Lừa đảo theo trend, vì sao vẫn nóng?

Chiêu trò tinh vi

Nếu như thời gian vài năm trở về trước, nhiều bị hại bỗng dưng bốc hơi từ vài trăm triệu đến nhiều tỷ đồng trong tài khoản bắt nguồn từ những cuộc gọi từ “trên trời rơi xuống” doạ bị xử lý hình sự, người nhà bị tai nạn giao thông hay liên quan đến các vấn đề pháp luật khác. Từ sự thiếu cập nhật thông tin hoặc bị các đối tượng lừa đảo nắm bắt tâm lý, “cô lập” dẫn đến việc bị hại răm rắp làm theo mọi hướng dẫn của đối tượng như một con rối. Chỉ đến khi bị lừa mất hết tiền mới tỉnh.

Về sau, những chiêu trò này vẫn được thực hiện và điều đáng nói không chỉ len lỏi về các vùng quê, vùng sâu, vùng xa mà được đối tượng thực hiện ngay tại các thành phố lớn nhưng người bị hại vẫn xa vào vết xe đổ bởi không cập nhật thông tin cảnh báo từ cơ quan chức năng nên vẫn bị các đối tượng lừa.

Điều đáng nói, thủ đoạn của đối tượng ngày càng tinh vi, mọi hình thức lừa đảo được phát triển đến mức khó lường. Các đối tượng luôn tìm hiểu, nắm bắt tâm lý người dân, nắm bắt lộ trình sự kiện đang diễn ra hằng ngày chẳng khác nào lừa đảo theo... “trend”.

Tại cuộc họp báo diễn ra vào ngày 6/10, Đại tá Lê Khắc Sơn - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an) cho biết, thời gian gần đây, Cục Cảnh sát hình sự đã phối hợp với công an các địa phương triệt phá hàng loạt chuyên án lớn, trong đó có nhiều vụ bắt giữ gần 200 đối tượng chuyên thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng.

Tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản tuy giảm về số vụ so với cùng kỳ, song các vụ lừa đảo trên không gian mạng lại chiếm tỷ lệ cao nhất trong cơ cấu tội phạm, lên tới 59%. Đây là loại tội phạm ẩn danh, hoạt động xuyên quốc gia, gây thiệt hại tương đối lớn về tài sản và rất khó kiểm soát.

Theo thống kê, phần lớn các đối tượng lừa đảo trực tuyến sử dụng công nghệ cao, mạng xã hội, hoặc giả mạo tổ chức, cơ quan nhà nước, ngân hàng, công ty tài chính… để chiếm đoạt tài sản của người dân. Đáng chú ý, nhiều vụ việc có sự tham gia của đối tượng là người nước thứ ba, hoạt động có tổ chức và thường lợi dụng tâm lý nhẹ dạ, hiếu kỳ của người dùng mạng để thực hiện hành vi phạm tội.

“Hiện có hơn 193 quốc gia đang quan tâm, phối hợp xử lý vấn nạn tội phạm mạng. Việt Nam cũng nằm trong nhóm chịu ảnh hưởng rõ rệt khi loại tội phạm này gia tăng về tính chất xuyên biên giới, sử dụng thủ đoạn tinh vi”, Đại tá Lê Khắc Sơn thông tin thêm.

Mới đây, nắm bắt tâm lý lo lắng phụ huynh của học sinh cuối cấp THCS hay THPT, các đối tượng lừa đảo đã gọi điện đến nhiều phụ huynh, lấy cớ khai báo các thủ tục, cung cấp giấy tờ, thậm chí “mạnh miệng” yêu cầu phụ huynh học sinh đến Công an phường nơi cư trú để khai báo thông tin.

Tuy nhiên, các đối tượng luôn có chiêu bài như trước khi đến Công an phường, đề nghị gọi điện cho đồng chí A, đồng chí B… nhờ đặt lịch hẹn để được thuận tiện, xử lý việc nhanh hơn. Nếu chưa thấy bị hại liên hệ, các đối tượng sẽ liên tục gọi điện giục, gây áp lực, khiến bị hại bối rối. Nêu không tỉnh táo rất dễ rơi vào cái bẫy mà các đối tượng đã giăng sẵn.

Trường hợp như chị Nguyễn Thu P (ở phường Láng, TP Hà Nội). Theo chị P, vào khoảng trung tuần tháng 9/2025, chị nhận được cuộc điện thoại từ một người đàn ông lạ gọi tới. Người này xưng là cán bộ Công an phường Láng, nơi chị đang cư trú. Để tạo niềm tin, người này giới thiệu rất rõ ràng tên, tuổi cũng như cấp bậc, chức vụ và công việc đang được phân công.

