Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư cho giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ và các công trình an sinh xã hội ngày càng lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là huy động thêm vốn mà còn phải tổ chức hiệu quả các nguồn lực xã hội. Từ hiệu quả thực tế tại các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, mô hình PPP++ đang gợi mở một cách tiếp cận mới trong huy động, tổ chức và vận hành nguồn lực xã hội cho các công trình an sinh, trong đó có hạ tầng giáo dục.
PPP++ và tiềm năng mở rộng sang phát triển hạ tầng an sinh xã hội
Sau nhiều năm triển khai các dự án giao thông theo phương thức đối tác công - tư (PPP), Tập đoàn Đèo Cả đã nghiên cứu, đúc kết và từng bước hoàn thiện mô hình PPP++. PPP++ tạo ra sự đột phá thông qua mở rộng huy động nguồn lực, chia sẻ rủi ro, nhân giá trị và giảm lãng phí trong các dự án giao thông. Mô hình này cũng hình thành một phương thức tổ chức nguồn lực xã hội có thể vận dụng cho nhiều lĩnh vực phát triển.
Điểm chung giữa một tuyến cao tốc, một bệnh viện hay một trường học là đều cần nguồn lực rất lớn, thời gian đầu tư dài, nhiều chủ thể cùng tham gia và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ trong suốt vòng đời dự án. Trong khi đó, nếu mỗi bên chỉ thực hiện phần việc của mình theo cách riêng lẻ, thiếu cơ chế điều phối thống nhất, hiệu quả đầu tư rất dễ bị ảnh hưởng bởi sự phân tán về trách nhiệm, nguồn lực và mục tiêu.
Từ hiệu quả thực tế tại các dự án giao thông, mô hình PPP++ có thể được vận dụng ở những công trình an sinh xã hội.
Với mô hình PPP++, “dấu cộng” không chỉ đại diện cho nguồn lực tài chính mà còn là công nghệ, nhân lực, kinh nghiệm quản trị, hệ sinh thái doanh nghiệp, chuyên gia, tổ chức khoa học, cộng đồng và trách nhiệm đồng hành của các bên tham gia.
Ông Hồ Minh Hoàng – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho biết, nếu giao thông là lĩnh vực đầu tiên hình thành và hoàn thiện PPP++, thì về bản chất, mô hình này hoàn toàn có thể được nghiên cứu vận dụng ở các loại công trình khác, bao gồm các công trình an sinh xã hội, nơi cũng đang đặt ra yêu cầu huy động đa nguồn lực để giải quyết những bài toán phát triển dài hạn.
Điểm khác biệt khi mở rộng PPP++ sang hạ tầng an sinh xã hội nằm ở chính mục tiêu của dự án. Nếu một tuyến đường được đánh giá bằng khả năng kết nối vùng, giảm chi phí logistics hay thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thì một trường học hay bệnh viện lại tạo ra giá trị thông qua chất lượng nguồn nhân lực, chất lượng chăm sóc sức khỏe và những tác động lâu dài với cộng đồng.
Với giáo dục, giá trị của dự án không chỉ nằm ở công trình được xây dựng, mà còn ở chương trình đào tạo, đội ngũ giáo viên, môi trường thực hành, sự đồng hành của doanh nghiệp và cơ chế vận hành lâu dài. Một bệnh viện cũng không chỉ cần tòa nhà hay trang thiết bị, mà còn đòi hỏi nguồn nhân lực, công nghệ, quản trị và cơ chế vận hành hiệu quả.
“Bởi vậy rất cần nhiều nguồn lực cùng tham gia, được kết nối trong một cơ chế thống nhất, quyền lợi gắn với trách nhiệm và mỗi chủ thể phát huy đúng thế mạnh của mình, hiệu quả của dự án không phụ thuộc vào một cơ quan hay doanh nghiệp riêng lẻ mà được tạo nên từ sức mạnh cộng hưởng”, ông Hồ Minh Hoàng nhấn mạnh.
PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), cho rằng khả năng mở rộng của PPP++ xuất phát từ chính đặc điểm này. Theo ông, mô hình không chỉ huy động nguồn lực tài chính mà còn kết nối tri thức, kinh nghiệm quản trị, trách nhiệm xã hội và sự đồng hành của nhiều chủ thể nhằm tạo ra giá trị lâu dài cho dự án.
