Nhập siêu tăng do nhu cầu sản xuất
Nửa đầu tháng 6/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt 51,2 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 24,2 tỷ USD, nhập khẩu đạt 29 tỷ USD, khiến cán cân thương mại nhập siêu 2,8 tỷ USD. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/6, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 496,6 tỷ USD, với mức nhập siêu lên tới 16,8 tỷ USD.
Theo Cục Hải quan, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch gần 70 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm, tăng 21,7% so với cùng kỳ. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, đạt 22,5 tỷ USD, tăng 54,9%.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tăng mạnh do nhu cầu phục vụ sản xuất. Ba nhóm hàng đóng góp lớn nhất vào mức nhập siêu gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; dầu thô; máy móc, thiết bị và linh kiện ô tô. Riêng nhóm điện tử nhập khẩu đạt 88,2 tỷ USD trong 5 tháng, tăng 57,1% và chiếm 38,4% tổng kim ngạch nhập khẩu.
Ông Ngô Như An, Phó Trưởng ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan (Cục Hải quan) cho biết, nhập siêu tăng cao chủ yếu do doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị để phục vụ sản xuất và thực hiện các đơn hàng đã ký kết. Tuy nhiên, qua theo dõi số liệu gần đây, mức nhập siêu đang có dấu hiệu hạ nhiệt, khi xuất khẩu dần cải thiện trong các kỳ gần đây.
Về xu hướng, diễn biến tình hình xuất, nhập khẩu, cán cân thương mại thời gian tới, theo ông An, dự báo rất khó, bởi những biến động liên quan đến chiến tranh, tình hình quốc tế thay đổi liên tục. "Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi, cung cấp số liệu thường xuyên. Định kỳ nửa tháng, cơ quan hải quan sẽ công bố số liệu để các cơ quan chức năng có căn cứ đánh giá tình hình, xây dựng các kịch bản điều hành kinh tế vĩ mô phù hợp", ông An nói.
Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), xuất khẩu 5 tháng đầu năm đạt gần 215,7 tỷ USD, tăng 19,5%, song nhập khẩu tăng tới 30,8%, khiến cán cân thương mại đảo chiều so với cùng kỳ năm trước. Công nghiệp chế biến tiếp tục là động lực chính của xuất khẩu với kim ngạch gần 196,5 tỷ USD, tăng 21,4%, chiếm hơn 90% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Dù vậy, khoảng 88% kim ngạch nhập khẩu hiện nay vẫn là nguyên liệu, máy móc và đầu vào phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy nhu cầu mở rộng sản xuất đang tăng cao nhưng cũng đặt ra yêu cầu phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Gỡ điểm nghẽn để tăng tốc xuất khẩu
Theo ông Trần Quốc Toản, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, doanh nghiệp xuất khẩu hiện đối mặt với 5 nhóm khó khăn chính gồm: tiếp cận vốn, lao động và công nghệ; đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc; chi phí logistics và tài chính; thủ tục hành chính; cùng những biến động về thị trường và rào cản thương mại.
Các hiệp hội ngành hàng cũng cho rằng, giải pháp căn cơ để giảm nhập siêu là nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm thông qua phát triển công nghiệp hỗ trợ, chủ động nguồn nguyên liệu trong nước và đẩy mạnh chế biến sâu.
Ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO VIETGO nhận định, xuất khẩu đang là điểm sáng của nền kinh tế. Với tốc độ hiện nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2026 hoàn toàn có thể vượt mốc 1.000 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 13-14 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Nhiều ngành hàng như vật liệu xây dựng, dệt may, rau quả, cà phê, hạt điều và hạt tiêu đang ghi nhận nhu cầu tăng mạnh từ các thị trường quốc tế.
Trong khi đó, ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng HĐQT Tập đoàn Dệt May Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Bên cạnh Mỹ, các thị trường như EU, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Đông, ASEAN và thị trường nội địa đều còn nhiều dư địa tăng trưởng.
Theo ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt May Việt Nam, giai đoạn 2026-2030, ngành dệt may sẽ tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, chủ động nguồn nguyên liệu và đẩy mạnh sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Bên cạnh đó, ngành sẽ thúc đẩy chuyển đổi số, xanh hóa sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu, đồng thời phát triển thị trường nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào xuất khẩu.
Theo ông Cẩm, trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, việc đa dạng hóa thị trường, tận dụng hiệu quả các FTA và nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ là yếu tố then chốt giúp ngành dệt may duy trì tăng trưởng bền vững.
Đối với ngành điện tử, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) cho rằng, ngành điện tử tiếp tục là động lực tăng trưởng xuất khẩu nhờ sự phục hồi của thị trường công nghệ toàn cầu, nhu cầu tăng mạnh đối với AI, bán dẫn và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng vào Việt Nam.
Trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu điện tử đạt khoảng 64 tỷ USD. Đáng chú ý, nhóm điện thoại và linh kiện xuất siêu gần 20 tỷ USD, trong khi máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng trưởng hơn 46%, trở thành điểm sáng của ngành.
Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều thách thức như phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu, chi phí đầu vào tăng cao, thiếu nhân lực chất lượng cao, áp lực cạnh tranh thu hút đầu tư công nghệ và hạn chế về hạ tầng logistics, năng lượng.
VEIA kiến nghị sớm ban hành Chiến lược phát triển ngành điện tử giai đoạn 2026-2035, đẩy mạnh ưu đãi cho lĩnh vực điện tử, bán dẫn và AI; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước; đồng thời phát triển nguồn nhân lực và hạ tầng công nghệ cao để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy xuất khẩu bền vững.
Các chuyên gia đánh giá, với mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do đang có hiệu lực, Việt Nam vẫn còn nhiều cơ hội mở rộng xuất khẩu. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và kiểm soát hiệu quả nhập siêu, cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, vốn, logistics, công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
