GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh: Một đời bền bỉ với nghệ thuật múa dân tộc

Năm 2014, ở tuổi 81, NSND Lê Ngọc Canh lập kỷ lục khi trở thành giáo sư đầu tiên của nghệ thuật múa Việt Nam. Đầu năm 2017, ông vinh dự là một trong số các văn nghệ sĩ được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cao quý.

Ngôi nhà riêng nằm sâu trong ngõ nhỏ đường Láng Hạ, Hà Nội của Giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ nhân dân (GS.TS.NSND) Lê Ngọc Canh mang đến cảm giác bình yên và ấm áp lạ. Căn nhà nhỏ của vợ chồng ông thật giản dị, ngăn nắp. NSND Lê Ngọc Canh cho biết, sức khỏe ông không được như xưa nên tốc độ làm việc cũng hạn chế. Cuộc đời như bóng chim qua thềm, thoáng đấy đã gần 85 năm. Chiếm 70 trong số 85 năm ấy, ông gắn bó với nghệ thuật múa.

Lục lại ký ức, NSND Lê Ngọc Cảnh cho biết, ông tham gia cách mạng từ năm 1946. 13 tuổi, ông vào Đội thiếu sinh quân quyết tử của Thủ đô, từng tham gia chiến đấu trong 60 ngày đêm tại Liên khu 1 Hà Nội. Cậu thiếu niên của gia đình nghèo trong làng Đa Sỹ, Kiến Hưng (Hà Đông) ngày ấy không thể ngờ, nhờ quân đội mà mình “bén duyên” với nghệ thuật múa.

GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh bên một phần “gia tài” của ông trong phòng làm việc tại gia.
GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh bên một phần “gia tài” của ông trong phòng làm việc tại gia.

Không bằng lòng với trình độ còn hạn hẹp của bản thân, vào quân đội, ông vừa công tác, vừa tranh thủ học văn hóa. Liên tiếp tốt nghiệp Đại học Sư phạm chuyên ngành văn học, Đại học Ngoại ngữ chuyên tu tiếng Nga, tiếng Bulgari, nghệ sĩ múa Lê Ngọc Canh trở thành một trong số nghệ sĩ múa hiếm hoi được chọn sang Bulgari để đào tạo tiến sĩ nghệ thuật học. 

4 năm miệt mài ở xứ người, vượt qua nỗi nhớ quê hương, những chuỗi ngày nhìn trời mênh mang tuyết trắng thương vợ, thương đứa con đầu lòng vắng cha khi mới 3 ngày tuổi, năm 1973, nghệ sĩ Lê Ngọc Canh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Trở về nước, ông cứ nhớ mãi lời thầy hướng dẫn: Phát triển nghệ thuật múa phải bằng 2 chân, cả lý luận và thực tiễn, nếu không sẽ giống như người bị cà thọt, khó đi được xa…

Ghi nhớ lời thầy, về nước, ông vừa tham gia biểu diễn, vừa tranh thủ nghiên cứu, sáng tác. NSND Lê Ngọc Canh cho biết, con đường ông lựa chọn là biểu diễn – sáng tác – biên đạo – nghiên cứu không dễ đi. Nghệ sĩ múa vốn thiệt thòi, khoảng thời gian học thì dài, khoảng thời gian đứng trên sân khấu thì ngắn, khó làm giàu. Nghiên cứu lý luận phê bình nghệ thuật múa lại càng không phải lĩnh vực giúp người theo đuổi nó phát triển kinh tế. Nhưng, ông may mắn có đồng lương ổn định và người vợ tần tảo chăm lo gia đình nên tập trung công tác, có điều kiện theo đuổi đam mê.

NSND chia sẻ rằng, ông đi nhiều, đi vì đam mê, vì yêu thích nên không cảm thấy mệt mỏi mà còn vui, thấy mình “được” rất nhiều. Càng đi, ông càng thấy kho tàng nghệ thuật múa dân gian, dân tộc của đất nước mình phong phú và càng thấy kết quả lao động của mình nhỏ bé. Chưa kể, rất nhiều cái “được” khác, là tình cảm mộc mạc, chân thành, là nhiệt huyết, đam mê của các nghệ nhân múa khắp các vùng miền Tổ quốc. Rất nhiều nghệ nhân phải tất tả lo toan công việc, sớm hôm ngoài đồng. Những buổi trao đổi có khi phải diễn ra vào tận tối khuya. Đổi lại, chủ và khách đều vui như tìm được người tri âm tri kỷ.

Những kiến thức thu nạp được, ngoài việc ghi chép làm tư liệu để dành, nghệ sĩ Lê Ngọc Canh luôn nỗ lực chuyển hóa vào tác phẩm. Trong “gia tài” của ông hiện nay có đến 174 tác phẩm múa các thể loại đã được dàn dựng, công diễn. Nhiều tác phẩm mang lại giải thưởng cao cho diễn viên, biên đạo trong nhiều liên hoan, hội diễn chuyên nghiệp trong nước, quốc tế. 