Vận dụng PPP++ vào phát triển hạ tầng giáo dục
Nếu với giao thông, doanh nghiệp tham gia đầu tư, thi công và vận hành công trình, thì với giáo dục, doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu hướng nghiệp, đặt hàng kỹ năng, bảo trợ học sinh, tổ chức trải nghiệm thực tế, cấp học bổng, hỗ trợ thực tập và kết nối việc làm. Quyền lợi của doanh nghiệp trong mô hình này là được tham gia sớm vào quá trình định hướng và đào tạo người học, từ đó rút ngắn thời gian đào tạo lại sau tuyển dụng, hình thành nguồn nhân lực chuyên sâu, có kỹ năng, tác phong và năng lực phù hợp với yêu cầu lao động chất lượng cao.
Theo Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng, việc nghiên cứu vận dụng PPP++ vào lĩnh vực giáo dục xuất phát từ nhận thức rằng hạ tầng giao thông và hạ tầng xã hội đều là những nền tảng quan trọng của sự phát triển.
“Doanh nghiệp không chỉ tồn tại để tạo ra lợi nhuận. Lợi nhuận là điều kiện để phát triển, nhưng mục tiêu cuối cùng phải là những giá trị tích cực cho cộng đồng và đất nước. Khi nghiên cứu PPP++ cho giáo dục hay các lĩnh vực an sinh xã hội, điều chúng tôi hướng tới là góp phần tạo ra điều kiện phát triển tốt hơn cho thế hệ tương lai”, ông Hoàng chia sẻ.
Trong phương án nghiên cứu, dự án được định hướng theo tinh thần: “Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp đồng hành - nhà trường dẫn dắt - học sinh trưởng thành - xã hội thụ hưởng”; mỗi chủ thể đều có vai trò, trách nhiệm và cam kết rõ ràng trong suốt quá trình hình thành và vận hành nhà trường.
Với một trường học, giá trị được tạo ra cần được nhìn trong chu kỳ dài. Hiệu quả không chỉ đo bằng số phòng học, diện tích sàn hay tổng mức đầu tư, mà còn ở chất lượng giáo dục, năng lực học sinh, khả năng tự học, kỹ năng nghề nghiệp, mức độ sẵn sàng bước vào cao đẳng, đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc thị trường lao động.
TS. Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng trong bối cảnh nhu cầu đầu tư cho giáo dục ngày càng lớn, việc huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, khả năng thu hút và duy trì sự đồng hành của các bên phụ thuộc rất lớn vào tính minh bạch và cơ chế giám sát.
Theo Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, việc huy động nhiều nguồn lực xã hội tham gia phát triển giáo dục là xu hướng phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Giá trị của cách tiếp cận này không chỉ nằm ở việc bổ sung nguồn vốn mà còn ở khả năng kết hợp tri thức, kinh nghiệm quản trị, công nghệ và trách nhiệm xã hội của nhiều chủ thể cùng tham gia.
Tuy nhiên, Nhà nước vẫn giữ vai trò kiến tạo, ban hành tiêu chuẩn, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và giám sát quá trình triển khai. Chỉ khi lợi ích của người học được đặt ở vị trí trung tâm, việc huy động đa nguồn lực mới phát huy hiệu quả.
Khi mở rộng sang hạ tầng an sinh xã hội, PPP++ cần được nhìn như một mô hình kiến tạo hệ sinh thái, nơi Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường, chuyên gia và cộng đồng cùng chia sẻ trách nhiệm vì mục tiêu phát triển con người.
Từ hạ tầng giao thông đến hạ tầng giáo dục, điểm chung của PPP++ là tổ chức các nguồn lực xã hội trong một cơ chế thống nhất, có trách nhiệm, có kiểm soát và hướng tới giá trị lâu dài. Khi giáo dục gắn với nghề nghiệp, kỹ năng, công nghệ và nhu cầu thực tiễn, PPP++ không chỉ là phương thức huy động nguồn lực, mà còn là cách tổ chức phát triển con người - giá trị nền tảng của các công trình an sinh xã hội.
