Câu chuyện đời của vợ chồng lão ngư
Vợ chồng lão Nguyễn Văn Nết (SN 1956) và bà Hà Thị Lê (SN 1957) neo thuyền, neo bến đậu của cuộc đời ngư phủ nơi hạ nguồn sông Hương ở thôn La Ỷ, xã Phú Thượng, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế… Quanh năm ngược xuôi trên dòng Hương nhưng cuộc sống của vợ chồng lão Nết vẫn nghèo lắm, thiếu thốn trăm bề. Nhưng được cái vợ chồng ngư phủ ấy rất giàu cái tâm và nổi tiếng xa gần với hàng trăm bận giành lại sự sống cho bao người khi họ đang tâm chối bỏ cuộc đời.
Lão Nết còn kiêm thêm một cái nghề mà không phải ngư dân nào cũng làm được, "nghề vớt xác trên sông". Cũng vì vậy mà người dân sống gần cầu chợ Dinh, cầu Tuần, cầu Kho thường gọi biệt danh "Nết Hà Bá", đó cũng như cái nghiệp gắn chặt với vợ chồng lão Nết suốt mấy chục năm nay. Thậm chí hầu hết dân quanh vùng, chính quyền xã Phú Thượng và cả lực lượng CSGT đường thủy ai cũng thuộc lòng "đường dây nóng" 0905608385 của lão Nết.
Còn bà Lê vợ lão Nết thì chốc chốc ngóng chồng đang lặn ngụp giữa dòng Hương, rồi lại đau đáu tâm sự "cái duyên, cái nghĩa cộng với nghiệp đời" của bà với lão Nết. Do bởi quan niệm mê tín của ngư dân bấy giờ thường cho rằng "đoạt lại vong hồn, thì phải trả nợ cho Hà Bá bằng chính mạng của mình"... Thôi kệ, chả lẽ người tốt, đức tốt như vầy mà vì quan niệm cổ hủ không có vợ được sao?. Tui một lòng theo ổng mà nên nghĩa vợ chồng từ đó…
Lão Nết bảo lão gắn bó với sông Hương đã ngót nghét 40 năm, còn với đoạn sông gần cầu chợ Dinh thì tròn 30 năm. Bao nhiêu vạn ngàn ngày gắn bó, bấy nhiêu giọt mồ hôi, sức lực của vợ chồng lão Nết đánh đổi với dòng sông để có lấy một gia cảnh chẳng thể gọi là khấm khá gì. "Trước đây sông Hương tôm cá rất nhiều, không cần đi xa, cứ ra giữa dòng quăng lưới thế nào cũng có cá ăn, mà toàn cá to. Bây giờ sông Hương đã bị ô nhiễm nghiêm trọng, cá tôm cạn kiệt, nhiều loài cá thì tuyệt chủng. Nhiều hôm vợ chồng lão ngư Nết quần quật, vất vả đi chài từ khuya đến sáng mà chỉ kiếm được ít cá, bán không đủ tiền mua gạo thổi cơm.
Ông Nết còn bảo, làm nghề chài lưới thì phải đi theo con nước, khi nước lên là phải nổ máy bất kể mưa nắng, sáng sớm hay đêm khuya, bởi "không đi đúng con nước thì chài không được cá, mà không có cá thì không có tiền. Ngày trước mỗi ngày vợ chồng ngư Nết kiếm từ 70-100 ngàn đồng từ việc theo con cá, nhưng giờ thì có khi kiếm đến 30 ngàn cũng rất khó khăn".
