“Hạt bụi vàng” giữa cuộc đời
Cô giáo Tôn Thị Thu Nguyệt (nguyên giảng viên Trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội) gây ấn tượng đầu tiên bởi nụ cười tươi ấm áp, thân thiện. “Xuất thân” từ trường đại học vốn được mệnh danh là trường “công chúa” lúc bấy giờ, song cô lại rất dung dị và mộc mạc. Ấy vậy mà người phụ nữ nhỏ bé ấy lại “cưu mang” đến hơn 1.000 đứa con trong suốt gần 20 năm qua mà không một lời than khổ, không một đồng tiền công, không một chút lợi lộc. Sau khi hoàn thành công việc của một nhà giáo, cô lại bắt đầu công việc của một “người mẹ” đến tận đêm khuya. Bao nhiêu năm qua, hình ảnh cô cặm cụi bên bàn làm việc, soạn những bức thư gửi đến các nhà tài trợ ở khắp nơi, những mong nhận thêm một suất học bổng cũng là mở ra một cánh cửa tương lai cho những sinh viên nghèo. Càng tâm huyết bao nhiêu thì những trằn trọc, lo lắng khi danh sách những sinh viên cần hỗ trợ ngày một dài, càng ám ảnh cô bấy nhiêu. Thử hỏi, nỗi lo lắng, trằn trọc ấy xuất phát từ đâu nếu không phải từ tấm lòng một người mẹ “coi sinh viên như con, còn chúng gọi tôi là mẹ, mà mẹ thì bao bọc, chăm chút đến con”?
Với cô, việc làm ấy chỉ đơn thuần là tấm lòng của một người mẹ, một người đồng cảm bởi “cũng có tuổi thơ như các em”. Tuổi thơ cô sớm mất mẹ, vắng bố do ông lên đường tập kết ra Bắc, lớn lên nhờ sự nuôi nấng của họ hàng, người thân. Cơ cực, thiếu thốn là vậy, song cô luôn nỗ lực không ngừng và đạt thành tích cao trong học tập.
Năm 1975, cô được đoàn tụ với bố, phần nào bù đắp được sự thiếu thốn về tinh thần trong bối cảnh đất nước còn khó khăn, lạc hậu. Cô sớm phải đi làm thêm đủ nghề để trang trải thêm. Có lẽ việc trưởng thành sớm và nhận ra chính hình ảnh mình thuở trước khi chứng kiến những em sinh viên nghèo hiếu học là động lực to lớn để cô gắng sức giúp đỡ họ, với cô chỉ là một tiếng đồng hồ soạn một bức thư, nhưng với hơn 1.000 sinh viên ấy, có thể là cả một bước ngoặt cuộc đời.
Năm 1996, khi đang dạy lớp học cử tuyển dành cho sinh viên dân tộc thiểu số, cô Nguyệt phát hiện có một sinh viên ngủ gật. Cô ngạc nhiên và phần nào thất vọng, bởi vốn là một người tâm huyết cho nên các tiết học của cô được đầu tư kỹ lưỡng và rất sinh động. Sau khi tìm hiểu cô mới biết nguyên nhân là do sinh viên ấy đói quá, nhà nghèo đến nỗi chỉ ăn mì tôm lót dạ. Cô xót xa nhìn những khuôn mặt xanh xao, dù có đói đến mức ngất đi vẫn không nghỉ để bỏ lỡ một buổi học. Cô đem nỗi lòng của mình nói với một người bạn, Marjatta Tolvanen-Ojutkangas, người Phần Lan tại Việt Nam. Nghe chuyện, bà Marjatta quyết định đến dự giờ lớp của cô Nguyệt, vốn là trưởng phòng dinh dưỡng của UNICEF tại Việt Nam, bà kinh ngạc khi “tất cả sinh viên lớp cô Nguyệt suy dinh dưỡng hết rồi!”. Sau đó, chính bà Marjatta đã tiên phong hỗ trợ cho những sinh viên lớp cô, đặt nền móng cho chương trình “Hỗ trợ sinh viên nghèo” với quy mô lớn hơn.
Danh sách các sinh viên cần giúp đỡ càng dài, cô lại càng trăn trở vì ngân quỹ eo hẹp, thế rồi cô tận dụng những mối quan hệ với những người bạn nước ngoài của mình để viết thư xin tài trợ. Hoàn cảnh gia đình cô lúc đấy cũng rất khó khăn, cũng chính vì vậy mà cô phải chịu rất nhiều điều tiếng. Có người nói cô “lo việc thiên hạ”, có người lại bảo cô lấy danh nghĩa tài trợ cho sinh viên thực chất là để trục lợi cho riêng mình. Thư xin tài trợ chưa có hồi đáp đã khiến cô canh cánh ngày đêm. Nhưng có những người lại gửi đến cô sự quan tâm, đồng lòng với cô rằng “giúp đỡ các sinh viên là giúp đỡ tương lai”, và những sinh viên nghèo được giúp đỡ gửi đến cô những lời cảm ơn sâu sắc, tấm lòng nhân hậu của cô mới được xã hội ghi nhận.
