Kỳ 4: “Lá chắn” phòng ngừa ma túy, bảo vệ giới trẻ

Đổi mới tuyên truyền, “phủ xanh” địa bàn từ cơ sở

Tội phạm ma túy hoạt động ngày càng tinh vi, dưới những vỏ bọc mỹ miều như “nước vui”, “kẹo dẻo”, “trà sữa”, hay “thảo mộc thư giãn”, “pod chill”, do các đối tượng đang kinh doanh trực diện nhắm vào giới trẻ. Theo Đại úy Trần Vĩnh Chiến, Phó Đội trưởng Đội 3, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm (CSĐTTP) về ma túy, Công an TP Hồ Chí Minh, giới trẻ hiện nay thường có suy nghĩ sai lầm rằng các loại “ke”, “đá”, “cỏ” hay tinh dầu pod chill có hình thức bắt mắt không phải là ma túy và không gây nghiện. Sự thiếu hiểu biết này chính là kẽ hở để tội phạm khai thác.

Thực tế, ma túy thế hệ mới được ngụy trang dưới dạng thực phẩm, đồ uống đang khiến ngay cả các bậc phụ huynh và giáo viên cũng khó lòng nhận biết. Hệ lụy của ma túy không chỉ là sức khỏe suy kiệt mà còn là những hành vi điên rồ, gây nguy hiểm cho cộng đồng. Câu chuyện về nam thanh niên “ngáo đá” xảy ra tại phường An Phú Đông vào ngày 20/4/2026 là một minh chứng sống động. Sau khi “phê” ma túy, thanh niên này đã cầm kéo nhảy múa trên mái nhà, đập phá máy lạnh, đâm thủng bồn nước và đu dây cáp viễn thông giữa phố... hành động này đã gieo rắc sự kinh hãi cho cả khu dân cư…

Trước thực trạng này, nhiều mô hình mới tại TP Hồ Chí Minh như các điểm giáo dục trực quan, đa dạng các hình thức tuyên truyền, tới các ứng dụng trực tuyến trên mạng… đang tạo ra “lá chắn” cộng đồng để bảo vệ giới trẻ nói riêng cũng như người dân nói chung trước hiểm họa ma túy, nhằm hiện thực hóa lộ trình “phủ xanh” địa bàn, từng bước xóa sổ tội phạm ma túy.

Điển hình, trong bối cảnh tệ nạn ma túy ngày càng có nhiều phương thức ngụy trang tinh vi, phường Tân Sơn Hòa đổi mới tuyên truyền, đưa kiến thức phòng, chống ma túy từ trường học lan tỏa ra khu dân cư, doanh nghiệp, từng bước hình thành “lá chắn” phòng ngừa từ cơ sở.

Thay cho những khẩu hiệu, tờ rơi đơn thuần, phường Tân Sơn Hòa sử dụng hình ảnh, mẫu vật minh họa và trao đổi trực tiếp, giúp người xem nhận diện nguy cơ, biết cách thông tin cho lực lượng chức năng khi phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Trường học được xác định là điểm khởi đầu của mô hình. Tại Trường Tiểu học Nguyễn Thanh Tuyền, hoạt động giáo dục phòng, chống ma túy được triển khai từ tháng 3/2026. Giáo viên được tập huấn để trở thành tuyên truyền viên, hướng dẫn học sinh và phụ huynh tìm hiểu các mẫu vật, phương thức ngụy trang và tác hại của ma túy.

Theo cô Nguyễn Thị Huỳnh Linh, giáo viên lớp 2, nhiều học sinh và phụ huynh chưa từng nhìn thấy các mẫu vật minh họa, cũng chưa hiểu đầy đủ về những dạng ma túy mới. Khi nội dung tuyên truyền được trực quan hóa, người xem dễ hiểu, dễ nhớ và có thêm kỹ năng tự bảo vệ. Kiến thức học sinh tiếp nhận tại trường còn được chia sẻ với cha mẹ, ông bà, từ đó đưa thông điệp phòng ngừa đến từng gia đình…

Từ trường học, mô hình tiếp tục được đưa ra cộng đồng. Tại Lễ hội trái cây nhiệt đới Menas 2026, tổ chức sáng 17/8 tại Menas Mall, số 60A Trường Sơn, phường Tân Sơn Hòa, gian trưng bày phòng, chống ma túy đã thu hút nhiều người dân và học sinh.

Bên cạnh những gian hàng trái cây, ẩm thực, người tham quan được quan sát mẫu vật minh họa, tìm hiểu những dạng ma túy ngụy trang và trao đổi trực tiếp với Công an. Việc lồng ghép nội dung tuyên truyền vào một sự kiện cộng đồng giúp người dân tiếp cận thông tin một cách tự nhiên, không tạo cảm giác nặng nề hay áp đặt.