Chỉ về chiếc xuồng nhỏ phía sau, bà Lê kể: "Vợ chồng tôi cưới nhau đến nay đã hơn 30 năm, có 7 đứa con, 5 gái, hai trai. Chiếc ghe nhỏ xíu (hơn 3m2) dùng để đánh cá cũng là nơi ngụ của cả gia đình. Nhiều đêm khuya, khi các con đang ngon giấc mà nước lên thì ông cũng phải nổ máy đi chài". Sau khi lớn lên, các con lập gia thất rồi lên bờ sống, chỉ còn 2 vợ chồng già ở lại cùng chiếc ghe cũ. Nhưng các con của ngư Nết cũng rất nghèo nên nào có phụ giúp được gì nhiều cho cha mẹ…
"Nghiệp vớt xác, cứu người ở sông Hương là bổn phận"
Riêng cái nghiệp vớt xác của vợ chồng lão ngư Nết thì cả lão và vợ đều tỏ ra tự hào và bảo "rất giàu". Nhưng cái "giàu" của vợ chồng lão Nết ở đây là giàu về nhân tâm, giàu về nhân nghĩa chứ tiền bạc có chi mô...! "Đôi khi đó là cái duyên mà cũng là cái nghiệp, bởi ai sống trên đời cũng đều có bổn phận riêng. Do cuộc sống mưu sinh trên sông nước nên "gặp" xác chết, thấy người tự tử là phải cứu. Thấy nạn mà mình không cứu đó mới là tội ác"- ngư Nết chia sẻ. Mấy chục năm trong nghề, những phận người chối bỏ cuộc đời tìm đến cái chết đã in sâu trong tâm trí ông, như một ký ức đáng nhớ của một đời trượng nghĩa. Khoảng cuối tháng 8 đầu tháng 9/2003, trên sông Hương trước khu vực điện Hòn Chén xảy ra vụ chìm thuyền làm chết 4 người. Nghe người dân báo, ngư Nết cùng anh em dong thuyền trực chỉ thượng nguồn con sông. "Đợt đó đang vào mùa lễ hội điện Hòn Chén, ghe thuyền trên sông Hương tấp nập. Đây là khu vực ở thượng nguồn nên mực nước khá sâu, nhiều vực đá nhọn nguy hiểm. Thợ lặn tìm xác đoạn sông này phải có kinh nghiệm. Tui cùng anh em quần thảo rồi thu hẹp đoạn sông tìm kiếm lại chừng 150m2. Khi phát hiện được thi thể các nạn nhân thì một điều khó khăn, nguy hiểm đã xảy ra, các thi thể bị mắc kẹt lại trong các vực đá, rễ cây, cát quấn chằng chịt. Vậy là, phải lặn hụp đến chiều tối, cẩn thận "tháo gỡ" từng thi thể thì mới mang được lên bờ. Trước đó mấy năm, một ký ức kinh hoàng, đáng nhớ nhất của người thợ lặn tìm xác như tui là vào năm 1988, ở cầu Kho Rèn. Vụ tai nạn sập cầu khiến mấy chục mạng người phải nằm lại ở khúc sông. Từ sáng sớm cho đến chiều tối, tui cùng thằng con trai cả và 2 người anh lặn ngụp đến phờ phạc trên khúc sông An Cựu mà chỉ tìm thấy 17 thi thể người xấu số. Vẫn nhiều mạng người nữa "Hà Bá" không buông dẫu anh em tui đã cố hết sức mình. Đợt đó, đứa con trai tui định bỏ nghề vì nó bị ám ảnh bởi nhiều người chết quá. Tui phải thuyết phục mãi, nó mới chịu theo nghề". Đó là những cái chết do tai nạn, do xui rủi, nhưng trong đời vớt xác của tui cũng gặp không ít cái chết không đáng có, cũng rất đáng phiền lòng. Có người vì nợ nần do cờ bạc, đề đóm nên túng quẫn, nhảy cầu. Có người trắc trở trong chuyện tình duyên cũng chối bỏ cuộc đời, tìm đến cái chết, cũng nhảy cầu. Dẫu đành rằng biết những cái chết, những cái xác vô hồn đó thật đáng trách, nhưng vì nghĩa tử là nghĩa tận nên cũng nào có từ nan… ngư Nết chia sẻ… Bà Lê tiếp lời chồng, lúc theo ổng về nên nghĩa vợ chồng, lần đầu tiên thấy ông kéo một xác người chết vào bờ, tui sợ đến xanh cả mặt. Mấy ngày liền không nuốt nổi cơm bởi cứ bị ám ảnh thi thể trương phình, mùi tử khí u ám. Nhưng dần dần cứ cứu người mãi rồi cũng thành quen, nên chừ chộ (thấy - PV) xác chết là không còn sợ hãi nữa. Nhiều khi đang ngủ, nghe tiếng hô hoán cứu người, thấy ổng xăng xái ra sông, tui cũng bật dậy ra phụ với chồng. Lấy ổng hơn 30 chục năm ni rồi, nhưng tui cũng không nhớ rõ mình đã cùng chồng cứu bao nhiêu mạng người trên dòng sông Hương. Cũng không thể đếm nổi bao nhiêu lần tui phải tất tả đi mua giấy tiền, vàng bạc, áo binh, hương chuối lo cúng những vong hồn không người thân đến nhận. Khi đó mình không nghĩ là ai, chỉ biết việc cần làm cho một người trước cửa sinh ly tử biệt. Nói về việc nghĩa này của bà Lê, mấy bà hàng xóm ở thôn La Hỷ ai cũng khâm phục.
