Bố thị và ông Ba là bạn vong niên. Họ thân nhau trong công việc, trong tính nết, họ giúp nhau vượt qua cuộc kháng chiến… Cái mối tình bằng hữu ấy giữ mãi ngay khi một bên đã về vườn còn một bên vẫn oai phong tại vị với một cái ghế kha khá ở địa phương. Thị tìm hiểu kĩ, và biết giữa hai người không hề có ràng buộc kinh tế, văn hóa, chính trị nào, chỉ là tình thân chân chính; tức là ông Ba không hề chịu chút ơn huệ gì ở bố thị cả. Điều đó làm thị càng không hiểu vì sao ông Ba sẵn sàng nhận mình vào cơ quan, khi bố thị chỉ cần mang nụ cười ra đặt vấn đề bên li nước tại nhà ông ta (kể ra bố thị có mang đến một ký cam, len lén đặt ở góc phòng, ông Ba thấy tội nghiệp, đáng thương quá, không nỡ chối từ, dù chỉ một câu xã giao!). Người ta đi xin việc, mất tiền, có khi mất cả tiết trinh… thế mà thị có mất gì đâu. Lạ thật. Đời dạy thị cái gì không mua được bằng tiền thì phải dùng tiền nhiều hơn nữa để mua! Vậy sao có hiện tượng này, một thực tế không hề đúng với tất thảy mọi người, mọi nơi? Nghĩ thế nên thị vẫn luôn trong tình trạng hoang mang, nghi hoặc như chưa hóa vàng sau màn ma chay tế lễ cho người nơi chín suối là chưa yên!
Vì thời buổi người nhiều việc ít, học hành cũng loàng xoàng, nên ông Ba nhận thị vô cơ quan nhưng cũng chỉ bố trí làm việc vặt. Ông hứa với bố thị: "Anh yên tâm. Đợi một thời gian nữa, tôi sẽ đưa cháu vào phòng nghiệp vụ". Nhưng chờ mãi chẳng thấy đâu. Bố thị trước khi mất đã định hỏi "chú em" một câu, nhưng rồi cái tấm lòng bác ái của chú Ba "nhận chay" đứa con gái vào cơ quan đã là phúc đức quá tưởng tượng rồi. Thành ra ông lặng im mà về chín suối!
Bạn của thị, những đứa như thị cứ nghĩ thị phải chồng cao bao nhiêu tiền mới lọt mắt sếp; bởi đứa nào cũng đi theo con đường ấy mà vào làm chỗ nọ chỗ kia chứ chưa bao giờ thấy chuyện nước bọt dám thay dầu bôi trơn cỗ máy chạy việc. Chúng nó khai hết với nhau mọi nỗi đoạn trường khi đi xin việc, và tra vấn thị. Thế là thị cười, lắc đầu quầy quậy khiến cả bọn chửi "đồ đạo đức giả". Thời buổi này, chó cũng biết phân biệt tờ bạc và tờ giấy lộn, ai điên cho không mày công việc? Hay mày cống đứt cái khoản "vốn tự có" cho lão giám đốc?
Đồng tiền hoặc giúp người ta ngẩng đầu lên, hoặc nhận mặt người ta xuống. Suốt ngày suốt tháng suốt năm, thị cứ băn khoăn thắc thỏm bởi món nợ cầm chắc việc làm nhưng chẳng mất đồng nào! Thà đi vay mà xin việc, giờ có mang nợ như núi, cũng sướng hơn thế này. Không nợ Việt Nam đồng, nợ Đô, nợ Rô (euro), không nợ vàng cây đá quý; nhưng khoản nợ vô hình này mới là thứ cực hình. Cực hình thật đấy. Ngày ngày vào ra cơ quan, trông mặt sếp không dám trông, thấy ông ta cười, cũng ngờ ông cười cái ngu của kẻ không thức thời, cứ ôm khư khư lấy lối sống ngày xửa ngày xưa để đối xử với nhau trong thời đại kim tiền này, chỉ dựa vào cái gọi là "tình cảm" mà ném con vào buộc người ta nhận. Tình cảm cái con tiều! Ta không nói ta thèm tiền, nhưng phải hiểu… Thị cầm chắc ông Ba chẳng ngu gì mà không nghĩ thế!
Thị buồn rầu sao chẳng dùng tiền mua đứt bán đoạn. Quả đúng "của biếu là của lo, của cho là của nợ"! Thị nghĩ ông Ba vẫn cười cợt mình: "Ồ, cái con bé con ông già ngớ ngẩn, cả cha cả con, ngớ ngẩn một cây, ngớ ngẩn gia truyền, vậy cứ mà ngồi thế đã nhá". Lúc nào thị cũng thấy như có lỗi, đi đứng rụt rè, cúi thấp, bởi cái ơn của ông Ba cưu mang luôn ám ảnh trong đầu, bởi trong lòng luôn hổ thẹn vì người ta cho không công việc. Nỗi khổ tâm này còn quá hơn ăn trộm bị bắt quả tang. Thị từng lấy trộm tiền con bạn học, bị kiểm điểm, suýt đuổi học, nhưng có đau khổ gì đâu.
