Nghiền games, lười vận động và hội chứng béo phì

Báo động hơn, tỷ lệ tử vong liên quan đến béo phì gấp 2 lần tỷ lệ tử vong của ung thư vú và đại trực tràng cộng lại. Mặc dù bệnh béo phì được cảnh báo từ lâu, nhưng vẫn chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là trong chẩn đoán, phát hiện sớm và điều trị béo phì.

Hàng loạt hệ lụy nguy hiểm khi béo phì

Dắt con trai từ Phú Thọ xuống Bệnh viện Việt Đức khám miễn phí béo phì, chị L.H.V cho biết: “Mới 8 tuổi nhưng con đã nặng tới 58kg, con tăng cân nhanh chóng trong mấy năm gần đây khiến cho vận động, sinh hoạt khó khăn. Con ăn uống mất kiểm soát, hay ăn vặt, đói là ăn”. Cậu bé N.T.A kể với bác sĩ, cậu thích ăn đồ ăn nhanh như: Xúc xích, thịt rán, thịt nướng, bánh kẹo, uống nước ngọt. Cơ thể béo lên nhanh chóng khiến cậu bé lười vận động, suốt ngày chơi máy tính, xem tivi… 

Hiện nay, nhiều trẻ em ở các TP lớn được phụ huynh cho “thả phanh” ăn các loại thức ăn nhanh, đồ chiên rán và uống nước ngọt, khiến cân nặng tăng nhanh chóng, tới khi mất kiểm soát bố mẹ mới cho con đi khám.

Một trường hợp khác là học sinh lớp 11 ở Hà Nội được mẹ đưa tới Viện Dinh Quốc gia dưỡng khám. Nữ sinh cao 1,60m nhưng nặng 90kg, gần đây hay mệt mỏi. Qua thăm khám, nữ sinh đều có chỉ số mỡ máu và đường huyết báo động. “Cháu ăn uống mất kiểm soát từ ngày lớp 9, tăng cân vù vù. Gần đây thấy con mệt nhiều, đi lại khó khăn, tôi lo nên cho cháu đến mấy bệnh viện khám. Bác sĩ cảnh báo, nếu không kiểm soát được cân nặng, khả năng sau này cháu còn vô sinh”, mẹ nữ sinh cho biết.

Một thống kê tại Việt Nam năm 2021 cho thấy, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh chiếm 18% tổng số người thừa cân, béo phì trên toàn quốc. Đặc biệt, ở lứa tuổi học đường, từ 5-19 tuổi, tình trạng béo phì tăng rất nhanh. Năm 2010, tỷ lệ này là 8,5% nhưng đã tăng lên 19% vào năm 2020, trong đó tỷ lệ thừa cân, béo phì khu vực thành thị là 26,8%, nông thôn là 18,3% và miền núi là 6,9%.

GS.TS Trần Hữu Dàng, Chủ tịch Hội Nội tiết - Đái tháo đường Việt Nam cho biết, béo phì gây cho người bệnh một số hậu quả không mong muốn như: Rối loạn mỡ máu, đục thuỷ tinh thể, đái tháo đường, nhồi máu cơ tim, hội chứng buồng trứng đa nang, ngưng thở khi ngủ…

Theo các bác sĩ chuyên phẫu thuật điều trị cho bệnh nhân béo phì ở Bệnh viện Việt Đức, một nghiên cứu cho thấy, những người bệnh tăng cân 8-10kg thì nguy cơ đái tháo đường tăng 2,7 lần.

Ngoài ra, béo phì làm tăng tỷ lệ vô sinh ở nữ giới. Béo phì ảnh hưởng đến khả năng sinh sản ở phụ nữ là do thay đổi chức năng của trục dười đồi – tuyến yên – buồng trứng. Béo phì làm tăng insulin máu, do đó có liên quan mật thiết với cơ chế bệnh sinh của buồng trứng đa nang. TS.BS Bùi Thanh Phúc, Phó trưởng Khoa Phẫu thuật cấp cứu tiêu hoá, Bệnh viện Việt Đức cho biết, qua thăm khám và phẫu thuật điều trị cho hàng trăm ca béo phì, bác sĩ đã gặp rất nhiều phụ nữ béo phì bị vô sinh. Có ca bị vô sinh thứ phát tới Bệnh viện Phụ sản Trung ương cũng không tìm ra nguyên nhân, sau đó được chuyển đến Bệnh viện Việt Đức. Sau khi phẫu thuật thắt dạ dày giảm cân, 2 năm sau, cô gái này có thai và sinh con thành công.