Với 20 cuốn sách in riêng và 20 đầu sách in chung đã được xuất bản, có lẽ, đến thời điểm này, ông vẫn là nghệ sĩ múa Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về nghệ thuật múa nhất. Trong đó, có không ít công trình đã, đang được giảng dạy trong các trường đào tạo chuyên nghiệp. Một số công trình đã được ghi nhận bằng Giải thưởng Nhà nước. 

Năm 2016, NSND Lê Ngọc Canh tiếp tục được Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam chọn nhiều tác phẩm, công trình nghiên cứu lý luận múa để đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh. 

3 cuốn sách “Đại cương nghệ thuật múa”, “Nghệ thuật múa chèo” và “Nghệ thuật múa tộc người Mạ” đều vinh dự đạt giải A của Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam, được 100% hội đồng xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cấp cơ sở, hội đồng chuyên ngành Nhà nước đồng ý và đạt 96,24% tỷ lệ phiếu bầu tại hội đồng cấp Nhà nước. 

Các công trình còn được đánh giá cao bởi đây là những “viên gạch” đầu tiên “góp phần hình thành cơ sở lí luận, văn hóa, khoa học và cơ sở thực tiễn chuyên ngành nghệ thuật múa ở Việt Nam”.

Chia sẻ về những thành quả của một đời cống hiến, đặc biệt là Giải thưởng Hồ Chí Minh cao quý, GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh khiêm nhường tự nhận, ông chỉ có khoảng 40% đóng góp trong các thành tựu được ghi nhận. 60% còn lại là công sức của người vợ tảo tần và sự hỗ trợ hết lòng của đồng nghiệp, đặc biệt là các nghệ nhân vẫn đang lưu giữ nghệ thuật múa dân gian, dân tộc trên cả nước. 

Giải thưởng Hồ Chí Minh là vinh dự cho bản thân nghệ sĩ, gia đình nhưng cũng là vinh dự, thành quả chung cho nghệ thuật múa, đặc biệt là lĩnh vực phê bình lý luận nghệ thuật múa. 

Vị Giáo sư già trăn trở, đến thời điểm này, ông vẫn chưa tìm được bạn trẻ nào tâm huyết, kế cận, chịu dấn thân, tiếp nối ông trên con đường mà ông đã dành trọn đời theo đuổi -  nghiên cứu, lý luận, phê bình nghệ thuật múa.

GS.TS.NSND Lê Ngọc Canh bên một phần “gia tài” của ông trong phòng làm việc tại gia.
Ngọc Nguyễn

Các tin khác

Đánh thức ký ức bằng sắc màu

Đánh thức ký ức bằng sắc màu

Tiếc những thước phim, những bức ảnh nhuốm màu thời gian trong những kho tư liệu quý giá, nhiều năm qua, chàng trai trẻ của Thủ đô Hà Nội Viên Hồng Quang miệt mài theo đuổi công việc phục dựng tư liệu lịch sử bằng công nghệ số. Hàng nghìn tư liệu được phục chế, số hoá, đăng tải trên mạng xã hội, thu hút đông đảo người trẻ.

“Viên ngọc bích” giữa vịnh Hạ Long lọt top bãi biển đẹp nhất thế giới

“Viên ngọc bích” giữa vịnh Hạ Long lọt top bãi biển đẹp nhất thế giới

Bãi biển Soi Sim (Quảng Ninh) vừa trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam góp mặt trong danh sách Corona Beach 100 năm 2026 - bảng xếp hạng những bãi biển đẹp nhất thế giới. Được ví như “viên ngọc bích tĩnh lặng giữa lòng vịnh Hạ Long”, Soi Sim gây ấn tượng nhờ cảnh quan nguyên sơ, hệ sinh thái được bảo tồn và trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên.

Kỳ 3: Những giải pháp lan tỏa trong thời đại số

Kỳ 3: Những giải pháp lan tỏa trong thời đại số

Trước những tác động mạnh mẽ của không gian mạng đối với đời sống tư tưởng, văn hóa và nhận thức xã hội, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là đấu tranh phản bác các thông tin sai trái, thù địch mà còn phải chủ động lan tỏa các giá trị tích cực, nhân văn và cách mạng bằng những phương thức phù hợp với thời đại số.

Kỳ 2: Thách thức trên không gian mạng

Kỳ 2: Thách thức trên không gian mạng

Trước những thách thức của không gian mạng hiện nay, việc xây dựng và lan tỏa các giá trị văn hóa, văn học mang tính nhân văn, chân thực trở thành yêu cầu cấp thiết trên mặt trận tư tưởng. Văn học về lực lượng CAND không chỉ phản ánh chân thực cuộc đấu tranh bảo vệ ANTT mà còn góp phần khắc họa hình ảnh người chiến sĩ Công an bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ.

