Trời đã sang chiều. Nắng thu vàng rực chiếu nghiêng vạt rừng sau nhà. Nắng nằm dài trên những vòm lá đan xen, ken dày. Nắng tung tăng, nhảy nhót trên từng chiếc lá tạo thành những đốm sáng muôn hình, vạn dạng buông lơi, rơi xuống mặt đất. Nắng mê mải trải rộng trên những vạt cỏ xanh, anh ánh sắc vàng quyến rũ. Nắng rủ hoa rừng tỏa hương thơm nồng nàn. Tôi từ thành phố bụi bặm, bon chen, đông đúc về quê, được đằm mình vào cái nắng mùa thu vàng đến độ trong trẻo ấy, bỗng dưng tâm hồn thư thái đến lạ lùng. Bao nhiêu mỏi mệt, ưu phiền tan biến đi.
Tôi yêu cái nắng mùa thu. Điều này thì mé tôi biết rõ lắm. Mé không tỏ ra vui, nhưng cũng không buồn. Có lần thấy tôi miên man thả ánh mắt vô định nhìn vào nơi nào đó trong nắng, chăm chú đến nỗi mé gọi mãi mới nghe tiếng. Thấy thế, mé thở dài, khẽ khàng bảo tôi:
- Con gái à, mày mơ mộng vừa thôi, không thì cũng không tốt đâu.
Tôi nhỏn nhẻn cười:
- Mé à, có gì đâu, ai cũng có cái để mình yêu thích, đam mê mà.
Mé hiền hậu nhìn tôi, dịu dàng nhắc nhở:
- Đừng có thích nhiều, yêu nhiều mà khổ. Phải biết điểm dừng những điều mình thích, những cái mình mê, con à. Cứ như cha mày thì…
Mé nói thế rồi chợt thở dài, tiếng thở dài đến nỗi như muốn lôi người ta trôi trượt vào khoảng không vô tận. Tiếng thở của mé, tôi nghe quen tai từ hồi còn là đứa bé ngồi lê la chơi đánh cọng cỏ gà, chơi lày cỏ.
Đã lâu lắm rồi, mé mới nhắc đến cha. Sự hiện diện của cha ở ngôi nhà này chỉ là cái hồn, cái bóng qua lời bà ngoại và mé thôi. Với tôi thì hình ảnh cha mỏng như sương sớm, mờ như khói lam chiều. Mỗi lần nghe bà với mé nhắc tới cha là một lần tôi tăng thêm giận hờn vô cớ. Tôi thầm trách cha đã bỏ mé con tôi. Cha giống như con chim, bỏ tổ cũ rồi mải miết bay đi tới cánh rừng khác làm tổ mới. Tôi thầm ao ước, giá như pa Thái không phải là cha nuôi thì tốt biết mấy. Biết tôi nghĩ thế, bà và mé tôi buồn nhiều, vui ít.
Không biết từ bao giờ, trong nếp nghĩ của người dân Khuổi Lò, gia đình tôi chỉ có bà và hai mé con. Mà cũng không biết từ khi nào, những cái lưỡi mang ớt cay của người bản hay ngồi lê, đôi mách lại bỏ vào tai nhau nhiều lời có gai đến thế, họ thầm thì to nhỏ gọi ngôi nhà nhỏ nhoi mà ấm áp của tôi là "miếu ba cô". Họ không dám nói cho bà tôi biết vì có nhiều lý do lắm, chủ yếu là họ sợ và nể bà. Thế nhưng, với mé con tôi thì khác, họ nói thẳng nhà tôi là "ba đời đàn bà sống với nhau"... Tuy mé nhẫn nhịn không tỏ thái độ, nhưng tôi biết mé rất buồn. Người ta nói cho sướng cái miệng để mé tôi đau.
Còn tôi, ấn tượng không hay về những lời nói độc ấy ngấm dần, ngấm dần vào từng mạch máu, thớ thịt, chạy rần rật trong người tôi, tạo nên nỗi sợ phải sống mãi ở nơi quê núi, sợ miệng lưỡi người bản. Từ lúc còn thơ dại, tôi đã âm thầm nuôi ý nghĩ, sau này lớn lên, phải đi thật xa để không ai biết gia cảnh nhà tôi, để họ không mỉa mai, tọc mạch. Nếu có thể thì tôi sẽ đưa mé rời xa nơi tôi sinh ra, lớn lên, mé và tôi sẽ sống thanh thản, nhẹ nhàng, không phải ngày này qua tháng khác, miệng cười mà lại rơi nước mắt.
