FBI săn lùng một điệp viên KGB vô hình

Mới đây, David Wise - tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy nhất về tình báo trong đó bao gồm "Spy: The Inside Story of How the FBI's Robert Hassen Betrayed America" (năm 2002) kể về cuộc săn lùng gián điệp nội gián hai mang Robert Hanssen được coi là lớn nhất của Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) - tiết lộ câu chuyện truy tìm tương tự một gián điệp tình báo Liên Xô KGB vô hình cũng gây hoang mang tột độ cho FBI trong thời Chiến tranh lạnh.

Vào một đêm mùa xuân năm 1962, một gã người Nga mập lùn tìm đến văn phòng FBI ở khu vực trung tâm Manhattan, thành phố New York đề nghị được làm việc cho người Mỹ. Đó là Aleksei Kulak, 39 tuổi và là điệp viên KGB đội lốt cố vấn khoa học của Liên Xô ở Liên Hiệp Quốc (LHQ). Kulak vô cùng mạo hiểm khi bước vào văn phòng FBI bởi vì cách đó chỉ 3 khối nhà là tòa nhà sứ mạng Liên Xô ở LHQ, nơi cung cấp vỏ bọc cho hàng chục điệp viên KGB.

FBI đặt tên mã cho Kulak là FEDORA, cũng được gọi là "Nguồn 10" trong các hồ sơ của cơ quan do cung cấp nhiều thông tin quan trọng về Xôviết cho tình báo Mỹ trong suốt một thập niên cùng với một điệp viên KGB đào ngũ khác tên là Valentin Lysov.

Vào thời đó, Aleksei Kulak (được các đặc vụ Mỹ gọi sau lưng là "Gã bụng phệ") được FBI mô tả là "một trong những nguồn thông tin quan trọng nhất của FBI". Ngay sau khi được người Mỹ tuyển mộ, Kulak nhanh chóng tiết lộ cho giới chức FBI biết có một điệp viên KGB giấu mặt đang hoạt động ngầm mà không biết tên thật là gì và thông tin đã gây ra cơn địa chấn trong lòng FBI, đẩy cơ quan này vào cuộc săn lùng ráo riết kẻ giấu mặt trong nhiều thập niên cho đến tận hôm nay. Trong hơn 30 năm, hàng trăm đặc vụ FBI bị điều tra để truy tìm tung tích UNSUB Dick (Dick Vô danh).

Câu chuyện của David Wise, dựa theo những cuộc phỏng vấn đối với 30 đặc vụ FBI đã về hưu và đang tại chức, mô tả một trong những cuộc điều tra nhạy cảm nhất trong lịch sử FBI. Để giảm bớt nguy cơ bị UNSUB Dick phát hiện, FBI chỉ giao sứ mạng truy lùng đối tượng cho 2 sĩ quan phản gián cao cấp đáng tin cậy nhất là Joseph J. Hengemuhle và Joseph J. Palguta, và dĩ nhiên tất cả những ai mang tên Dick làm việc cho FBI đều bị bí mật điều tra.

Đặc vụ đầu tiên bị nghi ngờ là Dick McCarthy, người làm việc trong Cơ quan tình báo quân đội Xôviết GRU. Tuy nhiên, Dick McCarthy không phải là kẻ vô hình mà nhóm săn gián điệp muốn tìm.

Nhưng năm 1964-1965, Valentin Lysov cho biết, FBI đã bị một gián điệp KGB xâm nhập nhưng cũng không cung cấp được chi tiết về người này và một lần nữa FBi càng thêm lo lắng. Lúc này, nhóm săn gián điệp Hengemuhle-Palguta quyết định biệt phái một đặc vụ giả chạy sang đầu quân cho KGB để có cơ hội khai thác thông tin mật nhưng cuối cùng vẫn không có được kết quả như mong muốn. Lúc đó, một số đặc vụ FBI bắt đầu nghi ngờ Kulak muốn chơi trò ú tim và thật ra UNSUB Dick chỉ là do tưởng tượng mà thôi.

Aleksei Kulak, đến New York ngày 28/11/1961 tức chỉ vài tháng trước khi bước vào văn phòng FBI ở Manhattan và báo động về một gián điệp KGB hoạt động bên trong cơ quan. Vỏ bọc của Kulak là cố vấn cho Ủy ban về hiệu quả phóng xạ hạt nhân cho LHQ nhưng sứ mạng thật là thu thập thông tin về các bí mật khoa học kỹ thuật cho KGB. Tháng 2/1963, Kulak mang vỏ bọc khác là tùy viên khoa học cho Liên Xô ở LHQ và trở về Moskva năm 1967.

