Mở lại cuộc điều tra về “Bác sĩ tử thần” ở Nam Phi

Wouter Basson là người điều hành Project Coast (Dự án Bờ biển) - chương trình vũ khí sinh hóa của chế độ Apartheid ngày trước - nên được gọi là “Bác sĩ tử thần” của Nam Phi. Basson bị buộc tội chế tạo những loại độc chất nguy hiểm trong hai thập niên 80 và 90, trong đó một số được cho là “dành cho” những nhà hoạt động chống chế độ Aparthied.

20 năm sau Dự án Bờ biển, Wouter Basson tiếp tục phải đối mặt với cuộc điều tra về y đức của Hội đồng nghề y Nam Phi (HPCSA). Nếu bị buộc tội, Basson có thể bị xóa tên khỏi danh sách những người hành nghề y và tước giấy phép hành nghề vĩnh viễn. Hiện thời Basson là bác sĩ chuyên khoa tim ở Cape Town .

Steven Miles, chuyên gia về đạo đức trong thực hành y khoa ở Đại học Minnesota, tuyên bố trước phiên tòa của HPCSA hôm 27/9/2011 ở Pretoria rằng, công việc nghiên cứu của Basson đã gây ra cho con người nguy cơ tàn phế suốt đời, tổn hại não thường xuyên và cái chết trong đau đớn.

Nam Phi phát triển vũ khí hóa học được cho là nhằm tự vệ trước mối đe dọa vũ khí sinh hóa (CBW) từ những quốc gia khác. Nhưng sự ra đời của Công ước Geneva năm 1925 (cấm sử dụng CBW trong chiến tranh) tạm thời làm dịu bớt sự căng thẳng về loại vũ khí cực độc này. Mặc dù vậy, Nam Phi vẫn không hoàn toàn từ bỏ chương trình sản xuất và nghiên cứu CBW của mình.

Sau Thế chiến thứ II, Lực lượng Quốc phòng của Nam Phi (SADF) vẫn tiếp tục chương trình CBW mặc dù ở mức độ thấp hơn. Nhiều loại CBW ra đời trong khoảng thời gian đó bao gồm hơi cay, bột CX và hơi độc mustard (mù tạc). Những tác nhân không gây chết người thường được sử dụng để kiểm soát đám đông.

Đến thập niên 70, chương trình CBW của Nam Phi bắt đầu bước vào sản xuất những tác nhân có tính hủy diệt cao hơn, bất chấp Hiệp ước Ngăn cấm phát triển, sản xuất và lưu trữ vũ khí sinh hóa và vi khuẩn (BTWC) năm 1975.

Một cuốn sách viết về Basson của hai tác giả Chandre Goul và Marlene Burger.
Một cuốn sách viết về Basson của hai tác giả Chandre Goul và Marlene Burger.

Sau cuộc nổi dậy của người da đen chống chế độ Apartheid - gọi là cuộc nổi loạn Soweto cũng như cuộc chiến tranh với Rhdesia (nay là Zimbabwe) vào giữa những năm 1976 và 1979 khiến cho tình hình chính trị ở Nam Phi trở nên căng thẳng. Thủ tướng Nam Phi lúc đó là P.W. Botha kêu gọi SADF tìm phương pháp hiệu quả hơn nữa để giải quyết những xung đột trong và ngoài nước. Tháng 4/1981, Dự án Bờ biển của SADF ra đời để đáp lại yêu cầu của Botha.

Năm 1981, Wouter Bason, bác sĩ khoa tim đồng thời là bác sĩ cá nhân của Thủ tướng Botha, được chỉ huy lực lượng quân y Nam Phi - Thiếu tá N.J. Nieuwoudt - thuê làm việc cho một đơn vị y khoa quân đội đặc biệt của SADF gọi là Tiểu đoàn quân y SAMS số 7.

Nhiệm vụ ban đầu của Basson là đến một số quốc gia Tây Âu để thu thập thông tin về khả năng phát triển CBW của các quốc gia khác, cũng như tiếp xúc với cộng đồng khoa học quốc tế vì mục đích tình báo. Sau khi trở thành người lãnh đạo Dự án bờ biển, Basson tuyển mộ khoảng 200 nhà nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới và hàng năm được tài trợ 10 triệu USD. Năm 1982, Basson được cho là đứng đằng sau vụ giết chết 200 tù nhân thuộc Tổ chức nhân dân Tây Nam Phi.