Tôi mang nếp nghĩ ấy nói với pa Thái. Pa hiền từ, nhè nhẹ lắc đầu nói với tôi: "Miệng lưỡi người đời hay nói thích khẩu, con bỏ qua cho họ đi, rồi sau này họ khắc hiểu mình thôi".
Khi tôi là đứa bé nhận biết những lời hay, lẽ phải của bà, của mé, được cắp sách đến lớp học chữ, thì cũng là thời điểm tôi nhận ra gia đình mình không có cha. Nhiều khi tôi giật mình khi nhìn thấy chiếc nỏ cũ kỹ, vàng sậm bị bẻ gãy làm đôi, cùng với chiếc ống chạm trổ cầu kỳ hình chim muông, con thú đựng những mũi tên, treo trên chiếc cột chính ở gian giữa.
Với người dân trong bản tôi, thì chiếc nỏ là tượng trưng cho sức mạnh của người đàn ông. Nhà nào có đàn ông thì mới có nỏ. Thế mà không hiểu đã bao lâu rồi, chiếc nỏ gãy làm hai nửa kia hiện diện ở nhà tôi như trêu chọc, thách thức. Tôi không thích chiếc nỏ ấy, và cũng không biết từ bao giờ, trong cái đầu tôi dày lên nếp nghĩ, tại chiếc nỏ không lành lặn kia nên cả đời mé âm thầm nuốt nước mắt ngược vào trong. Mà hình như cũng tại cái nỏ có hai cánh cong, hai nửa ấy, mà bà hay cằn nhằn, bực bội vô cớ với mé con tôi. Bà đối xử với mé có lúc cay nghiệt như là mẹ chồng khó tính đối với cô con dâu nhút nhát. Từ trong nhà tôi thấy thế, và người bản cũng nhìn thấy điều ấy. Tôi không biết chuyện gì đã xảy ra và vì sao bà lại như vậy.
Mỗi năm có một mùa thu, có một ngày mé kể chuyện thôi, ngày ấy là ngày đặc biệt của mé, của tôi. Câu chuyện của mé bao giờ cũng mở đầu bằng tiếng cười hiếm hoi, rồi mé nhẩn nha kể, giọng mé nhẹ nhàng như gió thoảng. Chuyện của mé có năm cũng bị phá vỡ bằng tiếng gọi giật giọng của bà ngoại. Nhưng mỗi lần như thế, đứa trẻ con là tôi học được sự kiên nhẫn, chờ đợi.
Mùa thu năm ấy, mé trở dạ sinh tôi.
Bà ngoại nóng ruột chạy ra, chạy vào, lên lên, xuống xuống cầu thang không biết bao nhiêu lần theo tiếng kêu rên của mé. Nồi nước lá thơm đặt trên bếp sôi xình xịch tỏa hương ngào ngạt. Lá thơm hái từ trong rừng, cho vào đun bảy loại lá thôi, còn hai loại lá nữa bà không cho vào. Nếu là con trai thì không phải cho thêm, con gái thì thả vào vẫn chưa muộn.
Theo tục truyền, trẻ con ở bản sinh ra phải được tắm lá rừng, mỗi loại lá tượng trưng cho một vía, để đứa trẻ lớn lên được thần rừng phù hộ, sáng cái đầu, mạnh cái chân, khỏe cái tay, bước đi vững chãi trên đá, cái mắt tinh, lưng thẳng. Trước khi cho vào nồi đun, chủ nhà phải dâng lá lên trên ban thờ để thổ thần, thổ địa, ông bà gia tiên chứng dám, nhận vía đứa trẻ.
Mé đau bụng từ lúc bầy gà gáy gọi sáng, đến giữa trưa, mặt trời tỏa nắng vàng rộm như mật ong thì tôi cất tiếng khóc làm người.
