Nhà lão mới khá giả được vài năm nay. Đời bố mẹ lão nghèo rớt mồng tơi, lại đù đờ hiền hành đến cam chịu. Cái bệnh gút chả biết, chứ thống phong lúc nhỏ, lão nghe nói bệnh giời đày bọn quan lại, vua chúa hà hiếp dân nó mới sinh ra thôi. Đời lão có ăn, có hại ai đâu. Lão nhớ cách đây ba tháng, ba ngày liền lão thổi kèn đám ma, ngày thứ tư ăn cỗ cưới, nửa đêm ngón chân cái lão sưng đỏ, đau rức không chịu được. Thằng con cả đưa lão đi trạm xá xã, đúng ca trực của ông y sĩ Xi chẩn đoán lão bị viêm khớp cấp, tiêm cho mũi chống viêm, sáng sau phát cho mươi viên coticoid gì ấy, về uống vài ngày, hết sưng, tưởng khỏi, đến vừa rồi tái phát. Đi bệnh viện huyện làm xét nghiệm lão mới biết ở xã chẩn đoán nhầm bệnh, uống sai thuốc. Không điều trị tốt, thành bệnh mãn tính, có mà trời chữa. Bệnh viện còn dặn uống hết đợt thuốc, cho lão đi tuyến trên xét nghiệm chức năng gan, thận, mỡ, máu...
Láo Áy uống xong liều thuốc, định nằm nghỉ thì tay Dẫn bước vào:
- Nghe bác mới đi viện về, em sang thăm sức khỏe.
- Cám ơn! Chú ngồi uống nước. Vừa rồi công việc ở nhà thế nào chú?
- Dạ! Từ hôm bác đi viện, ở nhà em phải đứng ra nhận mười hai đám, chỉ kham được bảy, còn năm đám xem chừng hèn hèn ắng ắng, em bán cho đội lão Cánh. Thời kỳ này tiết khí thay đổi đột ngột, người đông, các cụ già chết nhiều. Mà cứ gì cụ già, bây giờ thực phẩm vệ sinh kém, ô nhiễm môi trường, cỗ bàn nhiều, rượu chè, tai nạn giao thông, HIV, chích hút... thôi thì đủ kiểu chết - Cứ thế, tay Dẫn nói một thôi một hồi…
- Chết nhiều ít là việc xã hội. Thu tiền thổi kèn, việc chúng mình - Lão Áy nói - Thế vừa rồi có đám nào khá không?
- Có nhiều! Điển hình là đám ma cụ Quyết, mẹ ông Quét xóm Ngõ Cả. Phải nói là đám này tang chủ rực thu. Thợ kèn cũng nặng túi.
- Nghĩa là thế nào? - Lão Áy hỏi.
- Đám này họ to, con cháu đông, con trai trưởng phòng, con gái giám đốc, thậm chí cả cháu dâu, cháu rể đều có tai, có mặt trong tỉnh, trong huyện. Lễ viếng toàn đi đúp đến mười lễ một lần thổi. Từ mười hai giờ trưa hôm trước, thổi qua đêm, đến tám giờ sáng hôm sau, lúc đưa cụ ra đồng chưa hết lễ! - Dẫn kể.
Lão Áy há hốc mồm, mở to mắt:
- Úi, úi...chà...chà...
- Chưa hết - Dẫn nói - Lúc thanh toán một triệu tiền cọc, bẩy trăm tích kê, mỗi chiếc năm ngàn đồng, vậy là ba triệu rưỡi; chèo đò, giáo ngựa qua đêm năm trăm ngàn đồng, chưa kể lộc lễ bánh kẹo, xôi thịt. Em quyết định hồi lại tang chủ một trăm ngàn đồng. Tang chủ nhận xong lại cung kính lễ phép thưởng lại mình ba trăm ngàn đồng. Xưa nay em mới thấy tang chủ thưởng thợ kèn... Hôm nay em thay mặt đội kèn biếu bác năm trăm ngàn đồng, gọi là chút lộc, bác bồi dưỡng cho khỏe, còn làm chỗ dựa cho chúng em.
Dẫn toan về, lão Áy nói:
- Khoan đã! Chú hãy ở lại tôi...Tôi...muốn nói!