Aleksei Kulak và kẻ phản bội GRU - Dmitri Fedorovich Polyakov.
Aleksei Kulak và kẻ phản bội GRU - Dmitri Fedorovich Polyakov.

Kulak trở lại New York năm 1971 và lưu lại đây hơn 6 năm trước khi trở về Moskva lần nữa. Mối nghi ngờ của một số đặc vụ FBI là tại sao Kulak trở về Moskva năm 1976 mà không bị Liên Xô trừng phạt về tội phản bội như trường hợp của thiếu tướng Dmitri Fedorovich Polyakov - kẻ phản bội GRU và đã cung cấp nhiều thông tin có giá trị cho FBI trong suốt 18 năm cho đến khi bị lộ.

Thậm chí, sau đó Kulak còn từ chối sang định cư ở Mỹ cùng với gia đình theo đề nghị của Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA). Sau đó Aleksei Kulak qua đời vì bệnh.

Oleg Kalugin, thiếu tướng KGB bay sang Mỹ năm 1995, trả lời trong một cuộc phỏng vấn rằng người Liên Xô có "nghi ngờ Kulak nhưng họ không có đủ bằng chứng thuyết phục" để bắt giữ, nhất là khi người này từng được khen thưởng trong Thế chiến II và trở thành "Anh hùng Liên Xô" cho nên dễ dàng được "miễn dịch" với mọi sự buộc tội.

Còn với câu hỏi liệu có một gián điệp KGB bên trong FBI hay không thì Kalugin trả lời "có" đồng thời chỉ biết gọi là "Dick" mà không hề biết tên thật của kẻ vô hình này là gì! FBI đã trả Kulak 100.000 USD cho 15 năm phục vụ song số tiền không làm vừa lòng ông ta.

Một đặc vụ FBI cho biết, Kulak thường xuyên mất ăn mất ngủ vì lo sợ UNSUB Dick phát hiện sự phản bội của ông, và báo tin cho KGB cho nên khó có khả năng Kulak chính là UNSUB Dick! Nhiều thập niên đã trôi qua nhưng cuộc săn lùng UNSUB Dick của FBI chẳng đi đến đâu cho nên chiến dịch ngày càng mờ nhạt. Trong khi đó, Palguta về hưu năm 1976 còn Hengemuhle rời khỏi FBI năm 1987. 

Mãi cho đến hôm nay, FBI vẫn giữ im lặng về vụ việc UNSUB Dick. Đáp lại với vài yêu cầu bình luận từ phía báo chí, người phát ngôn của FBI chỉ cho biết FBI "sẽ không khẳng định hay phủ nhận một vụ án (nhạy cảm) như thế"

Thục Miên (tổng hợp)

Các tin khác

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang là tâm điểm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế; song những diễn biến thực sự lại luôn bị che phủ bởi bức màn bí mật. Để làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc chiến tranh tình báo âm thầm tại khu vực đầy biến động này, phóng viên tờ “Argumenty Nedeli” (Luận cứ trong tuần của Nga) đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về Trung Đông, Trung tá tình báo Nga Aleksandr Voronin.

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Vụ nổ súng tại bữa tiệc tối dành cho các phóng viên Nhà Trắng chỉ là một trong chuỗi các sự kiện an ninh có liên quan đến Tổng thống Trump kể từ năm 2024.

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Không cần tiếp cận trực diện, mạng lưới thu thập thông tin có thể khởi nguồn từ những tương tác dân sự tưởng chừng vô hại. Vụ việc tại Philippines cho thấy phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, khó nhận diện trong môi trường an ninh phức tạp.

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Mỹ và Iran đang “đấu phong tỏa” giữa lúc bế tắc trong đàm phán tiếp tục kéo dài - theo đó Mỹ ra sức phong tỏa các cảng biển Iran để buộc nước này xuống thang trong đàm phán, còn Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày và tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz.

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch phá hoại do cơ quan tình báo quân đội Israel (Aman) tổ chức vào tháng 7/1954 đã thất bại thảm hại. Được xây dựng trên những toan tính thực dụng và chiến thuật phi đạo đức mang tên “hành động dưới màu cờ giả”, chiến dịch này cuối cùng trở nên phản tác dụng đối với chính những kẻ chủ mưu, đồng thời để lại nhiều tranh cãi lớn trong lịch sử ngành tình báo thế giới.