Bà đỡ cười rổn rảng, nói vọng từ trong "bưng" ra là con gái. Bà ngoại vội vàng cho thêm hai lá vía vào nồi, rồi từ tốn múc nước thơm vào cái thau đồng sáng choang để lau mặt cho tôi. Bà ngoại không vui khi nhìn thấy sinh linh bé bỏng là con gái, bà thở dài lẩm bẩm: "Cháu gái à, cháu nào cũng tốt thôi, nhưng lẽ ra phải là con trai mới đúng".
Lời nói bà chưa dứt thì trời bỗng đột ngột tối sầm, mang theo cơn giông vần vũ, rồi mưa như trút nước xuống, gió ào ào, giật quả hồng chín rơi xuống gốc cây lộp độp.
Mưa trắng trời, trắng đất một hồi rồi ngưng dần. Mặt trời nấp ở đâu đó giờ chạy ra tỏa nắng. Nắng lúc này không vàng nữa mà mang màu hồng phớt nhẹ nhàng, rọi vào tán cây, chiếu xuống mặt đất những sắc hồng lấp lánh giống như tấm gương phản chiếu lung linh. Mé từ trong bưng nhìn xuống, nghĩ ra cái tên hợp với cảnh người, mé đặt tôi là Son.
Tôi không được như những đứa trẻ con của các gia đình trong bản chào đời phải mang núm nhau, cuống rốn chôn dưới mái gianh nhà cho mát mẻ, dễ nuôi. Bà ngoại khăng khăng, nhất mực cho rằng nếu tôi là con trai mới được chôn núm nhau dưới giọt gianh, còn tôi là con gái phải chôn ra ngoài vườn. Bà ngoại nói thế thì mé tôi phải nghe theo. Bà ngoại không làm theo lệ bản, vì thế mé tôi buồn lo, mé sợ sẽ có chuyện không may xảy ra với tôi, ở bản này không ai như thế.
Mé lo lắng nhưng không biết làm thế nào. Ở cái nhà này, bà tôi là người quyết định từ việc nhỏ đến việc lớn, không ai được làm trái ý. Cũng vì bà ngoại độc đoán nên mé tôi cực khổ muôn bề, tình yêu của mé không trọn vẹn, mé phải lấy cha tôi theo sự chọn lựa của bà.
*
Nắng thu từ mùa này vắt dài sang mùa khác. Chuyện của mé tôi dày lên theo gió thổi, sương giăng.
Còn hai tuần nữa là mé tôi kết thúc bốn năm học Khoa Kinh tế, Trường đại học Nông - Lâm. Mé muốn níu thời gian chậm lại mà không thể, ngày chia tay pa Thái chỉ còn đếm bằng giờ nữa thôi.
Trời vằng vặc ánh sao đêm. Những ngôi sao bé tí teo treo lơ lửng từ trên cao nhìn xuống vườn cây rợn ngợp, rộng thênh. Sao chi chít, vô số như mời mọc, như vẫy gọi. Mé tựa vào bờ vai rắn rỏi của người yêu, cố nén nhịp thở dài. Trong không gian yên tĩnh, tiếng thở của mé không giấu nổi người đàn ông tinh tế. Người ấy nhẹ vuốt mái tóc bồng bềnh của mé:
- Bời ơi, anh về quê em công tác.
Mé tưởng như ngàn vạn những ngôi sao đang mỉm cười. Xoay ngang người, mé nhỏ nhẹ:
- Anh à, nhiều nơi nhận anh vào làm việc, chặng đường phía trước dài đấy, anh đừng bỏ đường rộng mà đi vào ngõ hẹp! - Bỗng nhiên mé lúng búng - Em…em không muốn tại em…
- Có gì đâu em, ở đâu cũng là làm việc mà, trên quê núi cần những người như chúng mình. Chỉ cần có tình yêu và nhiệt huyết đúng không em? - Tiếng cười rộn ràng lan xa.
Tai mé bỗng ù đi, miệng mé mấp máy, không cất nổi thành lời. Trong bụng mé vui nhiều, nhiều lắm, nhưng nếu pa Thái quyết chí về vùng cao công tác thì mé biết nói sao đây?
Người đàn ông thông minh, nhạy cảm ấy mạnh mẽ nhấc bổng mé lên xoay mấy vòng, nhẹ nhàng ôm xiết lấy tấm lưng ong mềm mại. Đôi môi mềm mạnh mẽ mơn man, bồng bềnh, ngàn vạn những vì sao chập chờn, chao đảo xoay tròn, xoay mãi trong thinh không, tạo thành cánh buồm chở hai người vào miền sao mai hoan ca.