Như chợt suy tư, lão Áy nhìn trần nhà, xong nhìn Dẫn, cái nhìn sâu thẳm, xa xăm như cầu khẩn:
- Chú Dẫn ạ! Đời tôi! À mà… Tôi vừa đổi đời được mấy năm, bây giờ coi như đã hết đời!
- Bác nói sao?
- Bệnh tôi nó hỏa vượng khí từ tâm, từ cốt, mà người chết hàn khí từ nhục toát ra, bây giờ tôi mà đi đám rồi có lúc chết bất đắc kỳ tử! Ôi thôi, từ nay lìa nghiệp...
- Không bác ạ! Em tin rằng từ nay bác càng phất nghiệp, đổi đời. Bác yên tâm đi. Chào bác, em về...
Dẫn về, lão Áy ngồi đăm chiêu nghĩ ngợi...
Trời phú cho lão giọng hát hay, khiếu kèn sáo, khỏe mạnh, lại đẹp trai. Mười sáu tuổi học hết cấp 1, nghỉ học, lão tham gia đội cày... Ngày đi cày lấy công điểm, tối về lại học thổi kèn đám ma, Lão kèn tốt, sáo hay, nhị giỏi, trống rền, được chủ nhiệm hợp tác xã chuyển hẳn sang đội nhạc hiếu của xã. Mỗi đám lão cũng được năm mươi điểm như các tay thợ lâu năm. Được ba năm ở đội kèn, năm 1969 có lệnh, lão lên đường nhập ngũ.
Hết ba tháng luyện quân, anh em trong đơn vị lên đường đi chiến đấu. Lão được chuyển sang quân nhạc thuộc Bộ Tư lệnh. Trên cho học thêm lớp nhạc lý ngắn ngày, lão được biên chế vào đội quân nhạc cho đến lúc ra quân. Những ngày lễ hay những ngày đón các đoàn khách, lão đứng trong đoàn quân nhạc, hùng dũng thổi kèn đồng. Những khi có hãng thông tấn đưa ảnh đội quân nhạc lên mặt báo, trông lão cũng oách lắm. Gia đình, bà con làng xóm cũng phải tự hào về lão. Cuối năm 1975, lão ra quân. Như thế cũng là may rồi. Chiến tranh ác liệt, cùng đi với lão, ở xã Ngọ Xá này mấy người trở về. Trong suốt thời gian ấy lão chỉ ôm chiếc kèn đồng, chứ biết đến đạn súng mấy khi. Lão tính về địa phương sẽ lập đội nhạc tang...
Liên tục mấy năm mất mùa đói kém. Hợp tác xã nông nghiệp Ngọ Xá nát như tương, cán bộ quản lý kém, mất lòng tin, cung cách sản xuất trì trệ... Đội kèn trước kia của hợp tác xã bị giải thể. Đông con, hai vợ chồng lão nai lưng làm ruộng, lại còn tranh thủ hàng xay, hàng xáo. Một tuần hai buổi lão lên tít tận Xuân Lương, Núi Mỏ mua ngô, mua sắn về bán ăn chênh lệch giá. Cuộc sống quá vất vả. Vợ lão đẹp gái là thế mà lúc đó gầy tong teo, hai má hóp lại, cằm giô ra. Tối ngủ sờ ngực, sờ mông vợ cứ thuồn thuỗn, nhão nhách, chân tay toàn những mấu đốt giáp như cá rô đực. Không hiểu sao giai đoạn đói kém mà lại ít người chết. Cả hai xã Ngọ Xá và Ngô Lập mới có một đội kèn tang. Thi thoảng có người chết, tay Dẫn lại giới thiệu lão cùng đi thổi kèn. Mỗi đám lúc về lão được chia năm cân thóc, hoặc ba cân gạo, cứu đói cho vợ con...
Khoán mười, tiếp đến thời kỳ Đổi mới, mở cửa, Nhà nước miễn thuế nông nghiệp cho dân, đời sống khấm khá hơn. Người sống đổi đời, người chết cũng đổi đời. Thời cơ đến, lão Áy gọi tay Dẫn đến bàn phương án mới...
- Chú Dẫn - Lão Áy nói - Bây giờ đời sống dân trí cao, nhiều người giàu có, thành đạt. Những người già qua đời, bây giờ con cháu mới có điều kiện để báo hiếu, thậm trí cả sám hối nữa. Người sống sướng, người chết cũng sướng theo. Tôi bàn với chú ta thành lập ngay đội nhạc tang. Tôi lo nhạc lý nhạc công, chú lo nhân sự.
