Bám kênh, rạch để mưu sinh
Ở tỉnh Vĩnh Long, chỉ tính trên địa bàn TP Vĩnh Long có khoảng 700 căn nhà xây cất ven và trên sông, rạch. Phần lớn là những hộ nghèo, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, rác sinh hoạt, chất thải vệ sinh đều đổ xuống sông. Còn theo Sở Xây dựng Cà Mau, trên địa bàn tỉnh có khoảng 6.000 căn nhà trên sông, rạch, trong đó chỉ riêng TP Cà Mau chiếm đến 2/3.
Hầu hết các con sông, rạch chảy qua nội ô TP Cà Mau đều chi chít nhà trên sông. Nước thải, rác thải "tống" thẳng xuống sông, kể cả một số rác thải ở chợ cũng được tiểu thương cho xuống sông, làm cho các con sông biến thành màu đen. Cách nay 4-5 năm, Cà Mau từng có chủ trương giải quyết vấn đề nhà ở trên sông, rạch, nhưng đến nay tình trạng trên vẫn chưa giải quyết được bao nhiêu.
Vấn đề nằm ở chỗ, đa phần nhà trên sông, rạch nằm ở đô thị và các thị trấn, thị tứ; nằm san sát, nếu muốn di dời, giải tỏa phải tốn thời gian và kinh phí hàng trăm tỷ đồng… TP Cần Thơ trở thành thành phố trực thuộc TW đã hơn 6 năm và hơn 1 năm kể từ khi được công nhận là đô thị loại I. Bộ mặt đô thị, đặc biệt là quận trung tâm Ninh Kiều có nhiều chuyển biến, nhà cao tầng mọc lên san sát, đường sá thênh thang…
Tuy nhiên, ngần ấy thời gian một vấn đề nan giải chưa có hướng giải quyết là nhà trên sông rạch. Ông Mai Như Toàn - Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Cần Thơ, cho biết: "TP Cần Thơ có rất nhiều nhà ở trên sông, kênh, rạch, chỉ riêng tại quận trung tâm Ninh Kiều cũng có trên 3.000 căn, chủ yếu dọc sông Cần Thơ, rạch Cái Khế, rạch Tham Tướng, rạch Bần, rạch Ngỗng…".
Không riêng Cần Thơ, đa phần chủ nhân những ngôi nhà trên sông, rạch ở khu vực ĐBSCL là những hộ nghèo. Nguồn sống chủ yếu là buôn bán nhỏ, làm thuê, bốc vác, chạy xe ôm… Biết rằng điều kiện sống, sinh hoạt chật chội, thiếu thốn nhưng họ hoàn toàn không có sự lựa chọn nào khác nếu như Nhà nước không trợ giúp về nơi ở, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp…
Vẫn chờ nguồn kinh phí di dời
Theo Sở Xây dựng TP Cần Thơ, hiện nay thành phố chưa xây dựng được chương trình xóa nhà ở trên sông, kênh, rạch. Việc giải tỏa nhà ven sông, rạch trong thời gian qua chủ yếu "ăn theo" các dự án khác. Điển hình là trường hợp "ăn ké" dự án cải tạo hồ Xáng Thổi.
Hồ Xáng Thổi và các con rạch thoát nước đô thị của quận Ninh Kiều dài khoảng 4,7km vốn từ lâu bị ô nhiễm trầm trọng, được xem là túi rác của quận Ninh Kiều, với hàng trăm hộ cất nhà ven hồ, thải đủ thứ rác rưởi, hàng ngàn người dân phải chịu đựng mùi hôi hám, ruồi muỗi…
Nhưng sau 5 năm ( từ tháng 6/2005), kể từ khi TP Cần Thơ triển khai Dự án nâng cấp đô thị do Ngân hàng Thế giới tài trợ, đã giải tỏa, tái định cư cho trên 300 hộ có nhà cất trên rạch và ven hồ, đồng thời nạo vét, cải tạo, làm bờ kè khang trang, có đường nhựa ngăn cách khu dân cư với con rạch.
Nơi đây giờ trở thành một trong những cảnh quan đẹp của TP Cần Thơ. "Sắp tới, dự án nâng cấp đô thị triển khai giai đoạn 2 và tiếp tục giải tỏa khoảng 700 hộ có nhà cất trên sông rạch ở Tham Tướng, Rạch Chùa, Cái Khế…" - ông Lê Văn Tiển - Giám đốc BQL Dự án nâng cấp đô thị TP Cần Thơ, cho biết.
Đấy là cách làm của Cần Thơ. Còn các tỉnh trong vùng, chuyện giải quyết nhà trên sông rạch là lẽ dĩ nhiên, nhưng phải rà soát và đánh giá lại hiện trạng nhà ở trên sông, rạch. Di dời các hộ dân cất nhà ven và trên sông, rạch là rất cần thiết, nhưng là vấn đề rất lớn, ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng chục ngàn hộ dân, nên phải đi từng bước một.
Làm như thế nào để sau khi di dời người dân vẫn an cư, lạc nghiệp. Thực hiện việc xã hội hóa việc đầu tư kinh doanh nhà ở xã hội, trong đó cần có cơ chế chính sách hỗ trợ cho nhà đầu tư để thực hiện dự án. Sự hỗ trợ cho nhà đầu tư chính là chính sách hỗ trợ cho người có nhà trên sông, rạch và khi đó giá thành sẽ hạ, người nghèo bị giải tỏa nhà trên sông, rạch mới có cơ hội mua nhà.
Một vấn đề quan trọng phải chú ý là kèm theo đó phải làm tốt vấn đề an sinh xã hội cho người dân, trong đó quan trọng nhất là hỗ trợ tạo công ăn việc làm, để họ có kế sinh nhai.
Tháng 7/2010, UBND tỉnh An Giang đã chỉ đạo UBND các huyện, thị, thành phố, các xã không cấp phép xây dựng, không hợp thức hóa nhà và xác lập quyền sử dụng đất đối với nhà, đất san lấp, lấn chiếm trái phép ven sông, kênh, rạch. Kiên quyết cưỡng chế trường hợp cố tình xây dựng trái phép, buộc phải khôi phục, hoàn trả lại nguyên trạng. UBND cấp xã chịu trách nhiệm trước UBND cấp huyện nếu để xảy ra các trường hợp nhà tái cất, cất mới lấn chiếm hành lang bảo vệ bờ sông, kênh, rạch thuộc địa bàn mình quản lý
