Xây dựng phương pháp xác định giá thuốc
Ngày 1/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu quý IV/2026.
Trả lời câu hỏi của phóng viên về quản lý giá thuốc để giảm khâu trung gian, đưa giá thuốc đến tay người bệnh ở giá phù hợp, ông Nguyễn Thành Lâm, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) cho biết, thuốc là sản phẩm được quản lý rất chặt chẽ về chất lượng và giá. Toàn bộ quá trình từ đầu vào, sản xuất, nhập khẩu đến phân phối đều được quản lý theo các quy định và tiêu chuẩn tương ứng.
Các cơ sở sản xuất, nhập khẩu, bán buôn, bán lẻ thuốc đều phải đáp ứng những yêu cầu nhất định trong quá trình hoạt động.
Đối với giá thuốc, từ năm 2005, Bộ Y tế đã bắt đầu thực hiện quản lý bằng công cụ kê khai giá. Đến nay, việc quản lý giá thuốc được quy định trong các luật liên quan.
"Đối với nhà sản xuất và cơ sở nhập khẩu, doanh nghiệp phải công bố giá bán. Giá này được kiểm soát, trong đó có việc so sánh với giá thuốc quốc tế. Trường hợp mức giá vượt quá tỷ lệ theo quy định thì cơ quan quản lý có cơ chế xem xét để bảo đảm mặt bằng giá", ông Nguyễn Thành Lâm cho biết
Đối với cơ sở bán buôn, bán lẻ, việc quản lý giá cũng được thực hiện thông qua các quy định về kê khai, niêm yết giá. Cơ sở bán lẻ không được bán cao hơn mức giá đã công bố, kê khai theo quy định.
Việc quản lý giá tại các cơ sở bán lẻ trong cơ sở y tế cũng được thực hiện theo nguyên tắc kiểm soát giá, đồng thời bảo đảm các cơ sở có nguồn thuốc phục vụ người bệnh.
Đối với thuốc được mua sắm tại các cơ sở y tế, việc mua sắm được thực hiện thông qua các hình thức đấu thầu theo quy định, gồm các hình thức ở cấp quốc gia và cấp địa phương.
Theo lãnh đạo Cục Quản lý Dược, mặc dù hệ thống pháp luật hiện nay đã có nhiều quy định để quản lý chất lượng và giá thuốc, Chính phủ vẫn chỉ đạo Bộ Y tế và các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát để tăng cường kiểm soát. Mục tiêu là bảo đảm thuốc phải có chất lượng và người dân được tiếp cận thuốc với giá phù hợp.
"Qua rà soát, Bộ Y tế đang nghiên cứu, đề xuất sửa đổi một số quy định để cơ chế quản lý chặt chẽ hơn, trong đó tập trung vào việc công bố giá và phương pháp xác định giá", ông Nguyễn Thành Lâm nêu.
Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược cho rằng, làm rõ thời điểm công bố giá thuốc rất quan trọng. Theo quy định hiện nay, đối với thuốc của cơ sở sản xuất, cơ sở nhập khẩu, doanh nghiệp phải thực hiện công bố giá. Tuy nhiên, thực tế phát sinh câu hỏi về thời điểm công bố giá, nhất là đối với những trường hợp doanh nghiệp đã có hợp đồng với đối tác nước ngoài nhưng thuốc chưa nhập về Việt Nam.
"Có những trường hợp sau khi nhập lô đầu tiên, doanh nghiệp mới có đầy đủ thông tin để xác định giá thuốc. Vì vậy, Bộ Y tế đang nghiên cứu để quy định rõ hơn thời điểm và điều kiện công bố giá, bảo đảm chặt chẽ hơn nhưng cũng phù hợp với thực tế hoạt động của doanh nghiệp", ông Nguyễn Thành Lâm nhấn mạnh.
Một nội dung khác được Bộ Y tế nghiên cứu là phương pháp xác định mức giá công bố. Theo lãnh đạo Cục Quản lý Dược, khi doanh nghiệp công bố giá, ngoài những yếu tố liên quan đến giá còn có các chi phí đầu vào và các khoản chi phí khác. Do đó, cần có phương pháp để doanh nghiệp xác định mức giá một cách rõ ràng.
Vì vậy, Bộ Y tế dự kiến tiếp tục áp dụng phương pháp xác định giá dựa trên các yếu tố cấu thành giá, trong đó xem xét chi phí đầu vào, giá vốn, các chi phí liên quan và lợi nhuận.
Doanh nghiệp sẽ phải lưu trữ hồ sơ, tài liệu liên quan đến việc xác định giá để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát khi cần thiết.
Một vấn đề khác được Bộ Y tế rà soát là khoảng thời gian từ khi doanh nghiệp thực hiện kê khai, công bố giá đến khi giá được tiếp nhận và công khai trên hệ thống.
Theo quy trình hiện nay, doanh nghiệp công bố giá, sau đó cơ quan quản lý tiếp nhận và thực hiện các bước xử lý. Khoảng thời gian này trong một số trường hợp có thể tạo ra khó khăn cho doanh nghiệp, nhất là khi doanh nghiệp đã có nhu cầu đưa thuốc ra thị trường nhưng giá chưa được cập nhật trên hệ thống.
Bộ Y tế cho biết đang nghiên cứu để toàn bộ quy trình được thực hiện trên môi trường điện tử, trực tuyến. Khi tiếp nhận hồ sơ, hệ thống có thể ghi nhận việc tiếp nhận, sau đó thực hiện bước rà soát, kiểm tra theo quy định.
"Mục tiêu là vừa bảo đảm công khai, minh bạch, vừa hạn chế những vướng mắc phát sinh trong quá trình doanh nghiệp đưa thuốc ra thị trường", Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược nói.
