Bài răn dạy cho những kẻ “lạc lối”
Hồi ức kinh hoàng của Ali Elakermi bắt đầu vào ngày 17/4/1973, lúc đó ông mới 22 tuổi. Vừa về đến nhà sau một ngày làm việc, đã có 3 nhân viên mật vụ đang chờ ông. "Họ bảo muốn xem những quyển sách mà tôi có. Họ lấy đi 5, 6 quyển và yêu cầu tôi đi theo họ để trả lời vài câu hỏi" - ông kể lại. Đối với người con của một gia đình nông dân này, thành viên trong một đảng chính trị Hồi giáo, đấy là bắt đầu cho một chặng đường địa ngục kéo dài 3 thập niên trong nhà tù của nhà độc tài Gaddafi.
Sau một vài ngày bị giam giữ tại đồn cảnh sát, Ali Elakermi được chuyển sang nhà tù trung ương Tripoli có biệt danh “Ngựa đen”. "Nhà tù có 2 cánh: cánh trái là khu dân sự, cánh phải là của quân cảnh, nổi tiếng về những trò tra tấn. Tôi thầm cầu nguyện để được sang cánh trái nhưng người ta lại đẩy tôi sang cánh phải".
Ngày hôm sau, viên quản đốc nhà tù cùng với nhiều giám thị bước vào khu giam giữ tù chính trị. "Họ bắt chúng tôi nằm xuống đất và giơ 2 chân lên. Những cú đá, đánh bằng gậy và dây điện bắt đầu ập xuống. Cuộc khảo tra kéo dài 3 ngày. Đó là cách mà họ khiến cho chúng tôi dễ bảo, thuần phục, do kiệt sức và đau đớn. Một cách tra tấn khác là treo tay chúng tôi lên cửa sổ suốt nhiều giờ; lúc khác họ cho lũ chó tấn công chúng tôi. Thêm vào những trò tra khảo thể chất, là những câu chửi mắng. Chúng tôi bị gán tội phản quốc và người ta buộc chúng tôi phải mắng chửi người sáng lập tổ chức của chúng tôi".
Năm 1972, Gaddafi đã ban bố một đạo luật có tên gọi rất chính trực là "bảo vệ cách mạng" nhằm ngăn cấm mọi đảng phái. Ông ta chọn ngày sinh của nhà tiên tri Mohammed (ngày 15/4) để công bố "cuộc cách mạng văn hóa". Ông ta tuyên bố bãi bỏ mọi luật lệ và tẩy uế xã hội khỏi “những kẻ bệnh hoạn" là phe chống đối. Ông ta đả kích các đảng Baas, Trotskist, Anh em Hồi giáo và đảng Giải phóng Hồi giáo - đảng cạnh tranh với Anh em Hồi giáo, được thành lập tại Jordan năm 1952. Đó là đảng mà Ali Elakermi gia nhập.
Nhà tù “Ngựa đen” chứa khoảng 400 tù nhân chính trị chen chúc trong các phòng giam từ 12 đến 14 người, thuộc đủ mọi khuynh hướng chính trị. Mọi cộng đồng cũng đều có mặt (Arập, Berbère…). Nỗi ám ảnh phải loại trừ giới trí thức của Gaddafi đã khiến một phần lớn tinh hoa bị đày vào nhà tù: luật sư, bác sĩ, kỹ sư, nhà khoa học.
Khẩu phần ăn chỉ đủ để tù nhân sống cầm hơi. Hơn 100 tù nhân mắc bệnh lao. "Ngoài những giờ tra khảo, chúng tôi phải chịu đựng một hình phạt còn thâm hiểm hơn: những chiếc loa mở hết công suất đặt trong mỗi phòng giam cứ ra rả bài diễn từ của "nhà dẫn dắt cuộc cách mạng", các lời chửi rủa tù nhân hay những khúc hát mắng nhiếc chúng tôi, gọi chúng tôi là điệp viên của phương Tây. Cách hành hạ tinh thần này khiến một số tù nhân bị mất trí".
"Để chống lại ý đồ bẻ gãy chúng tôi, chúng tôi đã đặt ra một kỷ luật nghiêm ngặt, một thỏa ước không dùng đến sức mạnh. Những ai sử dụng vũ lực sẽ bị mọi người chê bai, không nói chuyện. Do vậy các giám thị trại giam không bao giờ phải can thiệp vào xung đột giữa các tù nhân. Có một tình đoàn kết khăng khít giữa chúng tôi bất chấp khuynh hướng chính trị là gì. Trong thời gian gia đình được phép vào thăm nuôi, các phần thức ăn được chia đều cho người nhận và người không có thân nhân. Nhiều người trong chúng tôi đã học tiếng nước ngoài trong thời gian ngồi tù. Tôi đã từng học tiếng Pháp trong thời niên thiếu tại Tunisia nên tôi dạy lại cho một bạn tù, và anh ta dạy tôi tiếng Ý".