Chuyện tình cảm ấy mé không nói nhiều, mé kể thế nào thì tôi biết đến thế. Tôi không dám hỏi vì tôi không muốn cứa cắt thêm vào vết thương vẫn rỉ máu của mé. Song, chắp vá những mẩu chuyện không đầu, không cuối ấy, tôi biết mé phải chọn lựa giữa chữ tình và chữ hiếu, để làm vợ cha tôi theo ý bà ngoại.
Bản Bung của cha ở mãi bên kia núi Phja Dén. Ông bà nội có chín người con, cha là con trai thứ sáu nhưng sáng dạ, vì thế ông nội đã truyền nghề làm thuốc cho cha. Cha không những giỏi nghề bốc thuốc, mà còn thích bắn nỏ.
Đối với đàn ông ở trên núi, những người biết giương cung, bắn nỏ là người hoàn hảo, là cây cao vững chãi để tỏa bóng râm cho người đàn bà núp bóng. Sức khỏe của họ được đo bằng chiếc nỏ to hay bé, nặng hay nhẹ.
Từ lúc là người trai mới lớn, cha đã biết lấy gỗ vàng tâm làm nỏ. Cái nỏ gãy hai nửa treo trên cột kia là của cha. Cánh nỏ được làm từ gốc tre đực cho dai, cho chắc. Dây nỏ xoắn bằng ruột mèo rừng, còn lẫy nỏ thì bằng sừng con trâu đen bóng. Tiếng tăm về cha giỏi săn bắn, hay nghề thuốc lan khắp gần xa...
Năm ấy, bà ngoại tôi không may bị cảm hàn. Mé tôi đi học vắng nhà. Người bản mời cha tôi về chữa bệnh cho bà. Cha tôi lăn lóc bên bà gần chục ngày, hái đủ loại lá thuốc trên rừng đun để bà uống, nấu cháo, chăm sóc bà. Cho đến ngày bà khỏi bệnh, cũng là lúc bà ưng cha tôi lắm. Bà hứa gả cô con gái có mái tóc dài chấm gót, đôi mắt đen như hạt mần tang già, cái má lúc nào cũng giống hai quả táo chín đỏ làm vợ cha. Với cha như thế là mãn nguyện. Cha đã lấy được người con gái tốt nết, đẹp người nhất vùng núi Phja Dén. Khi mé về huyện nhận công tác, thì cũng là lúc bà ngoại nhờ bà mối sang nhà trai đánh tiếng xin cưới rể.
Cha tôi không phải là con rể bình thường, mà là "rể đứt", nghĩa là cha lấy mé tôi thì phải bán họ cho tổ tông nhà vợ. Những đứa con của cha, mé sinh ra sẽ mang họ của mé.
Mấy đêm liền mé quỳ gối, khóc như mưa, như gió, xin bà buông tha cho mé, để mé được tự chọn người mé nương tựa suốt đời. Pa Thái cũng không ngại ngần nói với bà rằng, mé với pa đã tìm hiểu, gắn bó, yêu thương bốn năm trời, xin bà với tấm lòng bao dung, độ lượng cho phép pa về làm con rể trong nhà.
Bà ngoại không mảy may động lòng, mà còn thề độc trước bàn thờ:
"Hỡi ông, bà linh thiêng về đây chứng dám, con xin vái ba vái, con xin lạy ba lạy. Con không gả đứa con gái về làm vợ người trai không phải dòng tộc trên núi. Nếu nó theo nhau, con không có đứa con gái này, ngày nó bước chân đi là ngày con theo ông bà xuống dưới suối vàng hầu hạ để chuộc lỗi lầm của đứa con bất hiếu".
Mé vốn là đứa con hiền thục, suốt đời nhất nhất nghe theo sự sắp đặt của bà ngoại. Bà nói thế mé sợ lắm. Mé nuốt nước mắt, cắn răng nhẫn nhục.
