Nỗ lực ngăn chặn thuốc giả vào thị trường

Thuốc giả ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu con người gặp phải. Theo lãnh đạo Bộ Y tế, trong thời gian qua, Bộ đã có nhiều nỗ lực trong việc kiểm soát chất lượng thuốc và phòng, chống thuốc giả.

Hằng năm, với gần 40.000 mẫu thuốc được các đơn vị trong ngành y tế lấy mẫu tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh và sử dụng (cơ sở khám chữa bệnh) theo nguyên tắc quản lý rủi ro để kiểm tra chất lượng cho thấy, tỷ lệ thuốc không đạt chất lượng, thuốc giả giảm mạnh từ hơn 10% (những năm 1990-1991) xuống dưới 2,0% những năm gần đây.

Theo kết quả kiểm tra, tỷ lệ thuốc không đạt chất lượng trong năm 2024 là 0,45%; tỉ lệ thuốc giả dưới 0,1%; tỷ lệ dược liệu, thuốc y học cổ truyền vi phạm chất lượng cao hơn so với thuốc hóa dược.

Theo đánh giá của WHO, tỉ lệ thuốc không đạt chất lượng và thuốc giả của Việt Nam ở mức thấp so với trung bình của thế giới.

Tuy nhiên, gần đây liên tiếp các vụ việc sản xuất, kinh doanh thuốc giả bị cơ quan công an phát hiện và triệt phá, điển hình là các đường dây sản xuất, buôn bán kháng sinh giả tại Hà Nội, Cần Thơ, Bến Tre (tháng 8/2024); đường dây sản xuất, buôn bán thuốc phòng bệnh, thuốc chữa bệnh giả có quy mô toàn quốc; đường dây sản xuất thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả trên nhiều địa bàn.

Bộ Y tế đánh giá, tình hình tội phạm liên quan dược phẩm giả vẫn được phát hiện ở Việt Nam do một số nguyên nhân như: Nhu cầu thuốc cho công tác khám chữa bệnh của nhân dân tăng cao, đặc biệt sau dịch COVID-19; lợi nhuận trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc giả cao; công nghệ in ấn, bao bì, sự phát triển của thương mại đặc biệt là thương mại điện tử cũng là một trong những tiền đề thuận lợi cho thuốc nói riêng và các loại hàng hóa nói chung có thể bị làm giả nhiều hơn; thương mại điện tử và mạng xã hội (Zalo, Facebook, Youtube) là kênh chủ đạo để tiêu thụ thuốc giả, lợi dụng tâm lý người tiêu dùng muốn mua thuốc giá rẻ, tự điều trị; nhân sự làm công tác phòng chống thuốc giả của ngành y tế khá mỏng cả ở cấp trung ương và địa phương; các trung tâm kiểm nghiệm tại các địa phương mặc dù đã được quan tâm đầu tư nhưng phần lớn trong số này chưa đáp ứng được yêu cầu.

Bộ Y tế cũng cho biết, việc sử dụng thuốc giả, gây ra hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe và kinh tê. Thuốc giả chứa hàm lượng thấp, thành phần không đạt chất lượng hoặc độc hại, gây nguy hại trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí tính mạng người tiêu dùng, nhất là ở trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi có bệnh lý nền.

WHO ước tính mỗi năm có hơn 1 triệu người tử vong liên quan đến việc sử dụng thuốc giả và thuốc kém chất lượng. Thuốc giả có thể dẫn đến kháng thuốc kháng sinh, làm giảm hiệu quả điều trị, bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị bệnh và tăng chi phí y tế.

Thuốc giả còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống y tế và các sản phẩm chính hãng; làm tăng chi phí xã hội cho các hoạt động phòng ngừa, điều trị ngộ độc, biến chứng do sử dụng thuốc giả và gây tâm lý hoang mang trong cộng đồng.

Thuốc giả còn gây thiệt hại về mặt kinh tế cho doanh nghiệp chân chính; cũng như gia tăng các hành vi vi phạm pháp luật, lừa đảo, bán hàng đa cấp, quảng cáo không đúng sự thật, thất thu ngân sách, buôn lậu.

Tại phiên giải trình việc thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống thuốc giả, thực phẩm giả do Uỷ ban Văn hoá và Xã hội phối hợp với Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát tổ chức vào cuối tháng 8 vừa qua, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, hiện nay, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực dược đảm bảo tính đồng bộ, hệ thống quản lý dược của Việt Nam đã tiếp cận và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế; các hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc đều được giám sát chặt chẽ bởi việc tiền kiểm và hậu kiểm.

Trước khi cấp phép, các cơ sở sản xuất, kinh doanh dược phải được kiểm tra, đáp ứng các nguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt”. Định kỳ, 3 năm/lần, Cục Quản lý Dược, Sở Y tế tiến hành kiểm việc duy trì việc đáp ứng “Thực hành tốt” tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, bảo quản, kiểm nghiệm. Thuốc trước khi lưu hành phải được Bộ Y tế thẩm định hồ sơ đăng ký thuốc đánh giá chất lượng, an toàn và hiệu quả bao gồm từ nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, độ ổn định và dữ liệu lâm sang.

Nhờ áp dụng các biện pháp quản lý nêu trên, tỉ lệ thuốc không đạt chất lượng giảm dưới 2% (năm 2024 dưới 0,5%), tỉ lệ thuốc giả duy trì ở mức thấp dưới 0,1% trên tổng số mẫu thuốc lấy kiểm tra chất lượng. Theo đánh giá của WHO, tỉ lệ thuốc không đạt chất lượng và thuốc giả của Việt Nam ở mức thấp so với trung bình của thế giới.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cũng nhận định, thuốc không đạt chất lượng ở khu vực bán lẻ cao hơn khu vực sản xuất, nhập khẩu và bán buôn; trong nhiều năm trở lại đây, không ghi nhận thuốc giả ở các cơ sở khám chữa bệnh, thuốc giả phát hiện chủ yếu ở các cơ sở bán lẻ hoặc qua các kênh bán hàng điện tử.

Dự báo thời gian tới, tình hình vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, gian lận xuất xứ, hàng hóa nước ngoài giả xuất xứ Việt Nam còn diễn biến phức tạp; các đối tượng sẽ tiếp tục áp dụng công nghệ tiên tiến như tem chống giả mạo, mã QR giả, hoặc bao bì tinh vi, để qua mặt cơ quan chức năng và người tiêu dùng. Do đó Bộ Y tế sẽ phối hợp với các Bộ, ngành, các cấp chính quyền tiếp tục đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng thuốc giả trên thị trường, bảo vệ sức khỏe và tính mạng người dân.