Nối dài hành trình yêu thương
Giúp đỡ các con hết lòng hết dạ nhưng “mẹ Nguyệt” nào có ngờ đến ngày mình được báo hiếu. Gần 20 năm tận tụy nối dài danh sách những sinh viên nghèo được nhận học bổng là những khoản tiền nhỏ giúp họ có cái ăn, cái mặc, chỗ ở để tiếp tục con đường học hành. Có lẽ giây phút nhìn những “đứa con” của mình công thành danh toại, không những có công việc ổn định mà còn giữ những vị trí cao, có chỗ đứng trong xã hội, là lúc “mẹ Nguyệt” hãnh diện và tự hào nhất trong suốt sự nghiệp trồng người của mình. Những “đứa con” của cô luôn tâm niệm noi theo tấm gương và mở rộng tấm lòng như “mẹ Nguyệt”, họ sẵn sàng nhường khoản hỗ trợ của mình cho những người bạn khó khăn hơn, sẵn sàng rút tên khỏi danh sách xin hỗ trợ khi đã có thể đi làm thêm kiếm tiền, họ sẵn lòng nhân rộng chương trình đến những người bạn khác trong xã hội.
Nhắc đến học trò mà mình tự hào nhất, cô kể câu chuyện về cậu học trò nghèo đỗ thủ khoa ba trường đại học, song nhà nghèo không có tiền nhập học. Nhờ sự giúp đỡ của chương trình “Hỗ trợ sinh viên nghèo”, cậu có thể đi học và trở thành một sinh viên cực kì xuất sắc. Tốt nghiệp đại học, cậu sang Seoul (Hàn Quốc) học tập và đạt được bằng tiến sĩ sau ba năm, thậm chí được giữ lại làm việc và làm những công việc sau tiến sĩ. Cô Nguyệt còn nhắc đến cậu học trò Nguyễn Sơn Lâm, nay đã trở thành một diễn giả nổi tiếng, nối tiếp nghĩa cử cao đẹp của “mẹ Nguyệt”, anh lập nên quỹ từ thiện “Sơn Lâm và những người bạn”.
Hay những người học trò khác là nhạc sĩ khiếm thị Hà Chương, luật sư Nguyễn Văn Thi, Giám đốc Đặng Bình Phương, bác sĩ Thùy Mai, bác sĩ Nông Minh Hoàng, Tiến sĩ Trương Quang Tri,… là những cá nhân tiêu biểu trong hơn 1.000 “đứa con” trưởng thành từ sự yêu thương của “mẹ Nguyệt”. Những kỷ niệm về những “đứa con” ấy và những câu danh ngôn tự tay học trò chép tặng có lẽ là món quà duy nhất và quý giá nhất để tôn vinh cô.
Không chỉ dạy cho học trò kiến thức, không chỉ lo cho học trò cái ăn, cái mặc, chỗ ở để an tâm học hành, cô còn dạy “các con” đạo làm người. Cô luôn nhắc nhở “các con” viết thư cảm ơn những người đã giúp đỡ, luôn dạy “các con” biết chia đôi phần mà họ được nhận với những người cô chưa thể giúp.
Cô không chỉ đặt trọn niềm tin vào những học trò của mình mà còn tận tình khuyên bảo: “Trong học tập, các em phải luôn luôn nhìn lên để mà vươn lên cho bằng bạn bằng bè. Nhưng trong cuộc sống, các em nên nhìn xuống xem là có ai thiếu thốn hơn mình không, ăn đói hơn mình không, nghèo hơn mình không, để giúp đỡ các bạn ấy”. Thấm nhuần lời dạy của “mẹ Nguyệt” để rồi giờ đây những thế hệ học trò cũ vẫn hàng tháng đến thăm “mẹ”, vẫn luôn nỗ lực hoàn thành ước mơ của riêng mình, để rồi lại cùng hội ngộ bên “mẹ”, và cùng “mẹ” chung tay giúp đỡ những thế hệ sinh viên tiếp theo.
Tuy đã chia tay nghiệp trồng người, nhưng cô vẫn ngày ngày trăn trở xin tài trợ bởi nước Việt còn biết bao sinh viên khó khăn nhưng hiếu học và có tài, nhất là những sinh viên khuyết tật. Không phải là cô tham công tiếc việc, đôi lần vì tuổi tác cô đã muốn tìm một người có tâm tiếp nối, song nghĩ đến những sinh viên đang đợi chờ một phép màu nhỏ bé ngoài xã hội, cô lại quyết định “làm thêm một vài năm nữa”. Cứ thế, cô gần như cống hiến cả một đời người vì học trò, nối rộng thêm vòng tay nhân ái, nối dài mãi hành trình yêu thương
