Ngày 19/11, tại Hà Nội, Hội nghị Bộ trưởng Hợp tác tài nguyên nước Mekong - Lan Thương lần thứ hai diễn ra với sự tham dự của 6 quốc gia thành viên gồm Việt Nam, Trung Quốc, Campuchia, Lào, Myanmar và Thái Lan. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Trịnh Việt Hùng và Thứ trưởng Bộ Thủy lợi Trung Quốc Lưu Đông Thuận đồng chủ trì hội nghị.
Sự kiện được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 10 năm hình thành cơ chế Hợp tác Mekong - Lan Thương, với chủ đề “Thúc đẩy hợp tác toàn lưu vực hướng tới phát triển bền vững tài nguyên nước lưu vực Mekong - Lan Thương”.
Chia sẻ dữ liệu tại 24 trạm thủy văn trọng điểm
Điểm nhấn của hội nghị là lễ ký Bản ghi nhớ về chia sẻ thông tin thủy văn lưu vực sông Mekong - Lan Thương. Theo đó, 6 quốc gia thống nhất chia sẻ dữ liệu thời gian thực tại 24 trạm thủy văn trọng điểm, gồm: Trung Quốc 2 trạm, Campuchia 7 trạm, Lào 6 trạm, Myanmar 1 trạm, Thái Lan 6 trạm và Việt Nam 2 trạm tại Tân Châu, Châu Đốc.
Việc mở rộng chia sẻ dữ liệu với sự tham gia của cả 6 quốc gia được kỳ vọng tạo cơ sở thông tin phục vụ theo dõi, quản lý nguồn nước, dự báo và phòng, chống thiên tai trên toàn lưu vực.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đánh giá, sau 10 năm, cơ chế hợp tác ngày càng ổn định, hoạt động chia sẻ thông tin thủy văn được mở rộng, năng lực quản lý tài nguyên nước của các quốc gia thành viên từng bước được nâng cao. Hơn 70 dự án thuộc Quỹ Đặc biệt Hợp tác Mekong - Lan Thương đã được triển khai trong các lĩnh vực cấp nước nông thôn, quản lý lưu vực, giám sát an toàn đập và quan trắc thủy văn. Việc thông báo kịp thời, phối hợp vận hành trong các đợt thiên tai lớn cũng góp phần hỗ trợ các quốc gia hạ lưu ứng phó với lũ lụt và hạn hán.
Tuy nhiên, các quốc gia trong lưu vực vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức do nhu cầu sử dụng nước và năng lượng ngày càng tăng, biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan và ô nhiễm môi trường nước.
Đối với Việt Nam, dữ liệu thủy văn từ thượng nguồn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong theo dõi, dự báo dòng chảy về Đồng bằng sông Cửu Long. Với khoảng 17 triệu người sinh sống, đây là vùng sản xuất trọng điểm về lúa gạo, thủy sản và trái cây, đồng thời chịu tác động ngày càng rõ nét của nước biển dâng, xâm nhập mặn, hạn hán, thiếu nước, sạt lở và suy giảm phù sa. Thông tin thủy văn kịp thời, tin cậy sẽ hỗ trợ công tác dự báo, cảnh báo, điều hành sản xuất và bảo vệ sinh kế người dân vùng hạ lưu.
Việt Nam đề xuất tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin
Tại hội nghị, Việt Nam đề xuất 3 hướng ưu tiên hợp tác. Trước hết là tăng cường chia sẻ thông tin khí tượng thủy văn, đặc biệt là dữ liệu vận hành hồ chứa và thông báo sớm trước khi xả lũ hoặc tích nước, giúp các quốc gia hạ lưu chủ động ứng phó với lũ, hạn và bố trí sản xuất phù hợp.
Cùng với đó, Việt Nam đề xuất tăng cường kết nối giữa các cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong, đẩy mạnh nghiên cứu chung và ứng dụng công nghệ mới trong thích ứng với biến đổi khí hậu, quản lý rủi ro thiên tai, xây dựng hệ thống quản trị nước thông minh. Việt Nam cũng đề nghị tiếp tục phát huy vai trò của Quỹ Đặc biệt Hợp tác Mekong - Lan Thương trong hỗ trợ cải thiện sinh kế, nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước lũ, hạn và xâm nhập mặn.
Đại diện các quốc gia cũng chia sẻ nhiều định hướng hợp tác. Trung Quốc đề xuất tăng cường trao đổi chính sách, chia sẻ dữ liệu, ứng dụng công nghệ số trong dự báo thủy văn và triển khai các dự án dân sinh về nước sạch, phòng, chống thiên tai, an toàn đập. Thái Lan nhấn mạnh việc kiểm soát ô nhiễm từ nguồn phát sinh, tăng cường quan trắc và chia sẻ thông tin chất lượng nước. Campuchia đề cao duy trì dòng chảy tự nhiên theo mùa, bảo vệ hệ sinh thái Biển Hồ Tonle Sap, nguồn lợi thủy sản và sinh kế người dân.
Bế mạc hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh ba thông điệp: Tin cậy và minh bạch là nền tảng hợp tác; người dân phải là trung tâm; các cam kết cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể.
Các trưởng đoàn đã thông qua Tuyên bố chung, tái khẳng định cam kết tăng cường quản lý, khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên nước, gắn phát triển kinh tế - xã hội với bảo vệ môi trường. Các nước nhất trí tiếp tục thực hiện Kế hoạch hành động giai đoạn 2023-2027, triển khai Bản ghi nhớ về chia sẻ thông tin thủy văn, đồng thời tăng cường phối hợp với Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC), ASEAN và các cơ chế hợp tác tiểu vùng khác.