Tiền thân của Trung đoàn CSCĐ Tây Nguyên là Tiểu đoàn CSCĐ số 1, một đơn vị đã bám trụ và hoạt động tại địa bàn Tây Nguyên từ đầu năm 1978. Để đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới, ngày 7/3/2001, Bộ trưởng Bộ Công an chính thức ra quyết định thành lập Trung đoàn CSCĐ Tây Nguyên. Ngày 4/4/2001, đơn vị tổ chức lễ tuyên thệ và ra mắt tại Pleiku (Gia Lai). Từ đó, ngày này trở thành ngày truyền thống của Trung đoàn.
Từ mốc son lịch sử ấy, Trung đoàn CSCĐ Tây Nguyên nhanh chóng ổn định tổ chức, kiện toàn lực lượng, không ngừng nâng cao chất lượng huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Trên địa bàn chiến lược rộng lớn, địa hình phức tạp, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn, CBCS Trung đoàn luôn phát huy tinh thần “vì nhân dân phục vụ”; chủ động bám, nắm địa bàn; kịp thời tham mưu, phối hợp chặt chẽ với Công an các địa phương giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Trong suốt 25 năm qua, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Bộ Tư lệnh CSCĐ, Trung đoàn đã hoàn thành xuất sắc nhiều nhiệm vụ khó khăn, phức tạp; tham gia bảo vệ an toàn tuyệt đối các mục tiêu trọng điểm, sự kiện chính trị - xã hội quan trọng; đấu tranh trấn áp các loại tội phạm; tham gia phòng, chống thiên tai, cứu nạn, cứu hộ; hỗ trợ nhân dân khắc phục hậu quả mưa lũ, hạn hán, cháy rừng.
Đặc biệt, không thể không nhắc tới vụ việc đặc biệt nghiêm trọng xảy ra ngày 11/6/2023 tại huyện Cư Kuin. Các đối tượng đã tấn công trụ sở UBND hai xã Ea Tiêu và Ea Ktur thuộc huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk khiến 9 người tử vong, trong đó có 4 Công an, 1 Chủ tịch UBND xã, 1 Bí thư Đảng ủy xã và 3 dân thường, 2 người khác bị thương; đồng thời đốt phá nhiều tài liệu, giấy tờ và tài sản.
Trước tính chất manh động, liều lĩnh của các đối tượng, Trung đoàn CSCĐ Tây Nguyên đã phối hợp với Công an tỉnh Đắk Lắk và các đơn vị nghiệp vụ triển khai phương án truy quét các đối tượng có vũ trang.
Quá trình truy quét được triển khai trong điều kiện địa hình rừng núi phức tạp, thời tiết khắc nghiệt, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm; song CBCS Trung đoàn luôn giữ vững bản lĩnh, chấp hành nghiêm kỷ luật, mệnh lệnh, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho nhân dân và lực lượng làm nhiệm vụ. Kết quả đạt được đã góp phần quan trọng ổn định tình hình an ninh, trật tự trên địa bàn, củng cố niềm tin của đồng bào các dân tộc đối với lực lượng Công an nhân dân nói chung và lực lượng CSCĐ nói riêng.
Với phong trào Ba nhất “Kỷ luật nhất”, “Trung thành nhất” và “Gần dân nhất” do Bộ Công an phát động, Trung đoàn đã triển khai “Chiến dịch Quang Trung” thần tốc, trong đó phối hợp xây dựng và sửa chữa 123 ngôi nhà cho các hộ gia đình có nhà bị sập đổ hoàn toàn do thiên tai theo Kế hoạch của Bộ Tư lệnh CSCĐ.
Thông qua các hoạt động dân vận, an sinh xã hội, giúp dân xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, hình ảnh người lính CSCĐ không chỉ là “lá chắn thép” bảo vệ bình yên mà còn là người con của buôn làng, gần gũi, nghĩa tình với đồng bào, tạo nên mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân các dân tộc Tây Nguyên, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc để Trung đoàn hoàn thành nhiệm vụ.
Công tác xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng được Trung đoàn xác định là nhiệm vụ then chốt. Đảng ủy, Chỉ huy các cấp chú trọng giáo dục chính trị, tư tưởng; nâng cao ý thức tổ chức kỷ luật; đẩy mạnh phong trào thi đua “Vì an ninh Tổ quốc”, gắn huấn luyện với rèn luyện thể lực, kỹ thuật, chiến thuật, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Với những chiến công, thành tích tiêu biểu trong 25 năm xây dựng và trưởng thành, Trung đoàn CSCĐ Tây Nguyên đã được Đảng, Nhà nước, Chính phủ trao tặng nhiều phần thưởng như: Được Nhà nước hai lần phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 1985 và năm 2003); Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhất vào các năm 2005, 2021 và 2024; hàng trăm lượt tập thể, cá nhân được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen; được Bộ Công an, Bộ Tư lệnh CSCĐ và các bộ, ban, ngành, địa phương khen thưởng.
Đặc biệt, từ năm 2021 đến nay, Trung đoàn liên tục đạt danh hiệu “Đơn vị Quyết thắng”, trong đó có 1 năm vinh dự được tặng Cờ thi đua của Bộ Công an.
Kỷ niệm 25 năm ngày thành lập, phát huy truyền thống anh hùng và những thành tích đã đạt được, Trung đoàn CSCĐTây Nguyên tiếp tục nêu cao quyết tâm chính trị, đổi mới toàn diện các mặt công tác, xây dựng đơn vị “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”; xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân; là “lá chắn thép” giữa đại ngàn, bảo vệ cuộc sống bình yên cho Tây Nguyên hôm nay và mai sau.
Trung đoàn CSCĐ Tây Nguyên xuất quân chi viện cho Bà Rịa- Vũng Tàu chống dịch 
Trung đoàn CSCĐ Tây Nguyên đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì 