Về tình trạng thiếu một số thuốc điều trị, trong đó có thuốc ung thư, lãnh đạo Cục Quản lý Dược cho biết, về số đăng ký, theo quản lý của ngành hiện nay, các thuốc này đang có đầy đủ số đăng ký. Cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát để xác định nguyên nhân cụ thể của tình trạng thiếu thuốc ở một số nơi, từ đó có hướng xử lý phù hợp.
Giảm khâu trung gian, minh bạch giá thiết bị y tế
Hiện tượng giá thiết bị y tế đi "lòng vòng" dẫn đến đội giá khi nhập khẩu về Việt Nam và qua khâu trung gian đẩy giá thiết bị y tế khi đấu thầu vào bệnh viện là vấn đề được dư luận quan tâm.
Trao đổi về quản lý giá thiết bị y tế, tránh hiện tượng "thổi" giá, Cục trưởng Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế ( Bộ Y tế) Nguyễn Minh Lợi cho biết, lần đầu tiên nội dung quản lý giá thiết bị y tế được quy định trong Nghị định 98/2021/NĐ-CP.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai đã phát sinh một số điểm chưa phù hợp. Qua chỉ đạo của Chính phủ cũng như công tác kiểm tra, theo dõi một số vụ việc, Bộ Y tế đã rà soát và nhận thấy cần thể chế hóa khung nguyên tắc quản lý, đưa lên cấp độ luật để làm căn cứ quy định cụ thể các nội dung liên quan đến quản lý giá thiết bị y tế.
Dự thảo sửa đổi hiện đã được lấy ý kiến rộng rãi, trong đó có các nội dung liên quan đến quản lý giá.
Theo ông Nguyễn Minh Lợi, nguyên tắc tiếp cận trong lần sửa đổi này là quản lý theo vòng đời và quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng.
Theo đó, việc quản lý sẽ được thực hiện từ khâu nhập khẩu, cấp phép cho đến các khâu mua sắm, thuế, hải quan, đấu thầu và thanh toán bảo hiểm. Các hệ thống sẽ được liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan liên quan.
Bộ Y tế cũng nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về việc liên thông, chia sẻ dữ liệu gắn với mã định danh của thiết bị y tế. Cách tiếp cận này được kỳ vọng góp phần minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc trong quá trình lưu thông và sử dụng thiết bị y tế.
Qua đó, các cơ sở kinh doanh, chủ sở hữu cũng phải minh bạch hơn về hướng cung ứng của mình. Mục tiêu là đưa giá về đúng nguyên tắc, quản lý theo chuỗi cung ứng và theo vòng đời, chứ không cấm hoặc hạn chế các đơn vị phân phối.
Ông Nguyễn Minh Lợi cho biết, nguyên tắc chung của thị trường, để sản phẩm từ nhà sản xuất đến người sử dụng phải qua một số công đoạn. Vấn đề là làm thế nào để các công đoạn này minh bạch và giảm những khâu không cần thiết, tránh phát sinh các chi phí không cần thiết.
Một hướng tiếp cận khác theo ông Nguyễn Minh Lợi là thực hiện niêm yết giá và kê khai giá trực tuyến trên hệ thống cơ sở dữ liệu của ngành y tế.
Hệ thống sẽ có những thông tin theo quy định của pháp luật về giá và những thông tin đặc thù của thiết bị y tế, phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc, quản lý giá và quản lý nhà nước.
"Bộ Y tế đánh giá, việc bổ sung các cơ chế này sẽ góp phần minh bạch thị trường thiết bị y tế, đồng thời giúp giá thiết bị y tế trong quá trình lưu thông, phân phối đến đơn vị sử dụng bảo đảm nguyên tắc về chất lượng và giá cả phù hợp", ông Nguyễn Minh Lợi nói.
Giải thích thêm, Cục trưởng Cục Hạ tầng và Trang thiết bị y tế cho biết, cần phân biệt giá kê khai, giá niêm yết với giá trong đấu thầu.
Một vấn đề cần xác định rõ là pháp luật về giá và pháp luật về đấu thầu là hai hệ thống pháp luật khác nhau. Do đó, không đồng nhất giữa giá kê khai, giá niêm yết với giá kế hoạch trong pháp luật về đấu thầu.
Để hình thành giá trong quá trình đấu thầu có nhiều yếu tố, từ nhập khẩu, đào tạo, bảo hành, bảo trì, linh phụ kiện, thay thế và các chi phí liên quan khác.
Bên cạnh đó, giá trong đấu thầu còn phụ thuộc vào số lượng mua, thời điểm thanh toán, thời điểm giao hàng và nhiều yếu tố khác.
Vì vậy, cần tiếp cận giá trong đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấu thầu và phân biệt với cơ chế quản lý giá, kê khai giá, niêm yết giá.
Phát biểu tại họp báo, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà thông tin về 4 dự án luật Bộ Y tế chuẩn bị trình Quốc hội khoá XVI tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10 tới đây, gồm: Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi); Luật phòng chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi); Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế.
Thông tin về Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, điểm mới đáng chú ý của luật là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ một số nhóm thực phẩm nguy cơ cao mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm, như thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe, thực phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ có thai và người bệnh.
Phần lớn sản phẩm còn lại sẽ công bố tiêu chuẩn và được lưu thông, trong khi cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm dựa trên mức độ nguy cơ.
Cùng với đó là phân loại thực phẩm theo nguy cơ cao, nguy cơ thấp; bắt buộc truy xuất nguồn gốc đối với thực phẩm nguy cơ cao; bổ sung quy định đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh.
Việc phân cấp tối đa cho UBND các cấp, đồng thời tăng chế tài, thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố, thu hồi sản phẩm không an toàn cũng được đưa vào dự thảo nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.
