Theo các cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Ninh xác suất trong 10 ngày đầu Trạm cân Đại Yên đi vào hoạt động cho thấy, tổng số có 909 xe vận tải hạng nặng thuộc diện phải qua trạm để kiểm tra. Kết quả thử nghiệm: 100% đều quá tải so với thiết kế tải trọng cho phép.
Trong đó, 623 xe quá tải dưới 10% không bị xử lý, 151 xe quá tải trên 10% dưới 20% và 135 xe quá tải mức trên 20% phải chịu xử lý. Tuy nhiên, con số này chưa phản ánh hết thực trạng nếu biết rằng QL18, đoạn tại Trạm cân Đại Yên là cung đường độc đạo từ Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh ra biên giới Móng Cái và ngược lại với tần suất không dưới 1.000 xe mỗi ngày.
Nếu tất cả bắt buộc phải qua trạm cân tĩnh, chắc chắn tốc độ lưu thông sẽ gián đoạn, thiệt hại về kinh tế tăng lên rất nhiều lần so với khoản thu phạt quá tải. Đây chính là mối quan tâm hàng đầu của cộng đồng các doanh nghiệp vận tải kể từ khi tái lập Trạm cân Đại Yên; đặc biệt là các doanh nghiệp (DN) vận tải siêu trường, siêu trọng tại Hải Phòng, nơi có đoàn xe kéo container lớn nhất miền Bắc với số lượng trên 4.000 đầu xe.
Được biết, hơn một nửa trong số đó chuyên hoạt động chuyển khẩu hàng hóa từ Cảng Hải Phòng ra các cửa khẩu biên giới tỉnh Quảng Ninh như Hoành Mô, Móng Cái. Trong đó, khoảng 50% lượt xe chuyên chở hàng thủy sản, thực phẩm đông lạnh, loại hàng có quy cách đóng gói riêng biệt, phù hợp quy ước vận tải đường biển quốc tế với trọng lượng trung bình 60 tấn/container. Tuy nhiên, quy định của Trạm chỉ giới hạn xe có tải trọng 40 tấn trở xuống mới được phép "thông trạm".
Ông Tạ Quang Vinh, Giám đốc Công ty TNHH Quang Thịnh than thở, khó khăn lắm công ty này mới xoay xở được hợp đồng vận tải khoảng 4 xe chở hàng đông lạnh ra Móng Cái mỗi ngày. Nhưng chỉ vì quy định giới hạn trọng tải của Trạm nay đành ngậm ngùi xin hoãn hợp đồng. Ông Vinh cho biết thêm, quy định này hiện đang có những bất cập cần tháo gỡ cho DN.
Ai cũng rõ hàng chứa trong container đã nhập cảng bằng đường biển rồi không thể không lưu thông bằng đường bộ. Cảng không ngăn cấm nhưng đường bộ lại "tắc" do trạm cân. Mặt khác, nếu buộc phải xuống tải cho đúng quy định thì ngay cả hải quan cũng không dám tháo bỏ niêm phong và nếu có cố tình tháo cũng không thể xuống hàng tại trạm cân vì không hề có kho lạnh đủ điều kiện bảo quản nhất là vào thời điểm điện mất liên miên thế này.
Ông Trần Thanh Châu, Giám đốc DN có chức năng đại lý hãng tàu Hải Phòng lại cho rằng, hình như có sự nhầm lẫn trong khái niệm về trọng tải và tải trọng. Lẽ ra, khi cân xe phải khấu trừ tự trọng của phương tiện, nếu tính gộp thì chắc xe nào cũng thuộc diện quá tải, cho dù thực lượng hàng hóa chỉ là 40 tấn. Theo phản ánh của Cảng Hải Phòng, phải tốn rất nhiều công sức Cảng mới giải tỏa phần nào sự ách tắc hàng hóa ứ đọng tại cảng vì sự thay đổi chính sách nhập khẩu từ nước thứ 3.
Song, chỉ trong 20 ngày đầu tháng 6/2010, thời điểm Trạm cân Đại Yên đi vào hoạt động, lượng hàng tồn đọng tại cảng tiếp tục gia tăng đột biến với số tồn lên Hàng nghìn container. Nguyên nhân: Các DN cứ nấn ná găm hàng chờ sự chiếu cố giải quyết của Bộ, Tổng cục Đường bộ.
Không chỉ Hải Phòng, ngay cả các doanh nghiệp, nhà sản xuất lớn tại Quảng Ninh như Cảng Quảng Ninh, Gốm sứ Viglacera Hạ Long, các Công ty Thương mại dịch vụ cũng liên tục kêu khổ vì "mối lo" mới mang tên "… Đại Yên".
Hàng hóa siêu trường siêu trọng nhập vào Cảng Cái Lân không có đường về các tỉnh, thành sâu trong nội địa nếu phải thực hiện vận tải theo phương án bảo đảm lợi nhuận kinh doanh (40-60 tấn hàng hóa/xe) sẽ bị vi phạm, bị xử lý nếu qua trạm cân. Đây là nguyên nhân khiến hàng vạn tấn hàng từ sắt phế liệu đến hàng hóa thương mại hiện vẫn ứ đọng tại Cảng Cái Lân từ hôm 4/6 đến giờ vì "sợ" phải qua trạm cân và cũng chẳng có con đường nào khác...
Những bức bối trên đây mới chỉ là một phần ví dụ và trạm cân mới chỉ "móc hàm" xe chưa đầy 1 tháng. Đó đồng thời cũng là những kết cục đã được cảnh báo trước, ngay từ khi Cục Đường bộ (nay là Tổng cục Đường bộ) có tờ trình xin tái lập Trạm cân Đại Yên. Đáng tiếc là những bất cập phát sinh nêu trên chưa được các nhà hoạch định quan tâm xử lý cho thấu đáo.
Đương nhiên, về nguyên tắc, ai cũng hiểu là trạm cân hạn chế quá tải, góp phần bảo vệ chất lượng công trình giao thông. Song, những hệ lụy kèm theo dường như chưa được tính hết về tổng thể các quy định của trạm cân không chỉ gây khó cho DN vận tải mà khiến cho cung đường, địa phương (nơi có bố trí trạm cân) sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh so với cung đường địa phương không có trạm.
Được biết, kiến nghị của Hiệp hội vận tải Hải Phòng, Cảng Cái Lân và nhiều doanh nghiệp khác đã được phản ánh đến Tổng cục Đường bộ. Tuy nhiên, trả lời báo giới về vấn đề này, Tổng cục đang có giải pháp khắc phục là cấp giấy phép phụ thời hạn 1 tháng/giấy phép/xe cho những loại xe vận tải hàng hóa chuyên biệt. DN không mấy hào hứng trước hướng "cởi trói" theo kiểu này. Họ cho rằng, như thế là tái lập cơ chế… "xin cho". Mà đã như thế thì không phải ai cũng "xin" được và ai cũng được "cho".
Vì thế, mong muốn chung của cộng đồng DN là: Nếu không bỏ trạm cân này thì nên nới rộng tính giới hạn trọng tải ở mức hài hòa, vừa bảo đảm chất lượng công trình giao thông, vừa giảm thiệt hại về doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Lưu thông thông suốt hàng hóa với số lượng lớn cũng là một chỉ số quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế.
Được biết, các hiệp hội cảng biển, DN theo ngành đang chuẩn bị nội dung mở "hội nghị" lấy ý kiến tập thể để kiến nghị lên cấp có thẩm quyền nhằm tháo gỡ những bế tắc từ Trạm cân Đại Yên