Qua điện thoại, người này yêu cầu chị P thực hiện đến trụ sở Công an phường Láng để cập nhật lại thông tin của con trai với lý do Công an TP đang phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội rà soát lại thông tin của học sinh, phục vụ cho việc đăng ký thi vào lớp 10. Thậm chí, để tạo niềm tin, người này còn nói rõ đầy đủ thông tin về con trai chị P và còn chỉ dẫn rằng nếu chị P bận việc thì có thể để chồng (nói rõ cả tên chồng) đi làm thay, khi đi nhớ mang theo những giấy tờ cần thiết.

Đặc biệt, người này còn giới thiệu chị P số điện thoại của một cán bộ Công an khác phụ trách lĩnh vực quản lý hành chính, đề nghị gọi trước hoặc nhắn tin đăng ký số thứ tự trước khi đến làm việc… Rất may, do cũng là người làm trong lĩnh vực pháp luật, nghi ngờ đây là trò lừa đảo nên chị P đã bình tĩnh xử lý sự việc khá êm đẹp.

Trước đó, lợi dụng việc ví điện tử được công nhận là phương tiện thanh toán tương tự thẻ ngân hàng (kể từ ngày 1/7/2025), các đối tượng lừa đảo đã nhanh chóng nghĩ ra nhiều chiêu trò mới để chiếm đoạt tài sản của người dùng. Cũng không nằm ngoài việc sử dụng công nghệ, dẫn dắt những người dùng ví điện tử (VNPAY, Zalopay, MoMo) để thanh toán cho các giao dịch trực tuyến.

Thông tin bị lộ từ đâu?

Xuất phát từ việc này, các đối tượng đã mạo danh nhân viên ví gọi điện nâng cấp app để cài mã độc; giả danh Công an gọi điện hù dọa bắt nạn nhân chuyển tiền qua ví; chiêu trò lừa đảo thông qua dịch vụ ví như mở ví trả sau, cho vay nóng...

Cụ thể, tháng 5 vừa qua, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Đà Nẵng tiếp nhận tin báo của chị Trương Nguyễn H L (SN 2002, trú xã Thăng An, TP Đà Nẵng) về việc bị các đối tượng lừa đảo chiếm đoạt gần 122 triệu đồng thông qua việc mở ví trả sau, vay nhanh trên ứng dụng Momo, mua đơn hàng iphone bằng cách trả góp online và vay nhiều tài khoản ngân hàng khác.

Các đối tượng hứa hẹn sau khi chị L. hoàn tất các thủ tục mở thẻ, ví và mua hàng thì sẽ hủy đơn hàng, hủy các khoản vay và hoàn tiền về số dư lại cho chị L. Đặc biệt, các đối tượng khẳng định chị L. không những không phải mất chi phí gì mà còn được một khoản hoa hồng tính theo phần trăm đơn hàng thành công.

Qua điều tra, Phòng Cảnh sát hình sự CATP Đà Nẵng đã xác định, bắt giữ đối Nguyễn Hoàng Khang (SN 2005, trú phường Ninh Kiều, TP Cần Thơ – đối tượng chủ mưu, cầm đầu) và Phan Anh Duy (SN 2003, trú tại xã Giồng Trôm, tỉnh Vĩnh Long). Cơ quan CSĐT cũng làm rõ, ngoài việc hai đối tượng đã lừa đảo chiếm đoạt của chị L số tiền trên thì còn chiếm đoạt của hàng chục bị hại trên cả nước với tổng số tiền hơn 2 tỷ đồng.

Từ thực tế cho thấy, việc nhiều người sử dụng các ví điện tử như nói trên đem lại sự thuận tiện. Tuy nhiên, trong aap các loại ví này được tích hợp nhiều tính năng, dịch vụ thanh toán tiện lợi trong các giao dịch thường xuyên của người dùng, cùng với đó là nhiều chương trình khuyến mãi và ưu đãi diễn ra liên tục. Chính vì thế, nắm bắt tâm lý này, những kẻ lừa đảo lợi dụng chính sự tiện lợi này để dễ "tung hỏa mù" và giăng bẫy người dùng…

Qua nhiều vụ lừa đảo đã xảy ra và từ chính vụ việc của mình, chị Nguyễn Thu P không khỏi thắc mắc, vì sao những thông tin cá nhân được đối tượng lừa đảo khai thác, nắm được từ đâu mà biết rất rõ, rất cụ thể thời gian đăng ký học cho con; đăng ký làm thủ tục khác. Liệu những thông tin này còn nằm trong việc sử dụng các tài khoản điện tử hay bị các phần mềm nghe lén, tự động phân tích dữ liệu để các đối tượng sử dụng làm công cụ lừa đảo?