Ngày cưới mé, bà ngoại lấy rể về nhà nên làm cỗ to lắm. Bà thịt một bò, ba lợn mời cả bản đến chia vui, ăn cỗ hai ngày ba đêm. Mọi người cười, nói hả hê, ăn uống tưng bừng. Họ không biết cô dâu tấm tức khóc trong rừng vầu cùng người yêu. Cô không về mời nước, mời trầu người già trong bản. Đám cưới ấy không có dâu, chỉ có một mình chú rể thôi.
Đêm hun hút, sâu thẳm. Trong "bưng" mé tôi ngồi bó gối tựa vào vách gỗ. Mé nói với cha là đã có người yêu rồi, cha buông tha cho mé đi, mé xin cha đừng động đến người mé nữa. Mé nói từ chập tối, đến lúc gà rừng gáy gọi sáng, cổ họng khản đặc không thành tiếng. Lúc ấy, cha mới cất tiếng nói khô khốc:
- Mé con cô lừa tôi!
Mé nói trong nước mắt, hụt hẫng:
- Anh Kình à, suốt đời này tôi làm trâu, làm ngựa phục vụ cho anh, nhưng tôi không lừa anh, tôi đã nói với anh, tôi có người trai để mắt mà anh không nghe.
Cha vùng dậy, chạy sầm sập ra chiếc phản gỗ giữa nhà, chỗ bà ngoại vừa nhổm dậy, bực tức vớ lấy cái nỏ, hằm hằm dùng sức vóc của người đàn ông cơ bắp, bẻ gãy làm đôi, vứt xuống trước mặt bà ngoại, trợn mắt, bực bội:
- Bà ích kỷ lo mất con gái, không muốn mất của. Bà phải gánh chịu. Tôi đi!
Bà ngoại thất thần chạy vào trong "bưng" quấn mớ tóc dài đang xõa xượi của mé vào tay, lôi mé ra xềnh xệch, tru tréo:
- Mày làm gì? Làm gì để thằng rể quý nó bỏ đi. Mày chạy theo lôi nó về, lôi nó về đây.
Mé tôi đứng chôn chân trước cầu thang, môi mím chặt, bợt bạt.
*
Đêm cuối thu.
Tôi giật mình tỉnh giấc, kéo chăn trùm kín cổ. Ô! Từ chỗ bếp vuông đang đỏ lửa, tiếng bà với mé lúc khoan nhặt, khi gay gắt, lẫn trong đó là tiếng nấc nghèn nghẹn. Tôi nằm im thít, mắt căng tròn, tai giỏng lên hóng xem bà với mé đang nói chuyện gì mà khuya thế này vẫn chưa muốn rời cái bếp để đi ngủ.
- Bời à, tao biết nhiều năm qua rồi, cái đầu mày, bụng mày vẫn nhớ thương thằng Thái, có cái miệng chưa nói đã cười, từ trường đại học theo mày lên trên núi. Mày trách mé nhiều mà!
Im lặng và trống trải. Câu nói của bà ngoại rơi vào khoảng không tĩnh lặng.
Tiếng nấc vẫn không ngừng thổn thức. Trời lạnh mà tôi thấy ngộp thở nhưng phải cố nằm im thít, không dám cựa quậy. Tôi biết, nếu bây giờ dại dột gây ra tiếng động thì tôi phá tan khoảnh khắc quý giá, tôi sẽ không biết được những điều bí mật của bà, của mé giấu kín trong bụng gần hai mươi năm nay.
Dường như bà không muốn cho mé được yên, bà nói nhanh, gióng giả:
- Sao thế? Tao nói không đúng à? Có gì oan ức thì mày cứ nói ra, giữ mãi trong bụng thì giống như cái ung nhọt thôi, mày tự làm khổ mày. Đàn bà cắm sào sâu khó nhổ.
Tiếng mé tôi nghẹn lại, ấm ức:
- Không có gì đâu mé, chuyện đã qua thì cho qua đi, con không muốn nhắc đến, con xin mé để cho con yên. Mé đừng làm con khổ thêm nữa. Dù sao con Son cũng có pa nó lo.
Bà tôi bỗng đứng bật dậy, nghiến răng trèo trẹo:
- Á, à, con này giỏi nhỉ, tao nuôi mày có ăn, có học hơn người, chẳng gì thì bây giờ mày cũng có chức sắc rồi đấy. Ở cái xã này có được đứa nào sướng như mày không? Thế tao hỏi, mày khổ ở cái nỗi gì, khổ là tao không cho mày lấy cái thằng người Kinh xấu xa phải không? - Bà túm lấy vai mé giật mạnh, tru tréo - Mày nói đi, mày nói đi, có phải mày dại dột nghe nó xui xấu, hay muốn làm đẹp mặt cái thằng ấy mà bắt cháu tao gọi nó bằng pa?