GS.TS Vũ Minh Giang: “V-Film làm phim về thời Trần là một lựa chọn rất tinh tế và có tầm nhìn”

GS.TS Vũ Minh Giang: “V-Film làm phim về thời Trần là một lựa chọn rất tinh tế và có tầm nhìn”

Là người đảm nhiệm vai trò cố vấn lịch sử cho series phim về triều Trần của V-Film (thuộc Tập đoàn Vingroup), GS.TS Vũ Minh Giang cho rằng, thời Trần là giai đoạn hội tụ những giá trị tiêu biểu của lịch sử Việt Nam. Ông kỳ vọng, dự án sẽ góp phần lan tỏa tình yêu lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tạo thêm những sản phẩm có giá trị cho ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Kỳ 1: Văn học về lực lượng CAND - bộ phận quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Kỳ 1: Văn học về lực lượng CAND - bộ phận quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, không gian mạng là nơi thông tin được lan truyền với tốc độ nhanh chóng và tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm, hành vi của con người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vì thế không chỉ diễn ra trên lĩnh vực chính trị, lý luận hay báo chí truyền thống mà đã mở rộng sang mặt trận văn hóa, văn học nghệ thuật.

Phạt 55 triệu đồng đơn vị tổ chức cuộc thi hoa khôi không phép

Phạt 55 triệu đồng đơn vị tổ chức cuộc thi hoa khôi không phép

Ngày 27/5, Công an TP Hà Nội cho biết, Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an TP Hà Nội vừa ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một đơn vị về hành vi tổ chức cuộc thi "Hoa khôi Di sản quốc gia 2026” khi chưa được cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền văn bản chấp thuận.

Khi hàng triệu câu chuyện đẹp cùng kể về một Việt Nam hạnh phúc

Khi hàng triệu câu chuyện đẹp cùng kể về một Việt Nam hạnh phúc

“Chúng ta luôn khẳng định rằng sức mạnh lớn nhất là sức mạnh của nhân dân, sức sáng tạo lớn nhất cũng là sức sáng tạo của nhân dân. Khi hàng triệu câu chuyện tích cực được chia sẻ và lan tỏa đồng thời, chúng ta không chỉ quảng bá hình ảnh đất nước, mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường đồng thuận, nâng cao uy tín quốc gia và chủ động đấu tranh với các thông tin sai lệch, xuyên tạc về Việt Nam trên môi trường quốc tế”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thuỷ nhấn mạnh trong buổi phát động giải thưởng “Việt Nam hạnh phúc – Happy Vietnam 2026".

Phạt nặng, xử lý hình sự để lập lại trật tự trong thực thi bản quyền

Phạt nặng, xử lý hình sự để lập lại trật tự trong thực thi bản quyền

Những ngày này, thông tin một loạt “ông lớn” bị khởi tố vì xâm phạm bản quyền vẫn là chủ đề “nóng” trên rất nhiều diễn đàn. Hàng loạt nghệ sĩ nổi tiếng cũng lên tiếng, bày tỏ sự bức xúc vì bị xâm phạm bản quyền thời gian qua. Không ít người bày tỏ kỳ vọng, biện pháp xử lý hình sự sẽ đủ sức răn đe để ngăn chặn vi phạm bản quyền.

Miền an nhiên giữa đại ngàn Tây Nguyên

Miền an nhiên giữa đại ngàn Tây Nguyên

Giữa những triền đồi lộng gió của vùng đất Đơn Dương, nơi mây trắng lững lờ trôi qua những cánh rừng thông xanh thẳm, Samten Hills Dalat hiện lên là một miền an yên giữa đại ngàn Tây Nguyên. Không ồn ào, không xô bồ như nhiều điểm du lịch khác của xứ lạnh, nơi đây mang đến cho du khách cảm giác như đang bước vào một thế giới khác, tĩnh tại, linh thiêng và đầy chất thơ.

Khu trải nghiệm Lumora Hải Phòng: Giữ lại tuổi thơ giữa những khoảng xanh

Khu trải nghiệm Lumora Hải Phòng: Giữ lại tuổi thơ giữa những khoảng xanh

Giữa nhịp sống đô thị ngày càng chật chội và sự phụ thuộc ngày một lớn vào thiết bị điện tử, nhiều gia đình ở Hải Phòng đang tìm đến những không gian trải nghiệm xanh để con trẻ được vận động, khám phá thiên nhiên. Ở Lumora, những đứa trẻ lội bùn bắt cá, tự tay hái rau, chạy chân trần trên cỏ, người lớn tìm lại cảm giác thư thái sau guồng quay công việc.

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.