“Nếu như chỉ thông qua việc nhiều người hiện nay bị lừa đảo qua các tài khoản thanh toán điện tử, tham gia các app online, bị các đối tượng sử dụng link có mã độc hoặc dẫn dụ lừa đảo thì điều này không có gì khó hiểu nhưng nếu mỗi cá nhân sau khi làm một việc nào đó mà người ngoài cũng biết thì đây là một điều hết sức đáng lo”, chị P không khỏi băn khoăn.

Thạc sĩ tâm lý Phan Anh Tuấn cho rằng, khi chúng ta sống trong thời đại công nghệ, các thông tin ngày càng minh bạch nhưng cũng là mặt trái nếu như chúng ta chủ quan, vô tình để lộ lọt thông tin. Lợi dụng kẽ hở này, các đối tượng xấu đã nhanh chóng khai thác, thao túng tâm lý để thực hiện các hành vi lừa đảo. Bên cạnh đó, một điều hết sức dễ hiểu, hiện nay, trên tay ai cũng có những sản phẩm điện thoại, điện tử thông minh, khi truy cập vào mạng nhiều đường link xấu được cài sẵn thâm nhập nếu như ta chỉ cần nhấp vào đó thì rất dễ rơi vào “ma trận” mà các đối tượng lừa đảo đã giăng sẵn.

“Ban đầu chỉ là những app chúng ta tìm kiếm, cài đặt. Tuy nhiên, khi tham gia app yêu cầu chúng ta cung cấp thông tin từ tên, tuổi, địa chỉ, giấy tờ tuỳ thân và cả những sở thích. Từ đó, chúng ta vô tình để lộ thông tin và bị các đối tượng xấu khai thác triệt để. Không những thế, giờ đây công nghệ phát triển vượt bậc, các đối tượng sử dụng AI, chát GPT để nghiên cứu, phân tích cho các hành vi phạm tội của mình cũng không còn là chuyện ngoại lệ”, ông Tuấn chia sẻ.

Trả lời báo chí, đại diện MoMo khẳng định, MoMo không yêu cầu người dùng cung cấp mật khẩu, mã OTP dưới bất kỳ hình thức nào, cũng không yêu cầu người dùng chuyển tiền đến tài khoản khác vì bất kỳ lý do nào. Ứng dụng chính thức và duy nhất của MoMo có tên là "MoMo - Trợ Thủ Tài Chính với AI" được phát hành trên App Store (iOS) và Google Play (Android), không qua một nguồn thứ ba nào khác.

“Người dùng không cài ứng dụng từ đường dẫn, tệp tin lạ được gửi qua điện thoại, tin nhắn, mạng xã hội; chỉ sử dụng ứng dụng đã phát hành chính thức trên App Store và Google Play. Người dùng cũng nên tự tìm hiểu kỹ thông tin trước khi vay đọc kỹ điều khoản, phí phạt, thời gian vay, điều kiện giải ngân... Riêng với chiêu lừa vay tiền online, người dùng không bao giờ chuyển tiền trước để được vay và chỉ nên vay tại các tổ chức tín dụng uy tín có giấy phép hoạt động từ Ngân hàng Nhà nước", đại diện MoMo khuyến cáo.

Theo cảnh báo của Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Hà Nội, một số chiêu lừa như: giả mạo nhân viên của các công ty có ví điện tử như VNPAY, Zalopay, MoMo... gọi điện hỗ trợ cập nhật, xác thực thông tin ví để yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP nhằm chiếm đoạt tiền trong ví hoặc trong tài khoản ngân hàng. Vì vậy, người dân tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu đăng nhập ví điện tử, mã xác thực OTP dưới bất kỳ hình thức nào và cho bất kỳ ai, kể cả nhân viên ngân hàng hay nhân viên của ví điện tử.

Cơ quan công an cũng đề nghị người dân hết sức cảnh giác với các tin nhắn, cuộc gọi, email yêu cầu quét mã QR hoặc truy cập đường link lạ. Bên cạnh đó, người dùng nên thay đổi mật khẩu của ví điện tử thường xuyên, không đặt mật khẩu dễ đoán như ngày sinh, số điện thoại hoặc chữ cái theo tên chủ tài khoản...