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Cuối thế kỷ XIX, trong suốt hơn 10 năm, nước Pháp tin rằng, Hội Tam Điểm là một tổ chức thờ quỷ với những bí mật đen tối đang bị phanh phui. Nhưng đến năm 1897, người dựng nên toàn bộ câu chuyện ấy công khai thú nhận: từ nhân chứng, tài liệu đến các nghi lễ gây rúng động, tất cả đều là giả. Cú lừa của Léo Taxil vì thế không chỉ là một scandal thế kỷ, mà còn là một minh chứng cho thấy niềm tin xã hội có thể bị dẫn dắt như thế nào.

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Nguy cơ một cuộc khủng hoảng lương thực mới đang bùng nổ khi chỉ số giá lương thực toàn cầu quay đầu tăng tháng thứ hai liên tiếp. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bóp nghẹt nguồn cung phân bón và một “siêu El Nino” được dự báo sẽ tàn phá các vựa lúa lớn nhất hành tinh thời gian tới, liệu chúng ta có thể làm gì để ngăn lại một thảm họa?

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Đầu tháng 10/2017, tại Âu Mỹ người ta đồng loạt phát hành ấn phẩm "King of Spies: The Dark Reign of America’s Spymaster in Korea" (tạm dịch: Vua gián điệp: Thời kỳ suy tàn của trùm tình báo Mỹ tại Triều Tiên) của nhà văn Blaine Harden. Sách mô tả Donald Nichols là “điệp viên giỏi nhất vùng Viễn Đông” hay chiến binh “cuộc chiến một người”.

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Tháng 3 năm nay, tại phiên điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard đã trình bày báo cáo “Đánh giá mối đe dọa thường niên” của cộng đồng tình báo nước này. Sau đây, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu một số phân tích và nhận định của Đại tá tình báo Igor Orlov, người từng phục vụ trong hàng ngũ KGB, về các nội dung trọng tâm của bản báo cáo này.

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

Đầu tháng 2/2026, Hiệp ước về cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược giữa Mỹ và Nga (Hiệp ước New START) đã chính thức hết hạn mà không có thỏa thuận mới nào được ký kết. New START là trở ngại cuối cùng đối với một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tiềm tàng giữa Moscow và Washington. Tuy nhiên, theo chuyên gia về chính sách hạt nhân Nicole Grajewski, Nga hiện không đủ nguồn lực để sản xuất hàng loạt các loại vũ khí chiến lược mới.

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Tạp chí trực tuyến Kho lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) của Nga vừa cập nhật vụ án được CIA giải mật theo Đạo luật tiết lộ thông tin, có liên quan đến nữ điệp viên CIA Martha Peterson bị bắt quả tang cùng với điệp viên hai mang của KGB.

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

Khi chiến trường thực địa bị chi phối bởi hỏa lực và không kích, một dạng xung đột khác cũng đã hình thành trong không gian số. Cuộc chiến Cyber warfare (chiến tranh mạng) đã chính thức khai hỏa, đang biến những cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Mỹ, Israel và Iran thành những mục tiêu bị tấn công không ngừng nghỉ .

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số, báo cáo rủi ro thường niên của hãng bảo hiểm Allianz công bố đầu năm 2026 một lần nữa khẳng định nguy cơ đến từ môi trường mạng. Giờ đây, các sự cố an ninh mạng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề sống còn của nền kinh tế toàn cầu, đặt ra áp lực chưa từng có lên các lực lượng bảo vệ không gian mạng.

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập (LAS) được thành lập ngày 22/3/1945 tại Cairo. Dựa trên Nghị định thư Alexandria năm 1944, LAS tuyên bố mục tiêu cốt lõi là thắt chặt quan hệ, phối hợp chính sách, bảo vệ độc lập và chủ quyền của các nước Ả Rập. Ý tưởng về chủ nghĩa Liên Ả Rập là một phản ứng hợp lý đối với việc giải phóng thuộc địa, nhưng hiệp ước của LAS đã đưa ra một quy tắc về sau trở thành hạn chế chính của nó.

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Để thu thập được nhiều thông tin quan trọng, các cơ quan tình báo KGB và Stasi đã thành lập mạng lưới điệp viên "Casanova" (điệp viên “Romeo”). Họ là những người có sức hút đặc biệt và được huấn luyện bài bản các thủ thuật nghiệp vụ. Ở CHDC Đức, kế hoạch đào tạo này mang mật danh “Romeo”; còn ở Liên Xô, các học viên của Trường Kỹ thuật tình báo Lenin được trang bị những phương thức quyến rũ để biến tình yêu thành vũ khí lợi hại.