Để thực hiện Dự án Bờ biển, Basson đã cho lập ra 4 công ty bình phong là: Delta G Scientific Co. sản xuất và phát triển các tác nhân hóa học, trong khi Roodeplaat Research Laboratories (RRL) phát triển các mầm bệnh sinh hóa và được cho là có liên quan đến nghiên cứu kỹ thuật biến đổi gene. Công ty Protechnik phát triển vũ khí sinh hóa và hạt nhân để chống lại mối đe dọa vũ khí hóa học từ những quốc gia khác. Còn Infadel tập trung tài trợ và quản lý những đơn vị khác. Nhiều công nhân làm việc trong hệ thống nhà máy của Basson không hề được cảnh báo về tính chất nguy hiểm của công việc họ đang làm.

Wouter Basson hiện nay.
Wouter Basson hiện nay.

Khi F.W. de Klerk trở thành Tổng thống Nam Phi năm 1990, ông ra lệnh ngừng sản xuất hóa chất và các tác nhân giết người phải được tiêu hủy. Lúc đó Basson tập trung vào các tác nhân hóa học không gây chết người và những hóa chất mà chính quyền không cấm. Một lượng lớn Esctasy và Mandrax được cho là để xuất khẩu bán cho bọn buôn ma túy trong các cộng đồng chống chủ nghĩa Apartheid. Nhưng phần lớn kho hàng dự trữ sau đó đã biến mất. Về sau, các nhà khoa học làm việc trong Dự án Bờ biển tin rằng số hóa chất được sử dụng để chế tạo hơi cay pha thuốc.

Tháng 1/1992, Mozambique tố cáo một máy bay trực thăng Nam Phi thả chất độc tấn công binh lính nước này làm 4 người chết. Cuộc điều tra của Liên Hiệp Quốc, Mỹ và Anh xác định đó là tác nhân thần kinh BZ. Sau đó, Mỹ và Anh bắt đầu gây sức ép lên chính quyền Nam Phi và tháng 1/1993, Basson phải hủy bỏ Dự án Bờ biển.

Theo phiên tòa xét xử năm 2002, Basson đã cho thử nghiệm 24 tác nhân độc hại khác nhau trong suốt thời gian ông ta lãnh đạo Dự án Bờ biển. Basson khai tại phiên tòa này rằng từ năm 1981 đến 1993, ông ta chỉ làm theo mệnh lệnh của chế độ quân sự Apartheid. Do thiếu chứng cứ, tòa án không thể buộc Basson tội sử dụng binh lính Nam Phi để thử nghiệm Mandrax, Esctasy, hơi cay và tác nhân thần kinh BZ. Nguy hiểm nhất trong số này là loại thuốc độc scoline gây suy hô hấp, tổn thương cơ và suy thận

Duy Minh (tổng hợp)

Các tin khác

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang là tâm điểm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế; song những diễn biến thực sự lại luôn bị che phủ bởi bức màn bí mật. Để làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc chiến tranh tình báo âm thầm tại khu vực đầy biến động này, phóng viên tờ “Argumenty Nedeli” (Luận cứ trong tuần của Nga) đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về Trung Đông, Trung tá tình báo Nga Aleksandr Voronin.

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Vụ nổ súng tại bữa tiệc tối dành cho các phóng viên Nhà Trắng chỉ là một trong chuỗi các sự kiện an ninh có liên quan đến Tổng thống Trump kể từ năm 2024.

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Không cần tiếp cận trực diện, mạng lưới thu thập thông tin có thể khởi nguồn từ những tương tác dân sự tưởng chừng vô hại. Vụ việc tại Philippines cho thấy phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, khó nhận diện trong môi trường an ninh phức tạp.

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Mỹ và Iran đang “đấu phong tỏa” giữa lúc bế tắc trong đàm phán tiếp tục kéo dài - theo đó Mỹ ra sức phong tỏa các cảng biển Iran để buộc nước này xuống thang trong đàm phán, còn Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày và tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz.

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch phá hoại do cơ quan tình báo quân đội Israel (Aman) tổ chức vào tháng 7/1954 đã thất bại thảm hại. Được xây dựng trên những toan tính thực dụng và chiến thuật phi đạo đức mang tên “hành động dưới màu cờ giả”, chiến dịch này cuối cùng trở nên phản tác dụng đối với chính những kẻ chủ mưu, đồng thời để lại nhiều tranh cãi lớn trong lịch sử ngành tình báo thế giới.

