Trả lời câu hỏi của phóng viên liên quan đến thị trường xăng dầu tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương diễn ra chiều 7/10, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu đã được xây dựng trong khoảng 2 năm. Đây là chính sách có tác động sâu rộng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và toàn xã hội. Dự thảo đã 4 lần được lấy ý kiến thành viên Chính phủ và hiện tiếp tục được hoàn thiện theo chỉ đạo của Chính phủ.
Ngày 30/9, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến rộng rãi của các đối tượng liên quan, gồm doanh nghiệp kinh doanh, sản xuất, bán buôn, bán lẻ xăng dầu và các bên liên quan. Các nội dung của dự thảo tiếp tục được cơ quan soạn thảo tiếp thu, nghiên cứu để hoàn thiện và trình Chính phủ.
Về cơ chế quản lý giá, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo là để giá xăng dầu bám sát cơ chế thị trường, đồng thời bảo đảm sự quản lý của Nhà nước.
Theo đó, dự thảo giao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp sẽ tính toán giá bán theo công thức do Nhà nước quy định và phải kê khai các yếu tố cấu thành giá, đồng thời giải trình những biến động khi điều chỉnh giá với cơ quan quản lý nhà nước.
Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng và áp dụng trên toàn quốc. Hệ thống này sẽ có chức năng cảnh báo những yếu tố bất thường, qua đó hỗ trợ Bộ Công Thương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường kịp thời giám sát, kiểm tra hoạt động quyết định và điều chỉnh giá của doanh nghiệp.
Đặc biệt, hệ thống sẽ cảnh báo đối với những trường hợp doanh nghiệp kê khai giá nhưng không giải trình đầy đủ các yếu tố làm giá tăng hoặc giảm.
Theo bà Hiền, Nhà nước sẽ không còn điều hành giá xăng dầu theo chu kỳ hàng tuần. Thay vào đó, doanh nghiệp căn cứ vào chi phí thực tế và các lô hàng mua bán thực tế để xác định giá bán. Khi điều chỉnh giá, doanh nghiệp vẫn phải kê khai và có căn cứ rõ ràng.
Các yếu tố như chi phí đầu vào, lợi nhuận, chi phí định mức... khi có biến động đều phải được doanh nghiệp giải trình. Trong đó, chi phí định mức vẫn là một yếu tố do Nhà nước quy định để doanh nghiệp đưa vào công thức tính giá. Trường hợp Nhà nước thực hiện bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào các quy định liên quan để điều chỉnh giá.
Không quy định cứng nhắc “mua cao phải bán cao, mua thấp phải bán thấp”
Liên quan đến lo ngại doanh nghiệp có thể “mua thấp, bán cao” hoặc “mua cao, bán cao” mà không bám sát diễn biến thị trường, bà Nguyễn Thúy Hiền cho rằng, không thể quy định cứng nhắc việc mua ở mức giá nào thì phải bán tương ứng ở mức giá đó.
Đặc thù của xăng dầu là mặt hàng dạng lỏng, được lưu trữ trong hệ thống kho chứa. Doanh nghiệp có thể mua một lô hàng nhưng chưa bán hết, sau đó tiếp tục nhập lô hàng mới và pha trộn, lưu trữ cùng trong kho. Vì vậy, rất khó xác định và quy định giá bán phải vận động theo từng lô hàng cụ thể.
Theo hướng tiếp cận mới, giá xăng dầu cần vận hành theo cơ chế thị trường, trong đó doanh nghiệp được chủ động và chịu trách nhiệm về quyết định giá, đồng thời phải tuân thủ các nguyên tắc về minh bạch, bám sát tín hiệu thị trường và cạnh tranh.
Mục tiêu của cơ chế điều hành là bảo đảm giá bán của doanh nghiệp phản ánh tương đối sát tín hiệu thị trường, đồng thời bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng.
Nâng yêu cầu đối với thương nhân đầu mối, tăng cạnh tranh trên thị trường
Về quy định nâng tổng nguồn cung tối thiểu đối với thương nhân đầu mối lên 300.000 m³/năm, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết, đây là một phần trong định hướng tái cơ cấu hệ thống đầu mối và nâng cao năng lực của các thương nhân kinh doanh xăng dầu.