"Vợ chồng o Lê nghèo, tiền dằn túi mần chi có nhiều. Rứa mà hễ khi mô chồng vớt xác vô chủ, không người thân, o ấy cũng vét hết tiền ra để lo hương đèn cúng cho họ. Vợ chồng từ tâm như nhau vậy, nhưng nào chi mong được đáp đền”. Nghe vậy, bà Lê chỉ cười: "Lặn xác cũng là một nghề, một nghề mưu sinh nhưng không tính toán thiệt hơn, lời lãi được". Không phải nói suông, mấy chục năm qua, sau mỗi lần cứu người vớt xác, vợ chồng bà chưa hề đòi hỏi, "ra giá" một ai, tùy theo tấm lòng của gia chủ. Có người vì quá nghèo, vợ chồng bà bỏ tiền túi mình, mua đồ cúng, lễ vật dâng hương hay phụ giúp gia đình nạn nhân an táng, cầu cho người xấu số được siêu thoát. Bởi thế, mấy chục năm qua, vợ chồng ngư Nết đã trở thành ân nhân của không biết bao nhiêu người (PV).
Bà Lê giờ phải vật lộn với bệnh tiểu đường, viêm khớp, rối loạn tiền đình... Bà không thể đi làm được nên gánh nặng mưu sinh bà khó mà san sẻ được với ông Nết như lúc trước. Ngư Nết xót vợ bảo, nhiều đêm trái gió trở trời, bà ấy đau nhức trong người, nuốt không nổi chén cơm. Đã nhiều lần tui khuyên, thậm chí mắng vốn, bắt bà ấy phải đi khám mà bốc thuốc chữa bệnh, rứa mà bà ấy cứ giả lảng, bỏ ngoài tai. Cũng có khi bà ấy nhủ, bây giờ mà đi khám lỡ "lòi" ra thêm bệnh nữa thì tiền đâu chữa, cứ tới đâu hay tới đó. Đêm xuống, bà vẫn lọt thỏm trên con thuyền bé nhỏ theo ông ngược sông bắt cá chỉ để động viên chồng. Bà ấy còn an ủi ngư Nết cố gắng làm thật nhiều việc thiện, tích đức biết đâu trời thương mà bà mau khỏi bệnh.
Chia tay vợ chồng ngư Nết, tôi vẫn đau đáu câu ông nói "Người chết trên sông nước tội lắm. Cái chết đã bi thảm lắm rồi, nếu không tìm thấy hay không nguyên vẹn thi thể thì càng đau đớn hơn. Mình thấy mà không giúp, không cứu là có tội với lương tâm, với người ta". Mấy chục năm lăn lộn trong nghề, "nghiệp" cứu người, vớt xác vẫn theo ông bà lặng thầm như mái chèo, tay lưới buông trên dòng Hương giang vẫn gõ nhịp từng ngày. Sắp bước sang tuổi lục tuần, vẫn chọn cho mình nghề sông nước, ông bà để lại cuộc đời mình bằng nghề đánh cá, chuyên vớt xác cứu người. Bởi ông đã yên tâm, suốt một đời trai trẻ lao lực, giờ đây, thế hệ con trai ông là Nguyễn Văn Phước (29 tuổi), Nguyễn Văn Thiện (15 tuổi), rồi cháu ông vẫn theo đuổi với nghề, làm việc nghĩa hiệp trên sông Hương.