Ngoài các thành viên của những đảng phái chính trị, rất nhiều sĩ quan bị kết tội mưu phản chống lại Gaddafi cũng bị tống vào nhà tù “Ngựa đen”. "Những người đó bị tra tấn tàn nhẫn không thể tả được. Người ta dùng dao lam rạch đầu gối của họ rồi xát muối lên các vết thương. Người ta nhổ móng tay và răng của họ, tra tấn bằng những thanh sắt nung đỏ. Thật không thể tưởng tượng nổi" - Ali kể lại với giọng đứt quãng.
Vào thời kỳ đó Gaddafi chưa kiểm soát quyền hành một cách tuyệt đối. Ba tháng sau vụ bắt bớ hàng loạt vào tháng 4/1973, dưới áp lực của dư luận xã hội, tù nhân được chuyển sang một nhà tù dân sự. Sau 8 tháng, một số tù nhân được trả tự do ngoại trừ những người Cộng sản và Hồi giáo.
Vào năm 1974, khoảng 150 tù nhân chính trị bị đưa ra xét xử trong một phòng luận tội. Vị chánh án là người Ai Cập đã tuyên họ vô tội và yêu cầu trả tự do cho họ. Vị Chánh án cho rằng, họ bị bắt chỉ do một bài diễn văn chứ không dựa vào một đạo luật nào. Phán quyết lập tức bị đình lại và vị chánh án bị trục xuất khỏi Libya. Một phiên tòa khác được mở ra. Lần này chánh án cũng quyết định trả tự do cho các tù nhân. Họ trở về nhà nhưng rồi bị bắt lại sau 4 giờ.
Năm 1977 Gaddafi ra tuyên cáo về cái gọi là Jamahiriya (Nhà nước quần chúng) mang ý nghĩa thành lập quyền hành trực tiếp của nhân dân, đối nghịch với thể chế nghị viện, nhưng thật ra ông ta muốn tăng cường quyền hành độc đoán của mình. Nhiều chánh án mới ra phán quyết phạt tù từ 4 đến 15 năm cho các chính trị phạm. Ali Elakermi nhận mức án 15 năm tù.
Đối với chỉ thị của Jamahiriya thì các hình phạt đó là quá nhẹ. Thế là tất cả những bản án được đổi thành án chung thân hay tử hình. Những vụ treo cổ đầu tiên mà nạn nhân là các sinh viên được thực hiện trên quảng trường trung tâm Benghazi ngày 17/4/1977. Tiếp theo là 30 sĩ quan bị kết tội mưu phản phải thụ án.
Từ đó, hằng năm vào ngày 17/4, những vụ treo cổ trước công chúng được thực hiện trên sân vận động của trường đại học. Các cột bóng rổ được dùng làm giá treo cổ, học sinh sinh viên phải chứng kiến cuộc hành hình. Đó là cách để răn dạy quần chúng biết sự "lạc lối" sẽ dẫn họ đến đâu.
Năm 1980 các tù nhân chính trị được chuyển đến quân lao tại Tripoli. Năm sau đó Gaddafi đọc một bài diễn văn trong doanh trại Bab El-Azizia, tổng hành dinh của ông ta. Ông ta tuyên bố sẽ loại trừ tất cả những ai chống đối, bắt vợ họ làm con tin và biến con cái họ thành trẻ mồ côi. Gaddfi loại bỏ bất cứ ai có thể cản trở quyền lực tuyệt đối của ông ta. Các nhóm lính đánh thuê được lệnh thủ tiêu những kẻ chống đối mà ông gọi là "lũ chó lang thang ở nước ngoài".
Tháng 10/2012, người ta tìm thấy thi thể của nhân vật ly khai Mansour Al-Kikhia trong nhà xác của cơ quan tình báo. Ông ta bị bắt cóc tại Ai Cập vào năm 1993. Gaddafi lưu giữ thi thể của hàng chục tù nhân trong phòng lạnh vì không cho họ được yên nghỉ trong một nấm mồ. Sau khi nhà độc tài bị lật đổ, một số bà vợ tìm thấy thi thể của chồng được lưu giữ từ 27 năm qua. Hiện nay nhiều tổ chức phi chính phủ đang phân tích ADN để nhận dạng các thi thể sau khi chế độ Gaddafi kết thúc.
2 giám thị con tin đổi lấy 1.269 mạng người
Năm 1981 những kẻ ly khai đang lưu vong lập ra Mặt trận Cứu tế Quốc gia (FSN). Tổ chức này được điều hành bởi Mohamed Yussef El-Megaryef, cựu Đại sứ tại Ấn Độ. Vào tháng 5/1984, một nhóm vũ trang của FSN tấn công doanh trại Bab El-Azizia. 2.000 người Libya bị bắt giữ.