- Đối tượng thế nào hả bác? - Dẫn hỏi.
- Chú xem tay nào có năng khiếu thổi kèn, hát hay, nói tốt, nhất là được thêm cô giáo dạy văn bỏ nghề, hát được càng tốt...
Đội nhạc tang được thành lập: Trưởng đoàn Ngọc Áy, phó đoàn Trường Dẫn, trợ lý Hoa Lan cùng tốp nhạc công kèn, trống, đàn bầu, nhị sáo...nhanh nhạy, năng động, tập chưa đầy tháng đã thuần thục, đi vào hoạt động. Nhạc tang phải não nuột, thê lương sầu thảm. Điệu sáo lâm khốc phải ăn nhịp với tiếng trống lúc giục giã, lúc đổ hồi, đặc biệt là âm thanh kèn, nhị. Dàn nhạc tang của lão đã hòa âm phối khí thì cả bầu trời mênh mang cũng chất chát thảm sầu. Trẻ làm ma, già làm hội. Đám chết trẻ nhạc kèn não nề, đau xót, phiêu linh, còn đám chết già, nhạc có lúc phải pha chút rộn ràng, giục giã nhịp đi. Từ mười giờ đêm đến lúc chuyển cữu là mục chèo đò giáo ngựa, cải biên thêm điệu hát chèo, hát văn, hát xẩm cho người chết nghe. Lão luôn luôn nhắc điệu đò khê để con cháu thả tiền vào thuyền...
Đám ma đầu tiên lão thổi là đám ma bà Ốc, bên xóm Luộc. Chồng bà chết sớm, nhà nghèo xác xơ, hai con trai đi cửu tít miền Nam, bà ở với cô con gái dở người. Phải cảm, bà chết đột ngột, tuổi chưa đầy năm mươi. Qua ngày thứ hai, con trai chưa về, đội sản xuất phải đứng ra lo ma. Xong việc, đội trưởng thay mặt gia đình và bà con thanh toán tiền kèn trống. Lão bảo thông cảm với hoàn cảnh tang chủ, lão thổi hảo tâm, từ thiện, không lấy tiền cọc, chỉ lấy ít tiền chèo đò chi uống nước cho anh em. Đội trưởng thay mặt tang chủ và xã viên cám ơn lão rối rít. Ngày hôm sau, trong chương trình phát thanh "người tốt việc tốt", việc làm của lão được truyền đi khắp xã.
Không rõ do đồn thổi, hay hữu xạ mà âm thanh của lão cứ dẫn truyền khắp vùng. Nào là thổi hay, bài bản, ăn mặc chỉnh tề, đồng phục đen, đeo phù hiệu, giá lại rẻ. Đặc biệt cô dẫn chương trình vừa đẹp, vừa nói hay, giọng hát ngọt như văn công... Từ xã Ngọ Xá đến Hòa Mục, Châu Sơn, Ngô Lập... nhà nào có người vừa tắt hơi, tang chủ cho người đi mời lão ngay, sợ chậm nhỡ có đám khác họ đón trước là mình dở bét. Lão Áy thì nghĩ: Sinh có hạn, tử bất kỳ. Người chết không thể để lâu được, khâm liệm có giờ. Hôm nào có hai hay nhiều đám mời, lão lại rà xem đám này có "máu mặt" không, bấy giờ lão mới trực tiếp xuất quân. Còn lại lão sai tay Dẫn bán lại cho đội lão Cánh xã bên. Ngày đầu mới vào nghề, có người dè bỉu lão: Nghề đàn hát kèn trống "xướng ca vô loài", rõ là vơ đũa cả nắm. Hành nghề này lão mới thấy tính "ưu" của nó. Vốn ít, ngày công có tiền trăm, lại được trọng vọng. Đi buôn bán, thợ thuyền... thậm chí cả nghề đánh đĩ nhiều khi còn bị lừa, bị quỵt, chứ thổi kèn đám ma lúc nào cũng tiền tươi thóc thật, chẳng ai chịu lão một xu. Cái nghề đi sâu sát tận tông ti dân chúng, hiểu nhiều, biết nhiều, khôn ra nhiều...
