó tìm kiếm việc làm ổn định. Tâm lý mặc cảm, hụt hẫng cùng gánh nặng sinh kế dễ đẩy họ quay lại con đường cũ”, Trung tá Trọng chia sẻ.
Bên cạnh đó, công tác quản lý sau cai tại cơ sở trước đây còn bộc lộ những khoảng trống nhất định. Việc theo dõi, hỗ trợ, giáo dục tâm lý cho người sau cai đôi khi còn mang tính hình thức, chưa thực sự sát sao. Việc thiếu một cơ chế giám sát, định hướng và giúp đỡ thường xuyên, liên tục chính là kẽ hở khiến nguy cơ tái nghiện luôn rình rập.
"Để một người cai nghiện thành công, “điều kiện đủ” phải đến từ chính nội tại, quyết tâm và ý chí nghị lực của bản thân họ. Nhưng “điều kiện cần” – yếu tố quyết định không kém – là sự đồng hành của xã hội: Cơ hội việc làm, nguồn vốn ưu đãi, sự quan tâm của chính quyền, đoàn thể và đặc biệt là công tác quản lý, xét nghiệm, tư vấn tâm lý chặt chẽ theo quy định của pháp luật", Trung tá Trọng nói.
Đổi mới toàn diện từ nếp quản lý đến tư duy đồng hành
Thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an và Công an TP Quảng Ninh về việc tiếp nhận, nâng cao chất lượng công tác cai nghiện bắt buộc, lực lượng Công an đã khẩn trương rà soát, đánh giá toàn diện mô hình hoạt động cũ. Bên cạnh việc tiếp thu các quy trình vận hành ngăn nắp, bài bản, những hạn chế tồn tại – như việc thiếu thước đo đánh giá tỷ lệ cai nghiện thành công, công tác dạy nghề mang tính hình thức hay sự "đứt gãy" kết nối khi học viên ra trại – đã nhanh chóng được nhận diện để khắc phục.
Đồng thời, Cơ sở cai nghiện ma túy TP Quảng Ninh đã chuẩn hóa toàn bộ quy trình 5 bước theo quy định của Bộ Công an; siết chặt kỷ cương, kỷ luật, chủ động các phương án phòng chống tình huống đột xuất. Việc kiểm soát nghiêm ngặt các chất cấm, đồ vật cấm kết hợp với chế độ khen thưởng, động viên kịp thời đã giúp tình hình an ninh, trật tự tại cơ sở luôn được giữ vững tuyệt đối. Trong suốt thời gian qua, cơ sở không xảy ra bất kỳ trường hợp học viên trốn trại, bạo động hay gây rối; tỷ lệ học viên vi phạm kỷ luật giảm từ 60% đến 70% so với trước đây.
Không dừng lại ở việc giữ gìn an ninh an toàn, điểm đột phá trong mô hình quản lý mới chính là việc chuyển từ "quản lý đơn thuần" sang "đồng hành, hướng nghiệp sâu". Ngay sau giai đoạn cắt cơn, mỗi học viên đều được khảo sát kỹ lưỡng qua phiếu thông tin chi tiết về hoàn cảnh gia đình, trình độ, năng lực và nguyện vọng nghề nghiệp. Đây được coi là bước "điều tra cơ bản" giúp các cán bộ hiểu rõ từng hoàn cảnh, từ đó xây dựng lộ trình giáo dục, đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động và các doanh nghiệp trên địa bàn.
cộng đồng.
Từ đó, Đề án 189 về “Tăng cường công tác quản lý, giáo dục, dạy nghề, hỗ trợ tạo công ăn, việc làm, vay vốn tín dụng, tái hoà nhập cộng đồng cho các học viên cai nghiện ma tuý trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” với sự tham mưu của Phòng CSĐT tội phạm về ma tuý, Công an TP Quảng Ninh đã ra đời.
Với phương châm “học viên cai nghiện, người sau cai nghiện là những chủ thể đặc biệt” vừa là người vi phạm pháp luật - là người bệnh- là nạn nhân”; đồng thời với quyết tâm xây dựng cơ sở cai nghiện ma tuý TP Quảng Ninh trở thành cơ sở cai nghiện ma tuý TP Quảng Ninh trở thành cơ sở “văn minh, hiện đại, nhân văn và đột phá”, Phòng CSĐT tội phạm về ma tuý đã tham mưu xây dựng, ban hành Đề án số 189; xây dựng phương án phân công cán bộ chiến sĩ, công nhân viên phối hợp với chính quyền, Công an các xã, phường, doanh nghiệp tạo thành một “vòng tròn khép kín” quản lý chặt, hỗ trợ tái hoà nhập cộng đồng; thường xuyên rà soát, nắm bắt tình hình người cai nghiện sau khi hoàn thành chương trình cai nghiện trở về địa phương để “bảo vệ chính sản phẩm của mình”- Trung tá Trọng cho biết.
Cùng với việc triển khai Đề án 189 về tăng cường công tác cai nghiện và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng, Cơ sở cai nghiện ma túy TP Quảng Ninh đang từng bước tháo gỡ từng "nút thắt" trong công tác giảm cầu. Việc gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo nghề tại cơ sở với cơ chế quản lý, hỗ trợ sinh kế sau khi trở về địa phương hứa hẹn sẽ mở ra cánh cửa hoàn lương bền vững cho những con người từng một thời lỡ bước.
Cơ sở đã chủ động tổ chức hoạt động tư vấn, hướng nghiệp, tìm kiếm việc làm học viên đang cai nghiện, đặc biệt đáng chú ý là Đề án 189. Thông qua lao động trị liệu và học nghề, học viên không chỉ rèn luyện tính kỷ luật, ý thức trách nhiệm mà còn hiểu và trân trọng giá trị sức lao động của bản thân. Qua đó, nhiều học viên có thêm kỹ năng nghề nghiệp; tạo cơ hội tìm kiếm việc làm sau khi hoàn thành thời gian cai nghiện; góp phần hạn chế nguy cơ tái nghiện và từng bước trở thành người công dân có ích cho gia đình và xã hội.