Theo bà Trương Lê Mỹ Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND, Trưởng Ban Chỉ đạo 26 phường Tân Sơn Hòa, việc bố trí điểm tuyên truyền ngay tại lễ hội giúp người dân trực tiếp quan sát mẫu vật, trao đổi với lực lượng chức năng, tìm hiểu kỹ năng nhận diện nguy cơ và các công cụ hỗ trợ. Cách làm này đưa kiến thức phòng, chống ma túy đến gần người dân trong những không gian sinh hoạt cộng đồng, giúp thông tin trở nên trực quan, dễ tiếp cận hơn…

Từ lớp học đến gia đình, từ lễ hội đến khu dân cư, mô hình của phường Tân Sơn Hòa đang từng bước tạo nên một mạng lưới phòng ngừa rộng khắp. Khi giáo viên trở thành tuyên truyền viên, người dân biết nhận diện nguy cơ và chủ động cung cấp thông tin, quyết tâm xây dựng địa bàn không ma túy mới có thể chuyển thành những hành động thực chất.

Tại Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Chánh Hưng - cơ sở 2 (TP Hồ Chí Minh), nhiều người dân đã đưa con em mình đến “Điểm giáo dục cộng đồng về phòng, chống ma túy” của phường để tìm hiểu về tác hại của ma túy. Khu vực này là không gian mở, với nhiều hình ảnh, tư liệu chuyên môn và mẫu vật mô phỏng trực quan, giúp người dân dễ dàng nhận diện các loại ma túy cũng như phương thức, thủ đoạn của tội phạm, đặc biệt là các loại ma túy núp bóng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điện tử…

Theo Thiếu tá Võ Thành Danh, Phó Trưởng Công an phường Chánh Hưng, việc lựa chọn điểm sinh hoạt cộng đồng để triển khai mô hình nhằm tạo thuận lợi cho mọi người tiếp cận. Từ khi thành lập vào tháng 4/2026 đến nay, tại Điểm giáo dục cộng đồng về phòng, chống ma túy đã diễn ra 10 buổi tuyên truyền cho khoảng 2.000 người dân.

Tháng 6 vừa qua, Công an phường đã triệt phá một vụ án ma túy liên quan đến nhiều thanh thiếu niên. Nhóm đối tượng này tụ tập sử dụng “pod chill” - một dạng ma túy ngụy trang thuốc lá điện tử. Đáng chú ý, phần lớn các em đều không biết loại thuốc lá điện tử đang sử dụng có chứa chất gây nghiện. Do đó, việc đẩy mạnh tuyên truyền, đặc biệt là với học sinh, sinh viên, có ý nghĩa then chốt nhằm thực hiện lộ trình “phủ xanh” địa bàn, hướng tới mục tiêu xây dựng phường không ma túy trước năm 2030.

Phòng, chống ma túy thế hệ mới bằng công nghệ và sức trẻ

Gần nhất, ngày 14/9, Công an TP Hồ Chí Minh phối hợp cùng Thành Đoàn tổ chức Lễ phát động chuỗi chương trình “School Tour” và “Uni Tour” năm 2026 tại Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa. Với phương châm đổi mới, tăng cường tương tác trực quan, chiến dịch hướng tới mục tiêu xây dựng “lá chắn phòng ngừa từ sớm, từ xa”, giúp thế hệ trẻ nâng cao bản lĩnh "nói không với ma túy”...

Đại tá Lê Công Anh, Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh, cho biết, trong số 226.000 người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy có hồ sơ thì đáng lo ngại, có đến 60% ở lứa tuổi thanh thiếu niên; cá biệt độ tuổi sử dụng ma túy lần đầu đang bị kéo tụt xuống mức báo động: từ 13 đến 15 tuổi, ngay trong lứa tuổi học đường. Các loại ma túy thế hệ mới, chất kích thích, núp bóng “pod chill” đang tìm mọi cách len lỏi vào học đường.

Thời gian qua, lực lượng Công an cùng các cơ quan, ban, ngành đã quyết liệt đấu tranh, triệt phá nhiều đường dây tội phạm. Tuy nhiên, nếu chỉ xử lý ở “phần ngọn” là chưa đủ và không một lực lượng chức năng nào có thể thay thế được vai trò của nhà trường, gia đình - nơi được xem là pháo đài bảo vệ đầu tiên của mỗi học sinh. Đó là lý do chiến dịch “School Tour” và “Uni Tour” tiếp tục được nâng tầm và triển khai đồng bộ trong năm 2026.

Chuỗi chương trình không phải là những buổi thuyết giảng lý thuyết một chiều, khô cứng, mà là sự đổi mới căn bản tư duy tuyên truyền, đưa pháp luật trực tiếp đến sân trường bằng trải nghiệm thực tế và sự tương tác cởi mở. Mục tiêu lớn nhất là khơi dậy bản lĩnh, giúp mỗi học sinh tự hình thành “kháng thể” để nhận diện cạm bẫy ma túy và tự giác hình thành văn hóa giao thông văn minh.