Chia sẻ về những hậu quả mà căn bệnh béo phì đem lại, GS.TS Trần Bình Giang, Giám đốc Bệnh viện Việt Đức rất lo ngại: Béo phì còn ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của người bệnh, nhất là các cô gái trẻ. Họ bị phân biệt, kỳ thị về cân nặng dẫn mặc cảm, tự ti, tổn hại về thể chất và tâm lý, thậm chí có người còn bị trầm cảm. Bên cạnh đó, béo phì làm tăng nguy cơ các bệnh ung thư đại tràng, ung thư vú, ung thư thực quản và tăng tử vong hơn. “Tỷ lệ tử vong liên quan tới béo phì gấp 2 lần tỷ lệ tử vong của ung thư vú và đại trực tràng cộng lại”, GS Trần Bình Giang cho biết.

Lần đầu tiên béo phì được đưa vào chẩn đoán và điều trị

Theo GS. TS Trần Bình Giang, hiện nay gần như chưa có cơ sở nào chuyên sâu về tư vấn, điều trị căn bệnh béo phì, khiến người bệnh loay hoay tự tập luyện, tìm kiếm chế độ ăn, rồi lên mạng mua thuốc giảm cân về uống. Thuốc giảm cân bán trôi nổi, không rõ nguồn gốc rất nguy hiểm, gây ra tai biến không đáng có, thậm chí cả tử vong.

Hiện nay, Cục Quản lý Dược của Hoa Kỳ mới cấp phép cho một số loại thuốc giảm cân lưu hành trên thị trường. Tuy nhiên, bác sĩ cũng khuyến cáo, thuốc điều trị béo phì chỉ được chỉ định khi bệnh nhân điều trị bằng chế độ ăn và hoạt động thể lực thất bại, bệnh nhân có chỉ số BMI trên 27kg/m2 kèm theo bệnh phối hợp hoặc BMI trên 30kg/m2. Hầu hết các thuốc trị béo phì có hiệu quả giảm cân từ 3% đến tối đa 7% trọng lượng cơ thể tuỳ từng loại. Tuy nhiên, nó đều có tác dụng phụ (có thuốc còn khiến bệnh nhân mắc trầm cảm), khi dừng thuốc thì có tới 80% các bệnh nhân tăng cân trở lại.

Theo PGS.TS Trần Hữu Dàng, béo phì đã được WHO và Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ công nhận là bệnh mãn tính đòi hỏi phải quản lý và điều trị lâu dài, bởi béo phì gây ra rất nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng đến sức khoẻ người dân. Tuy nhiên, ở Việt Nam, bệnh này chưa được quan tâm đúng mức. Mới đây nhất, Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh béo phì nhằm phát hiện và can thiệp sớm. Đây là lần đầu tiên béo phì được hướng dẫn, chẩn đoán và ngày 17/11 tiến hành tập huấn cho 500 bác sĩ trên cả nước. “Đến nay mới làm là quá chậm và tình hình thừa cân, béo phì đang lặng lẽ đến với người dân, khiến cho tỷ lệ béo phì gia tăng nhanh ở Việt Nam, từ 2,6% năm 2010 lên 3,6% năm 2014, tương đương với tốc độ tăng là 38%”, ông Dàng nói.

Hiện nay, phương pháp phẫu thuật thắt dạ dày giảm cân tại Bệnh viện Việt Đức chỉ được chỉ định với những trường hợp có chỉ số BMI bằng hoặc trên 35kg/m2 hay BMI bằng hoặc trên 30kg/m2 kèm theo bệnh lý đồng mắc liên quan tới béo phì. Để có cân nặng hợp lý, khoẻ mạnh, các bác sĩ dinh dưỡng đều khuyến cáo người dân, nhất là thanh thiếu niên phải hạn chế ăn thức ăn nhanh, đồ chiên rán, nước ngọt có ga… Trong khẩu phần ăn hàng ngày tăng cường rau xanh luộc, trái cây, tăng cường luyện tập…