Hoàn thiện hành lang pháp lý để ngăn chặn thực phẩm bẩn

Tăng cường quản lý, nâng chế tài xử phạt

Phát biểu tại Diễn đàn "Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động”, do Báo CAND phối hợp với Công ty Cổ phần hàng tiêu dùng Masan tổ chức vào ngày 2/7/2026, Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an cho rằng, để ngăn chặn thực phẩm bẩn, cần hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật và cơ chế tài chính.

Cụ thể, Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan khẩn trương hoàn thiện Đề án quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối điều phối, rõ trách nhiệm quản lý chuyên ngành, xuyên suốt từ Trung ương đến cơ sở. Điều quan trọng nhất là thiết lập cơ chế chỉ huy, chia sẻ dữ liệu và phản ứng liên ngành đủ mạnh để trách nhiệm không bị chia cắt và không để trống địa bàn quản lý.

Tiếp tục tham gia hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi theo hướng quản lý dựa trên nguy cơ, kiểm soát thực chất theo chuỗi và xác định đầy đủ trách nhiệm của chủ thể sản xuất, kinh doanh, nền tảng số, logistics, quảng cáo, thanh toán và pháp nhân thương mại. Nghị định thay thế Nghị định số 115/2018/NĐ-CP cần nâng chế tài và bảo đảm thực thi hiệu quả biện pháp buộc thu hồi, tiêu hủy, tịch thu, truy thu lợi ích bất chính, đình chỉ hoạt động đối với hành vi nghiêm trọng.

Đồng thời, cần nghiên cứu hoàn thiện pháp luật hình sự và tố tụng hình sự theo hướng đánh giá đúng tính chất nguy hiểm của hành vi có tổ chức, lợi dụng pháp nhân, gian dối hồ sơ, che giấu dòng tiền, sử dụng công nghệ cao, thực hiện trên phạm vi liên tỉnh, xuyên biên giới hoặc hướng vào trường học, bệnh viện, bếp ăn tập thể, khu công nghiệp và nhóm người dễ bị tổn thương.

“Đây không phải là yêu cầu hình sự hóa tràn lan, mà là yêu cầu xử lý tương xứng đối với hành vi cố ý xâm hại sức khỏe cộng đồng để trục lợi. Cần thiết lập cơ chế tài chính khẩn cấp cho việc thu hồi, niêm phong, vận chuyển, bảo quản, kiểm nghiệm, tiêu hủy và xử lý môi trường đối với thực phẩm không bảo đảm an toàn. Cơ chế tài chính phải đủ nhanh để không lỡ thời điểm vàng, nhưng đủ chặt để bảo đảm công khai, minh bạch và không để ngân sách gánh thay trách nhiệm của người vi phạm”, Đại tá Trần Viết Phương phân tích.

Lực lượng Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường sẽ tiếp tục tham mưu lãnh đạo Bộ Công an trình Thủ tướng Chính phủ ban hành, tổ chức thực hiện hiệu quả chỉ thị về một số nhiệm vụ cấp bách nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm trong các cơ sở giáo dục; đồng thời tham mưu Đảng ủy Công an Trung ương hoàn thiện, trình cấp có thẩm quyền ban hành Đề án "Tăng cường phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm, vi phạm pháp luật, bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm".

Tuy nhiên, theo các chuyên gia tham gia Diễn đàn, không lực lượng nào có thể kiểm soát toàn bộ thị trường thực phẩm nếu thiếu sự tham gia của người dân, doanh nghiệp chân chính, cơ quan báo chí và các tổ chức xã hội. Cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nhận diện và nói không với thực phẩm giá rẻ bất thường, không rõ nguồn gốc, quảng cáo công dụng như thuốc, bán qua tài khoản không xác thực, không hóa đơn, không có thông tin tổ chức chịu trách nhiệm; khuyến khích lưu giữ chứng từ, phản ánh và tố giác kịp thời. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế bảo vệ, khuyến khích người cung cấp thông tin có giá trị giúp phát hiện, triệt phá đường dây sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Bổ sung thêm, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI - Thành viên Hội đồng trọng tài quốc tế Việt Nam cho biết, hiện ATTP được đề cập đến trong 2.800 văn bản đang có hiệu lực của các cơ quan trung ương (chủ yếu là văn bản quy phạm pháp luật).

Tuy nhiên, trước những vi phạm về ATTP vẫn diễn ra phức tạp, Công ty Luật ANVI kiến nghị, cần tổ chức một cơ quan chuyên trách làm đầu mối quản lý ATTP; tập trung kiểm soát theo chuỗi, truy xuất nguồn gốc và quản lý theo tiêu chuẩn hoá, từ khâu trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt, sản xuất, chế biến, bảo quản, cho đến vận chuyển lưu thông, phân phối.

Đặc biệt, Luật sư Trương Thanh Đức đề nghị cần xem xét sửa đổi hợp lý và nghiêm khắc hơn các chế tài hình sự đối với vi phạm pháp luật về ATTP.