Có lần đi thổi đám ma bố tay Sự bên xóm Sinh Tân, cán bộ có cỡ ở tỉnh, lão thấy con cháu sao mà đông thế không biết. Các cụ bảo "con độc, cháu đàn". Bố mẹ tay Sự sinh được hai chị em, thế mà lúc chết, con cháu đông nghịt. Thương cụ, con cháu khóc lăn lộn thảm thiết. Khách khứa, bè bạn các nơi, ôtô xe máy chật đường làng. Đoạn từ cổng vào nhà lại xa, những lúc dồn lễ, anh em trong đoàn liên tục thay nhau phồng mồm, trợn mắt thổi kèn tưởng đứt hơi. Tối đến lão nghe thấy ban tổ chức nói với tang chủ: Trên trăm vòng hoa, mà đường vào nghĩa địa ôtô không đi được, cái lo nhất là tìm người vác vòng hoa... Khi đưa cụ ra đồng xong, gia đình và Hội Người cao tuổi ở lại cúng vong hồn người chết. Về trước, lão lân la hỏi mấy người trong xóm, được biết mấy năm trước xin việc, xét tuyển công chức còn dễ, ông Sự giúp được nhiều người lắm, bây giờ họ trả ơn đáp nghĩa. Mấy cô, mấy cháu khóc to là con nuôi, em nuôi của bác Sự. Lại có ông rỉ tai lão Áy: "Bố ông ấy chết thì thế đấy, chứ ông ấy mà chết thì...có mà… đợi đấy".
Cái nghề thổi kèn thế mà hay. Lão Áy đã đổi đời, kể ra đời cũng nhiều nghịch lý. Khi về địa phương, có lúc lão đi thổi cho đội văn nghệ, nghĩa là thổi, hát cho người sống nghe mà có mấy khi được hậu đãi đâu, cùng lắm là được bữa ăn tươi, một bó hoa, hay tràng vỗ tay, đơn giản vậy thôi. Thế mà bây giờ ngày nào cũng thổi, kiếm tiền trăm, tiền triệu, ăn trên, ngồi chốc, mâm cao cỗ đầy. Tang chủ từ dân đến quan, to bé ở chỗ nào chả biết, chứ ở đám ma đều phải nể lão. Rõ ràng đây là lộc của người chết, lão thổi cho người chết nghe, người chết hậu đãi lão. Mà nghĩ cũng buồn cười, người chết nằm trong quan tài kia, phần hồn đã lìa khỏi xác về cõi thiên đường, còn phần xác lũ vi khuẩn yếm khí đang phân hủy. Mặc kệ, những người sống chẳng cần biết, họ khóc, cười, hát, gào, ăn uống, chạm cốc... Còn cánh lão kèn trống xong thì thu tiền...
Đổi đời, có của ăn của để, lão Áy đầu tư quần áo, trang thiết bị, loa đài, điện thoại di động cho anh em. Năm kia lão mua liền hai lô đất mặt đường, vừa rồi cất nhà, môđen ngang ngửa với mấy tay đi Hàn, đi Nga, thương gia cùng dãy phố. Vợ lão ngày càng phây phây, phốp pháp...
*
- Chú Dẫn, cô Lan! May quá tôi chưa kịp điện cô chú đã đến. Uống nước! Ta vào chuyện ngay nhé!
- Bác Áy ạ - Dẫn nói - Khách hàng của mình ngày càng nhiều. Trong xã, trong huyện, ngoài huyện...Bây giờ bác đứng ra phụ trách chung, em và Hoa Lan làm trợ lý, còn anh em trong đội là nhân viên, ta thành lập một tổ hợp gọi là: Dịch vụ "Làm vui lòng người chết". Bác yếu, ở nhà điều hành chung. Em trực tiếp đưa đoàn đi thổi…Nhiều việc ta bán cho đội tay Cánh, tay Cam.
- Ý cô Lan thế nào? - Lão Áy hỏi.
- Em đồng ý - Hoa Lan nói - Tới đây ta mở thêm lớp nhạc tang, với đại lý "Đồ dùng cho người đã chết". Em đảm bảo với hai bác, làm được ta sẽ phất lên thật lực...Mua thêm chiếc ôtô 6 chỗ ngồi, anh Dẫn đã có bằng lái, khi đi đám cả đoàn gọn một chuyến...
Lão Áy vỗ đùi đánh đét, reo lên "Hay, hay". Quên cả cái đau đang hành hạ, lão cười ngạo nghễ...
