Toàn huyện có 16.294 hộ và 75.987 nhân khẩu, hơn 90% là người đồng bào dân tộc thiểu số. Là một trong những huyện nghèo của cả nước, đời sống nhân dân nhìn chung còn nhiều khó khăn. Nơi đây còn có cửa khẩu và nhiều đường mòn, lối mở thông thương với các bản đối biên của Lào, một trong những địa bàn các đối tượng lợi dụng để thẩm lậu và trung chuyển ma túy từ ngoại biên vào Nghệ An để đưa đi các tỉnh tiêu thụ.
Tội phạm ma túy đã triệt để lợi dụng địa bàn này để thẩm lậu ma tuý qua tuyến biên giới, trong đó nổi lên là các nhóm đối tượng người nước ngoài cấu kết với người địa phương để buôn bán ma túy ở khu vực rừng sâu, núi cao với phương thức, thủ đoạn hoạt động rất tinh vi, xảo quyệt. Các đối tượng phạm tội luôn trang bị vũ khí nóng, sẵn sàng chống trả lực lượng chức năng khi bị phát hiện, truy bắt. Riêng tại địa bàn 4 xã biên giới được đánh giá là địa bàn trọng điểm về ma túy. Đây là các địa bàn cách xa trung tâm huyện, địa hình hiểm trở, diện tích lớn, đời sống nhân dân hết sức khó khăn, không có việc làm, thu nhập không ổn định nên dễ bị các đối tượng lợi dụng lôi kéo vào con dường phạm tội.
Trước tình hình đó, Công an huyện Quế Phong đã tích cực tham mưu Huyện ủy, HĐND, UBND huyện chỉ đạo các ban, ngành, đoàn thể, cấp ủy, chính quyền cấp xã và nhân dân phối hợp, hỗ trợ lực lượng Công an xây dựng mô hình “Xã biên giới sạch về ma túy”.
Riêng tại 4 xã biên giới, đã ra mắt mô hình “Xã sạch về ma túy”, đồng thời tại 35/35 thôn, bản biên giới ra mắt và duy trì hiệu quả hoạt động các mô hình phòng, chống ma túy. Duy trì “hòm thư tố giác tội phạm”, niêm yết công khai số điện thoại của đồng chí Trưởng Công an huyện, Phó Trưởng Công an huyện phụ trách công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, Đội trưởng Đội Cảnh sát ĐTTP về HS-KT-MT, Công an bốn xã biên giới tại nhà văn hóa các thôn, bản… tạo thuận lợi cho người dân phát hiện, tố giác tội phạm và tệ nạn ma túy.
Đơn vị cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật thông qua nhiều hình thức như: Tuyên truyền tập trung, tuyên truyền lưu động, phát thanh định kỳ qua hệ thống phát thanh cơ sở… Qua đó, đã tổ chức 83 buổi tuyên truyền tập trung, 43 giờ tuyên truyền lưu động, 3 buổi mít tinh. Tại các nhà văn hóa, trục đường liên thôn bản treo hơn 800 băng rôn, pa nô, hình ảnh, phát gần 3.500 tờ rơi tuyên tuyền phòng chống ma túy.
Định kỳ 15 ngày, Công an các xã tổ chức Diễn đàn Công an lắng nghe ý kiến nhân dân, tham gia sinh hoạt tại các thôn, bản. Qua đó, kịp thời giải đáp kiến nghị, nguyện vọng của nhân dân; phát phiếu tố giác tội phạm và lồng ghép các nội dung tuyên truyền phòng, chống tội phạm. Ngoài ra, đã tham mưu tổ chức hội nghị gặp mặt người có uy tín, trưởng bản trên địa bàn để biểu dương, khích lệ người có uy tín tiếp tục phát huy vai trò, ảnh hưởng trong tuyên truyền, vận động nhân dân đồng thuận, ủng hộ; tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, góp phần hạn chế điều kiện các đối tượng lợi dụng hoạt động phạm tội nói chung, phạm tội ma túy nói riêng. Tổ chức 6 phiên tòa xét xử lưu động tại các xã Tri Lễ và Thông Thụ, góp phần giáo dục, răn đe tội phạm.
Bên cạnh đó, lực lượng Công an địa phương tham mưu triển khai các chính sách ưu tiên, hỗ trợ, tạo điều kiện để người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương được tiếp cận vay vốn sản xuất, kinh doanh, ổn định cuộc sống, phòng ngừa và ngăn chặn nguy cơ tái phạm tội; ra mắt mô hình giúp đỡ người tái hòa nhập cộng đồng tại 4 xã biên giới. Thực hiện chủ trương của Công an tỉnh về xóa nhà tạm bợ, dột nát cho người nghèo từ nguồn vận động của đồng chí Giám đốc Công an tỉnh. Đến nay, đã hoàn thành, lắp đặt và bàn giao 398 nhà cho người dân, góp phần lan tỏa giá trị nhân văn, tốt đẹp; thúc đẩy kết quả xây dựng Đề án “Xã biên giới sạch ma túy”.
Mặt khác, Công an huyện Quế Phong cũng tập trung lực lượng đấu tranh có hiệu quả với tội phạm ma tuý. Qua đó đã tổ chức 61 ca tuần tra với 308 lượt CBCS; Công an 4 xã biên giới phối hợp các Đồn Biên phòng tổ chức 57 ca tuần tra tuyến biên giới với 212 lượt CBCS, góp phần răn đe, ngăn chặn, phát hiện và bắt giữ tội phạm ma túy. Qua đó, phát hiện, băt 33 vụ, 37 đối tượng, thu giữ hơn 5,9kg heroine, 46,34g ma túy tổng hợp cùng các tang vật khác liên quan. Qua đó, triệt xóa 1 tụ điểm, 1 điểm phức tạp, 8 điểm bán lẻ.
Với những kết quả đó, sau 1 năm triển khai Đề án “Xã biên giới sạch về ma tuý”, Công an huyện Quế Phong đã hoàn thành việc làm sạch ma túy tại 4/4 xã biên giới. Trên cơ sở những kết quả đã đạt được, Công an huyện Quế Phong tiếp tục xây dựng các xã nội địa thành xã sạch về ma tuý để hướng tới địa bàn huyện sạch về ma tuý. Đến thời điểm hiện tại đã có thêm 4 xã nội địa cơ bản đạt các tiêu chí sạch ma túy.
Chuyển biến từ mô hình “xã, phường sạch ma túy” 