Giá hồi ấy đánh liều ném cho lão ta một cục? Lão nói oai nơi mồm, nhưng bụng không đầy phân à? Giờ mới thấy hối! Cứ làm tới đi, xem lão có chối từ không? Mà lão chối, thì con vợ lão, đàn bà một cây, sạch sẽ gì, chưa biết chừng lại khuyên lão quan tâm nâng lương, đề bạt, cho mình đi học nọ kia lâu rồi… Nếu thế bây giờ mình đã leo cao rồi, đâu phải thứ nhân viên quèn sau bao năm hợp đồng quét nhà, rửa chén mòn tay! Tại mình kém thông minh, chứ có bỏ tiền ra, đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn, thì cái mồi câu ấy đã thu về bao lợi lộc, lãi gấp vạn lần chứ mất đi đâu... Trời Phật ơi! Ăn năn đã quá muộn!
Thị nghĩ mãi vẫn không ra cách đền đáp công ơn sếp, mà không đền đáp, thì vẫn nơm nớp. Vậy lấy gì ràng buộc người ta, để người ta còn ngó lại, trong khi cái ơn kia cứ sinh lãi ngày ngày, không để thị yên. Phải trả nợ. Cách gì? Thế rồi thị quyết tâm đem cái "của quý" ra. Phải rồi, người ta không cần tiền, thì rất có thể cần "tình". Phải đưa cái "ba cạnh" ra thay cho cái "bốn cạnh", mới xong!
Thực ra cái "nường" của thị đã bị "bóc tem" từ ngày còn học ở trường. Thế nên thị tìm cách gần "chú sếp" không chút băn khoăn. Nhiều lúc trong phòng sếp vắng người, thị sà đến bên bàn, khi rót chén nước, khi sắp lại cho ngay ngắn chồng tài liệu, các thứ giấy má. Lần nào thị cũng ăn mặc hở hang, nước hoa thơm lừng, mọi "vùng miền" nóng nhất cứ chìa ra mòng mọng, nung núc. Cứ thế thị miệng cười cười, mắt đong đưa, rồi xán đến sát mặt "chú". Thế mà "chú" cứ ngồi yên, chẳng nói chẳng rằng.
- Ồ, chú có tóc sâu.
- Thế à?
- Dạ, để cháu nhổ cho.
Rồi thị tựa vào vai "chú", tay lần mần trên đầu "chú". Một lúc, thị xoay ra phía trước, vùi cái đầu "chú" vô bộ ngực trần trắng ngần phum phúp của mình, tiếp tục tìm tóc sâu, nhưng hình như "chú" vốn ưa hít thở thứ không khí trong lành, nên sau mấy giây suy nghĩ, "chú" nhẹ nhàng đẩy ra kẻo ngộp thở. Không "thắng" được lão này rồi! Thất bại hoàn toàn! Thế có chán không! Sao có con người như vậy? Hâm không chịu thấu! Năm mươi tuổi, tráng kiện, đánh bóng bàn liền liền các buổi chiều, bia uống khỏe, đám các bà các chị cơ quan thì thầm bảo nhau sếp còn "tiêu diệt" khối "bông hoa nhỏ", chứ đừng khinh… Lẽ nào "chú" không hiểu, rằng đừng thánh thiện quá, đàn ông là giống đực, đố ông nào tránh khỏi cái chất phàm phu lèm nhèm dây nhợ! Cháu đã nói hết bằng thứ ngôn ngữ xác thịt ngồn ngộn thơm tho rất quyến rũ thế kia, đã dẫn dụ tận môi tận mũi tận cả nơi nhạy cảm nhất thế kia, vì sao "chú" cứ là Phật giữa cái thời nhộm nhoạm? Thật điên đầu!...
*
Nhưng rồi mọi chuyện trở nên tốt lành: Sau nhiều thất vọng, trông mong, cuối cùng thị cũng được xếp về phòng chuyên môn nọ như ông Ba từng hứa với người nơi chín suối. Thị vô cùng sung sướng. A ha!... Hóa ra không mất tiền mua mà vẫn xong việc. Lạ nhỉ? Không tiền, không mọi thứ nhé…Thật không hay mơ? Thật chứ, thật cả mớ đây, mơ là mơ làm sao!
Nhưng món nợ vô hình vẫn khiến thị thấy bất an, nên thỉnh thoảng, chỉ thỉnh thoảng thôi, trước khi bước vô phòng sếp (cố nhiên nay đâu còn bưng bê trà nước nữa, mà là cặp công văn "trình kí" bìa nilon xanh hẳn hoi), thị lại đánh rơi một thứ vật gì đó nếu chân không vấp cầu thang! (trước đây, theo cầu thang dưới tầng trệt đi lên; nay lại lần theo cầu thang từ tầng trên đi xuống, vì mọi con đường đều dẫn vào phòng sếp).
Cộp!
Cặp giấy tờ văng khỏi tay. Thị cúi xuống ôm gối. Cái chân cầu thang thứ hai này lại đấm vào chân thị, đúng cái nơi ấy, tức phía dưới đầu gối, sát cái xương bánh chè, nơi bao năm rồi, nó đã bị cái khuỷu chân cầu thang thứ nhất đấm cho không rõ mấy lần… Ấy, thời kim tiền trơ lì mọi xúc cảm này mà còn có người khó rũ bỏ khỏi mình cái món nợ oái oăm ấy, kể cũng đáng khen thật!