Cũng trong năm đó tất cả các tù nhân chính trị tại quân lao Tripoli và 500 tù nhân tại Benghazi bị chuyển đến nhà tù Abu Salim tại Tripoli. Các cuộc thăm nuôi bị hủy bỏ. Những sự đối xử tàn nhẫn và tra tấn gia tăng. "Người ta đồn rằng ai vào Abu Salim xem như tiêu đời, và người nào ra được là một kẻ vừa được tái sinh" - Ali Elakermi nhớ lại.
Trong thập niên 90, trong khi Gaddafi cố tạo ra một hình ảnh mới đối với phương Tây nhân danh "cuộc chiến chống các nhóm khủng bố Hồi giáo", nhà tù Abu Salim là sân khấu của một vụ thảm sát khủng khiếp và Ali Elakermi đã tận mắt chứng kiến. "Trong một khu cạnh khu giam giữ chúng tôi, ngày 28/6/1996, trong lúc phân phát bữa điểm tâm, nhiều tù nhân đã bắt 2 giám thị làm con tin và đoạt lấy chìa khóa. Họ mở những cánh cửa phía trong và chạy ra sân, ngoại trừ một số tù nhân không muốn ra khỏi phòng giam".
Giám đốc Cơ quan mật vụ Abdallah Senoussi đã đến tận nơi. Ông ta tiếp một phái đoàn gồm những tù nhân không muốn ra ngoài. Senoussi yêu cầu thả các giám thị và trả lại chìa khóa. Đổi lại, ông ta hứa sẽ trừng phạt các giám thị hành hạ tù nhân và cam kết sẽ đưa những tù nhân bị bệnh đến bệnh viện. Có 120 tù nhân yêu cầu được nhập viện. Nhưng khi vừa ra khỏi nhà tù, họ lập tức bị bắn chết".
Sáng hôm sau nhiều sĩ quan cao cấp xuất hiện cùng với 400 hay 500 binh lính và chiếm vị trí trên các mái nhà. Họ buộc đám tù nhân nổi loạn ra sân. Một sĩ quan ném quả lựu đạn, đó là tín hiệu bắt đầu cuộc thảm sát. "Vụ bắn giết kéo dài gần 3 giờ. Một số trong chúng tôi ở khu khác của nhà tù đã chứng kiến vụ việc qua cửa sổ. Chúng tôi thật kinh hoàng" - Ali Elakermi kể. Có 1.269 tù nhân bị giết trong 2 ngày đó. Các thi thể bị ném xuống hố tập thể. Bốn năm sau, khi thông tin về vụ thảm sát bắt đầu rò rỉ ra, xác của họ bị khai quật và nghiền bằng máy nghiền đá để xóa mọi vết tích.
Trong những năm 2000, Gaddafi chuẩn bị cho con trai là Seif Al-Islam lên nối nghiệp. Người con này cố cải thiện hình ảnh của chế độ. Nhiều khoản bồi thường được trao cho gia đình các nạn nhân trong vụ khủng bố phi cơ Lockerbie, Scotland và DC10 của hãng UTA. Khoảng 100 chính trị phạm được trả tự do, 2 nhóm tù nhân khác được thả ra vào năm 2001 và 2002. "Tôi nằm trong nhóm đó, ra ngoài ngày 4/9/2002. Lúc ấy tôi đã 52 tuổi và đã trải qua 30 năm 7 tháng 12 ngày trong nhà tù của Gaddafi. Sau khi được tự do, tôi kết hôn và có 4 đứa con. Tôi trở lại làm việc cho Hãng Agip Gaz".
Sau cuộc cách mạng kết thúc 42 năm cầm quyền độc tài của Gaddafi, Ali Elakermi cùng với nhiều cựu tù khác thành lập Hiệp hội các tù nhân chính trị Libya mà ông là Chủ tịch. Mọi khuynh hướng chính trị đều có mặt. "Mục đích của chúng tôi là lập tài liệu về quá khứ. Chúng tôi liên hệ với các trường trung học, đại học để kể về những tội ác của chế độ Gaddafi. Chúng tôi muốn gieo cấy các giá trị khoan dung trong lòng mọi người". Ali Elakermi cũng là Cố vấn Nhân quyền cho Chủ tịch Quốc hội Libia hiện nay với 10% thành viên là cựu tù nhân chính trị.
"Chúng tôi muốn có một Nhà nước pháp quyền. Ngay cả những người đã đối xử tàn tệ với chúng tôi cũng có quyền được xét xử trước một phiên tòa thực sự, một tòa án đúng nghĩa, bởi vì sự trả thù chỉ tạo thêm sự trả thù. Chúng tôi muốn con cái chúng tôi có một cuộc sống tốt đẹp hơn" - Ali Elakermi kết luận