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Cuối thế kỷ XIX, trong suốt hơn 10 năm, nước Pháp tin rằng, Hội Tam Điểm là một tổ chức thờ quỷ với những bí mật đen tối đang bị phanh phui. Nhưng đến năm 1897, người dựng nên toàn bộ câu chuyện ấy công khai thú nhận: từ nhân chứng, tài liệu đến các nghi lễ gây rúng động, tất cả đều là giả. Cú lừa của Léo Taxil vì thế không chỉ là một scandal thế kỷ, mà còn là một minh chứng cho thấy niềm tin xã hội có thể bị dẫn dắt như thế nào.

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Nguy cơ một cuộc khủng hoảng lương thực mới đang bùng nổ khi chỉ số giá lương thực toàn cầu quay đầu tăng tháng thứ hai liên tiếp. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bóp nghẹt nguồn cung phân bón và một “siêu El Nino” được dự báo sẽ tàn phá các vựa lúa lớn nhất hành tinh thời gian tới, liệu chúng ta có thể làm gì để ngăn lại một thảm họa?

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Đầu tháng 10/2017, tại Âu Mỹ người ta đồng loạt phát hành ấn phẩm "King of Spies: The Dark Reign of America’s Spymaster in Korea" (tạm dịch: Vua gián điệp: Thời kỳ suy tàn của trùm tình báo Mỹ tại Triều Tiên) của nhà văn Blaine Harden. Sách mô tả Donald Nichols là “điệp viên giỏi nhất vùng Viễn Đông” hay chiến binh “cuộc chiến một người”.

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Tháng 3 năm nay, tại phiên điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard đã trình bày báo cáo “Đánh giá mối đe dọa thường niên” của cộng đồng tình báo nước này. Sau đây, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu một số phân tích và nhận định của Đại tá tình báo Igor Orlov, người từng phục vụ trong hàng ngũ KGB, về các nội dung trọng tâm của bản báo cáo này.

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

Đầu tháng 2/2026, Hiệp ước về cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược giữa Mỹ và Nga (Hiệp ước New START) đã chính thức hết hạn mà không có thỏa thuận mới nào được ký kết. New START là trở ngại cuối cùng đối với một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tiềm tàng giữa Moscow và Washington. Tuy nhiên, theo chuyên gia về chính sách hạt nhân Nicole Grajewski, Nga hiện không đủ nguồn lực để sản xuất hàng loạt các loại vũ khí chiến lược mới.

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Tạp chí trực tuyến Kho lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) của Nga vừa cập nhật vụ án được CIA giải mật theo Đạo luật tiết lộ thông tin, có liên quan đến nữ điệp viên CIA Martha Peterson bị bắt quả tang cùng với điệp viên hai mang của KGB.

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

Khi chiến trường thực địa bị chi phối bởi hỏa lực và không kích, một dạng xung đột khác cũng đã hình thành trong không gian số. Cuộc chiến Cyber warfare (chiến tranh mạng) đã chính thức khai hỏa, đang biến những cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Mỹ, Israel và Iran thành những mục tiêu bị tấn công không ngừng nghỉ .

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số, báo cáo rủi ro thường niên của hãng bảo hiểm Allianz công bố đầu năm 2026 một lần nữa khẳng định nguy cơ đến từ môi trường mạng. Giờ đây, các sự cố an ninh mạng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề sống còn của nền kinh tế toàn cầu, đặt ra áp lực chưa từng có lên các lực lượng bảo vệ không gian mạng.

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập (LAS) được thành lập ngày 22/3/1945 tại Cairo. Dựa trên Nghị định thư Alexandria năm 1944, LAS tuyên bố mục tiêu cốt lõi là thắt chặt quan hệ, phối hợp chính sách, bảo vệ độc lập và chủ quyền của các nước Ả Rập. Ý tưởng về chủ nghĩa Liên Ả Rập là một phản ứng hợp lý đối với việc giải phóng thuộc địa, nhưng hiệp ước của LAS đã đưa ra một quy tắc về sau trở thành hạn chế chính của nó.

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Để thu thập được nhiều thông tin quan trọng, các cơ quan tình báo KGB và Stasi đã thành lập mạng lưới điệp viên "Casanova" (điệp viên “Romeo”). Họ là những người có sức hút đặc biệt và được huấn luyện bài bản các thủ thuật nghiệp vụ. Ở CHDC Đức, kế hoạch đào tạo này mang mật danh “Romeo”; còn ở Liên Xô, các học viên của Trường Kỹ thuật tình báo Lenin được trang bị những phương thức quyến rũ để biến tình yêu thành vũ khí lợi hại.