Từ xa người đi đường đã nhìn thấy trước cửa, giáp tầng hai nhà lão Áy chiếc biển quảng cáo dài gần chục mét, cao hơn hai mét, tươi bóng màu sơn mới. Một đầu vẽ chiếc loa kèn thật to, đầu kia vẽ hình vàng mã, giữa nổi bật dòng chữ lớn: "NGỌC ÁY - LÀM VUI LÒNG NGƯỜI CHẾT". Người qua đường ai cũng phải ngước nhìn. Những người hiếu kỳ dừng hẳn xe lại, ngắm nghía vài ba phút. Có người tò mò vào tận nơi xem ở đây mua gì, bán gì... Nhà hàng "Làm vui lòng người chết" ngày càng đông khách, người ta mua vàng mã, mua tiểu bằng sành, sứ, nhà mồ bằng đá, bằng sứ...Tầng hai lão Áy cải tạo thành phòng cách âm, gắn máy điều hòa nhiệt độ, dành cho việc học và tập nhạc tang. Mỗi đợt học, lão nhận từ mười đến mười lăm học viên. Lão trực tiếp hướng dẫn nhạc lý; Trường Dẫn giúp lão hướng dẫn học viên thực hành nhạc cụ; Hoa Lan dẫn trình, họa lời; vợ lão theo dõi sổ sách, chấm buổi học thu tiền.. Nhà lão Áy ngày nào cũng đông nườm nượp. Hàng đá lấy từ Ninh Bình, hàng sứ lấy từ Quảng Ninh, vàng mã từ Hà Nội. Những người đăng ký học kèn nhạc ngày một nhiều...
Thời gian này, lão Áy đau người nhiều, đầu cứ ùng oàng, ve kêu trong tai, mặt mày có lúc hỏa bốc bừng bừng, hai con mắt căng căng, tức tức, nhìn một hóa hai, lúc quên lúc nhớ... Đi khám, bác sĩ bảo lão bị áp huyết cao, nước tiểu có vấn đề... Lão biết điều gì đang đến.
Lão cố hoàn thành bản nhạc khóc, hát cho người chết nghe. Những dòng nhạc lão kẻ đều tăm tắp, khóa Son đầu dòng, rồi lão điền các nốt Sòn - Đố - La - Rề - Pha - Mí... Rồi viết lời Tò - tí - te - tò - te tí... Đang viết, Trường Dẫn và Hoa Lan bước vào.
- Chào Bác! - Hoa Lan nhìn lão một lúc rồi nói - Bác Áy! Hôm nay em trông bác thất thần sắc. Bác mệt thì đi nghỉ, công việc để chúng em làm cho.
- Ấy không! Có việc cần bàn với cô chú đây - Lão Áy nói - Con người ngày càng đông, đất ngày càng chật, mà nhiều người lại cậy tiền, cậy của thi nhau chiếm đất xây mồ to, mả lớn như động, như đình, nay mai cạn chỗ chôn. Người chết đem hỏa táng, chúng ta phải làm thế nào để đổi đời, chứ không đổi nghề.
- Chúng ta phải quyết giữ nghề - Trường Dẫn nói!
Hoa Lan lên tiếng:
- Hiện nay người ta đã xây "Đài hóa thân. Nghĩa là nhà để đốt xác người chết. Trước khi đốt họ cũng làm các thủ tục như ở quê đưa ma, vậy là vẫn còn trống kèn. Xác đốt xong, tro được cất vào lọ, lưu tại đài hóa thân, có người trông nom chăm sóc. Hàng năm người nhà được đến thắp hương, người ta sẽ ghi âm, ghi hình, lập trình đưa vào máy tính, phát lên mạng. Người nhà lúc nào muốn xem, muốn nghe, bật máy tính lên mà coi. Các đài hoá thân hoàn vũ rồi sẽ thi nhau mọc lên, thay các nghĩa địa...
- Cô giỏi thật, sành điệu thật - Lão Áy gật gù - Đã đến lúc tôi đổi đời thật, cô chú sau cũng vậy, ta đổi đời chứ quyết không đổi nghề... Ngày mai, mình sẽ nối mạng quảng cáo nghề. Cái biển kia cứ để nguyên dòng chữ: Dịch vụ "VUI LÒNG NGƯỜI CHẾT" ở hàng dưới. Dòng trên sửa là: "TRỌNG ÁY, HOA LAN, TRƯỜNG DẪN"