Mé tôi phản ứng:
- Anh ấy không xấu, anh ấy là người tốt, nếu không tốt thì bây giờ anh ấy không làm chủ tịch huyện. Còn chuyện bao nhiêu năm nay anh ấy chăm nom, săn sóc con Son có gì là không tốt? Anh ấy có quyền làm thế.
- Con này mê muội quá rồi, chả trách thằng Kình nó bỏ mày đi với đứa khác. Ôi trời! Đàn bà con gái dại thì lắm nước mắt. Thằng đàn ông, con trai nó giống như con hổ ấy, quệt vào chiếc lá rồi quên ngay. Nó ăn no, nó bỏ tro, bỏ trấu vào đầy mà không biết xấu hổ. Ay dá! Tao không cho con Son gọi thằng ấy là pa. Tao cấm, tao cấm!
Lúc này, mé tôi đứng bật dậy, bỏ chiếc áo len đang đan dở xuống, hai tay ôm mặt, nức nở:
- Mé! Mé muốn nói con thế nào cũng được, nhưng mé để cho con gái con yên thân… Nó không có tội! Mé không có quyền cấm nó, anh ấy là…là…pa nó.
Bà ngoại giậm chân xuống sàn nhà bành bạch, bà chỉ thẳng tay vào mặt mé, rít lên: - Ây dá! Con kia, bây giờ mày dám cả gan bảo thằng Thái là pa nó hả? Thằng Kình nó còn sống sờ sờ ra đấy, rồi nó sẽ đưa vợ, con nó về gặp tao đấy. Nó không phải là "rể đứt" nữa, nó là con trai tao! - Bà ngừng lại như để lấy hơi, rồi nghiến răng, bảo - Thì ra, mày vẫn tơ tưởng đến thằng trai ấy. Tao còn sống thì nó đừng có bước chân vào nhà tao, nghe chưa?
Mé tôi bỗng thôi khóc. Tự nhiên mé bật cười, tiếng cười gắng gượng được bung ra sau sự dồn nén, uất ức. Mé nhìn bà ngoại, nói quả quyết:
- Mé à, con biết làm những việc cần phải làm. Dù mé đồng ý hay không thì con vẫn muốn nói, con Son cần phải biết cha đẻ của nó.
Nói thế rồi mé tôi với tay, gỡ chiếc nỏ gãy cùng hộp đựng mũi tên treo trên cột xuống, quày quả bước nhanh, lấy chiếc xe máy dưới gầm cầu thang, nổ máy, từ từ chạy xuôi xuống phố huyện.
*
Mé từ dưới phố huyện về nhà, chiếc xe máy ướt át, người mé cũng ướt rượt sương đêm. Tấm lưng ong thon thả, mềm mại theo nhịp bước. Mái tóc mây búi cao lộ ra chiếc gáy trắng ngần. Đã sang tuổi bốn mươi mà mé còn đẹp lắm. Vẻ đẹp tròn trịa, đằm thắm và quyến rũ của người đàn bà công chức phố huyện. Mé dịu dàng gọi tôi:
- Son à, xuống đây đi con, có chuyện này mé muốn con hiểu.
Bà ngoại nghe tiếng mé gọi tôi, ngước đôi mắt mệt mỏi nhìn mãi về phía mé thở dài. Cái nhìn của bà không lạnh lùng như những ngày trước, nó có hơi ấm của lửa bếp, của nắng sớm.
Tôi luýnh quýnh nhón bước xuống cầu thang. Mé cầm tay tôi, đi trên con đường đá, giữa những triền núi rực rỡ hoa Bjooc miẻn. Kìa! Tôi không tin nổi, mắt tôi vấp phải dáng người đàn ông khoan thai, chững chạc rất quen thuộc, đang đi xuôi mặt trời, hướng về phía tôi và mé trôi giữa nắng ban mai tinh khiết, đằm đượm hương vị ngọt ngào của núi rừng cuối thu