Trong khuôn khổ chương trình, Talk show “Bản lĩnh Gen Z: Tránh xa ma túy - Đến trường an toàn” được tổ chức thu hút sự theo dõi, tham gia trao đổi ý kiến của đông đảo học sinh. Qua đó, các khách mời đã cùng chia sẻ những thông tin, kiến thức để những Gen Z giữ một “trí sáng” không sa ngã trước những cạm bẫy vô hình…

Song song với nội dung trên sân khấu, khu vực phòng, chống ma túy trưng bày các mẫu vật mô phỏng liên quan đến những loại ma túy thường gặp; cung cấp thông tin về ma túy “núp bóng”, chất gây nghiện mới, thuốc lá điện tử và phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm ma túy. Học sinh được hướng dẫn nhận diện nguy cơ, tham gia trò chơi Kahoot, hỏi đáp nhanh và các hoạt động tương tác về kiến thức phòng, chống ma túy, kỹ năng từ chối và kỹ năng tự bảo vệ…

Thay vì những bài giảng khô khan, các chiến sĩ Công an phường Tăng Nhơn Phú cũng đã đến Trường THCS Hiệp Phú để tổ chức tuyên truyền cho học sinh bằng ngôn ngữ gần gũi về tác hại thuốc lá, đặc biệt cảnh báo tới học sinh về sự xuất hiện của thuốc lá điện tử (pod chill), đây là loại ma túy tổng hợp núp bóng thuốc lá điện tử hiện nay. Bên cạnh đó, Công an phường Tăng Nhơn Phú còn phát 50 Infographic tuyên truyền về phòng, chống ma túy…

Nhận diện tội phạm ma túy đang dịch chuyển lên không gian mạng, Công an TP Hồ Chí Minh cũng “phản công” mạnh mẽ trên mặt trận này bằng những dự án truyền thông hiện đại.

Từ cuối tháng 4/2026, Công an TP Hồ Chí Minh phối hợp Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam ra mắt Câu lạc bộ (CLB) tình nguyện Vì bình yên thành phố (P.A.S.T). CLB này là mô hình huy động thanh niên, nghệ sĩ, KOLs sáng tạo hơn 100 sản phẩm truyền thông, thu hút trên 200 triệu lượt tiếp cận trên các nền tảng số. CLB cũng đã tuyên truyền cho hơn 1.200 người nghiện, huy động hàng trăm triệu đồng hỗ trợ công tác tái hòa nhập cộng đồng và trẻ em bị ảnh hưởng bởi ma túy.

Theo Thượng tá Sơn Ngọc Lành, Phó Trưởng phòng CSĐTTP về ma túy, sự ra đời của CLB tình nguyện Vì bình yên thành phố là một bước đi mang tính đột phá, thể hiện tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và tinh thần dám nghĩ, dám làm trong công tác dân vận, tuyên truyền phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy trong tình hình mới. Đây là mô hình tiên phong, kết tinh giữa sức mạnh của lực lượng chuyên trách với nguồn lực xã hội rộng lớn, đặc biệt là thế hệ trẻ và đội ngũ nghệ sĩ, người có sức ảnh hưởng - những “đại sứ truyền cảm hứng” của thời đại số…

Đầu năm 2026, dự án Podcast đầu tiên “Giải Mã - Break The Trap” do Công an thành phố chủ trì cũng đã gây tiếng vang lớn. Với sự tham gia của các nghệ sĩ có sức ảnh hưởng (KOLs) và chuyên gia điều tra, chương trình đã bóc tách những “chiếc bẫy” ma túy dưới dạng thuốc lá điện tử, “nước vui”.

Với sự hợp tác với Trường Đại học Sài Gòn, Công an TP Hồ Chí Minh đã cho ra đời ứng dụng di động “Lá chắn xanh” - cẩm nang phòng, chống ma túy. Đây là công cụ hỗ trợ thiết thực, cung cấp hệ thống kiến thức trực quan, sinh động cùng các bài trắc nghiệm và minigame hấp dẫn, giúp người dùng dễ dàng tiếp cận, ghi nhớ và nâng cao nhận thức về phòng, chống ma túy…

Ma túy dưới những bàn tay tội ác có thể biến tướng nghìn hình vạn trạng, nhưng với sự quyết liệt của lực lượng Công an TP Hồ Chí Minh và sự chung tay của toàn xã hội, chúng ta có quyền tin vào một tương lai tươi sáng. Mỗi học sinh, sinh viên và cả thế hệ trẻ hôm nay hãy là một "đại sứ" tuyên truyền, dũng cảm nói "Không" với ma túy để bảo vệ chính mình và tương lai của đất nước.