Trước đây hạn mức tối thiểu được phân giao hằng năm dựa trên tình hình thực hiện của doanh nghiệp, nhưng cách này chưa phản ánh đầy đủ năng lực thực tế của thương nhân đầu mối. Trong khi đó, các doanh nghiệp đầu mối cần có đủ năng lực cung ứng hàng hóa và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.
Vì vậy, dự thảo đưa ra điều kiện thương nhân đầu mối phải đáp ứng tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm.
Hiện hơn một nửa số thương nhân đầu mối được đánh giá có khả năng đạt mức này. Tuy nhiên, việc nâng điều kiện không đồng nghĩa với loại bỏ ngay những doanh nghiệp chưa đáp ứng. Theo dự thảo, doanh nghiệp có thời gian 2 năm để đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng hệ thống phân phối và nâng cao năng lực nhằm đáp ứng yêu cầu.
Do đó, tại thời điểm hiện nay chưa thể xác định có bao nhiêu doanh nghiệp sẽ bị loại khỏi thị trường. Việc đặt ra ngưỡng 300.000 m³/năm nhằm hướng tới một hệ thống thương nhân đầu mối có đủ năng lực, góp phần bảo đảm nguồn cung trong nước và an ninh năng lượng.
Trước lo ngại thương nhân đầu mối có thể chi phối giá bán và gây bất lợi cho doanh nghiệp bán lẻ, bà Hiền cho biết, dự thảo không thiết kế theo hướng chỉ thương nhân đầu mối được quyết định giá. Các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối hoạt động độc lập đều có quyền quyết định giá.
Cùng với việc giảm tầng nấc trung gian từ 3 xuống 2, thị trường dự kiến sẽ có thêm nhiều thương nhân phân phối được chủ động quyết định giá. Theo tính toán, nếu các doanh nghiệp chuyển đổi ngay theo mô hình mới, có thể có khoảng 10.500 thương nhân phân phối tham gia và tự quyết định giá.
Điều này sẽ tạo ra sự cạnh tranh mạnh hơn giữa thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối. Đặc biệt, tại các vùng sâu, vùng xa, nơi thương nhân phân phối có hệ thống hoạt động trực tiếp, cạnh tranh sẽ diễn ra theo những điều kiện khác nhau. Vì vậy, theo cơ quan soạn thảo, với thiết kế hiện nay, khó xảy ra tình trạng thương nhân đầu mối hoàn toàn chi phối giá bán.
Đối với nguy cơ doanh nghiệp thỏa thuận, thông đồng để nâng giá, quá trình hoàn thiện dự thảo cũng đã tiếp thu các ý kiến tại hội nghị ngày 30/9 và ý kiến của doanh nghiệp, cá nhân gửi đến cơ quan soạn thảo. Dự thảo được bổ sung các quy định xử lý hành vi thỏa thuận, cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh.
Nguồn cung xăng dầu được bảo đảm
Về bảo đảm nguồn cung trong bối cảnh tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết, Bộ Công Thương đã chủ động xây dựng các phương án ứng phó ngay từ khi căng thẳng khu vực xảy ra.
Trong bối cảnh thị trường dầu mỏ thế giới liên tục biến động, nguồn cung xăng dầu trong nước hiện vẫn được bảo đảm. Các doanh nghiệp đang bám sát tình hình thực hiện tổng nguồn, trong khi lượng tồn kho tại các nhà máy hiện ở mức cao.
Về giá, trong thời gian hiện tại, liên Bộ Công Thương tiếp tục điều hành bám sát diễn biến giá thế giới và sử dụng linh hoạt các công cụ bình ổn. Nhà nước tiếp tục thực hiện các chính sách về thuế nhằm hỗ trợ giá xăng dầu, đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu khi cần thiết.
Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, từ nay đến cuối năm, Bộ Công Thương đã cân đối tổng nguồn và về cơ bản có thể đáp ứng đủ xăng dầu phục vụ sản xuất, kinh doanh. Giá xăng dầu tiếp tục được điều hành theo sát diễn biến thế giới, kết hợp linh hoạt các biện pháp bình ổn khi cần thiết.