Bên cạnh đó, tăng cường việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về ATTP. Cần xây dựng bộ cẩm nang an toàn thực phẩm, trong đó tóm tắt các quy định liên quan của pháp luật và chỉ dẫn việc tuân thủ pháp luật và chia sẻ kinh nghiệm về an toàn thực phẩm cho người sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng cũng như các cơ quan chức năng; xây dựng app và trang web chuyên về ATTP để cung cấp thông tin và phản ánh tình trạng vi phạm…

Đề xuất 5 chính sách trụ cột

TS.Dược sĩ Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế nhìn nhận: Yêu cầu đặt ra là phải rà soát sửa đổi Luật ATTP, tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế, đơn giản hoá thủ tục hành chính, quản lý thực phẩm theo mức độ nguy cơ để tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi.

Đồng thời, phải kiện toàn bộ máy quản lý ATTP thống nhất một đầu mối. Quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, chuỗi sản xuất, truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu là để tăng cường bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Để giải quyết vấn đề bảo đảm ATTP mang tính dài hạn, chiến lược và xuyên suốt, Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan đã và đang phối hợp triển khai một số giải pháp mới, đồng bộ. Trong đó, Bộ Y tế phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp và các bộ, ngành liên quan xây dựng Luật ATTP sửa đổi theo hướng chuyển mạnh tư duy quản lý ATTP từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm".

Để xây dựng bộ Luật này, Bộ Y tế dự thảo 5 chính sách trụ cột về quản lý ATTP trong thời gian tới và đã được Bộ Tư pháp thông qua.

Cụ thể, chính sách 1: Thực hiện quản lý ATTP dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng. Mục tiêu nhằm giám sát, đảm bảo ATTP trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm từ sản xuất ban đầu (trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ) đến sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông trên thị trường, hướng tới phương thức kiểm soát ATTP của các nước phát triển.

Giải pháp này là quản lý ATTP từ nông trại đến bàn ăn. Nếu đầu vào tốt thì đầu ra tốt. Thực hành canh tác tốt sẽ đảm bảo an ninh lương thực, cùng với an toàn, sẽ bảo vệ người tiêu dùng.

Chính sách 2: Cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường. Chính sách này đổi mới phương thức quản lý sản phẩm gắn theo chuỗi cung ứng với thực phẩm được giám sát, kiểm tra trong toàn bộ vòng đời, nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm cho người sử dụng.

Chính sách 3: Số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu ATTP quốc gia liên thông, từng bước hướng tới thực hiện việc quản lý ATTP bằng dữ liệu đã được số hóa và hệ thống thông tin dữ liệu quốc gia liên thông.

Mục tiêu nhằm thúc đẩy công tác quản lý ATTP được đồng bộ, rút ngắn thời gian giải quyết, nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố, truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố về ATTP.

Đồng thời, thực hiện cảnh báo nhanh, cảnh báo sự cố quốc gia cũng như công tác kiểm tra thực phẩm trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Bên cạnh đó là xây dựng hệ thống thông tin về ATTP thống nhất từ trung ương đến địa phương làm cơ sở quản lý ATTP trong toàn chuỗi cung ứng.

Chính sách 4: Nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể.

Chính sách này tiếp tục tăng cường hậu kiểm đối với các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, cung cấp suất ăn tập thể, tăng cường việc kiểm tra, giám sát của UBND xã đối với loại hình kinh doanh này nhằm giảm thiểu đến mức thấp nhất các vụ ngộ độc thực phẩm gây ra bởi thức ăn đường phố, nơi cung cấp suất ăn tập thể, đảm bảo sức khỏe, an toàn cho người tiêu dùng.

Chính sách 5: Hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về ATTP theo hướng thống nhất một đầu mối từ trung ương đến địa phương.

Mục tiêu của chính sách này nhằm thống nhất một đầu mối thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về ATTP từ trung ương đến địa phương. Đồng thời, phân cấp, phân quyền tối đa nhằm nâng cao vai trò của chính quyền địa phương trong quản lý nhà nước về ATTP bảo đảm một đầu mối thực hiện nhiệm vụ bảo đảm ATTP từ trung ương tới địa phương.

Chính sách này đưa ra giải pháp đảm bảo ATTP từ nông trại đến bàn ăn. Trong đó, phải đảm bảo an toàn từ khâu: Sản xuất ban đầu - sơ chế - phân phối – kinh doanh – người tiêu dùng.

“Các giải pháp và chính sách như trên sẽ là bước tiến mới trong việc quản lý ATTP, nhằm kiểm soát và ngăn chặn tình trạng thực phẩm “bẩn”, giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm, bảo vệ sức khỏe cho người dân. Hồ sơ chính sách này đã được Bộ Tư pháp thẩm định và đồng thuận toàn bộ nội dung, hiện đang trình Chính phủ để phê duyệt”, Cục trưởng Chu Quốc Thịnh thông tin.