Định hình con đường dược liệu Việt: Tư duy chiến lược của Anh hùng Lao động Thái Hương

Sức khỏe và trí tuệ là tài sản lớn nhất của con người

Đảng và Nhà nước ta luôn định hướng chiến lược chăm lo sức khỏe toàn dân. Mới nhất Bộ chính trị đã ban hành Nghị quyết 71 về giáo dục, Nghị quyết 72 về y tế.

Anh hùng Lao động (AHLĐ) Thái Hương, nhà sáng lập Tập đoàn TH quan niệm, con người là chủ thể của xã hội, là nguồn lực quyết định sự phát triển của đất nước. Sự phát triển thể lực, trí lực và tâm hồn của mỗi cá nhân là rất quan trọng. Một quốc gia chỉ vững mạnh khi con người được phát triển toàn diện cả thể lực và trí lực, trong đó yếu tố tiên quyết cho sự phát triển này là nguồn dinh dưỡng thiết yếu như thực phẩm, các sản phẩm từ sữa, thức uống có nguồn gốc tự nhiên và chế độ chăm sóc sức khỏe bền vững. Đầu tư vào thể lực và trí lực là phát triển nòi giống của dân tộc, là đầu tư vào phát triển bền vững mang tính chiến lược quốc gia.

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó trong phát triển dược liệu, AHLĐ Thái Hương cho rằng phải kết hợp trí tuệ Việt, tài nguyên thiên nhiên Việt và công nghệ đầu cuối thế giới. Đây là nền tảng để tạo ra những sản phẩm nông nghiệp có chất lượng cao, sản lượng ổn định và hướng tới phát triển bền vững, đồng thời mang lại lợi ích thiết thực cho sức khỏe con người.

Các giá trị cốt lõi xuyên suốt gồm: vì hạnh phúc đích thực, vì sức khỏe cộng đồng, hoàn toàn từ thiên nhiên, tư duy vượt trội – thân thiện với môi trường và hài hòa lợi ích. Đây không chỉ là nguyên tắc vận hành, mà còn là định hướng cho mọi hoạt động phát triển của Tập đoàn TH.

Dược liệu Việt là kho tàng vô giá

Việt nam là nước nhiệt đới có nguồn tài nguyên động thực vật đa dạng, được xếp hạng thứ 14 trên thế giới về đa dạng sinh học, là 1 trong 3 quốc gia có đa dạng sinh học cao nhất tại Đông Nam Á, bên cạnh Indonesia và Myanmar.

Những điểm đa dạng đó là có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú, với hơn 5.000 loài cây thuốc. Việt Nam cũng sở hữu nhiều loài cây thuốc đặc hữu, có giá trị sử dụng và giá trị kinh tế cao gắn liền với chỉ dẫn địa lý Việt Nam, như: sâm Ngọc Linh, sâm thiết trúc, sâm puxailaileng, tam thất, gấc, nghệ, trà hoa vàng…

Việt Nam sở hữu kho tàng tri thức y học cổ truyền lâu đời, hội tụ tinh hoa y học cổ truyền 4000 năm và nguồn tri thức bản địa phong phú với các danh y như Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông

Tuy nhiên, tư duy chiến lược của AHLĐ Thái Hương không dừng lại ở việc nhìn thấy tiềm năng, mà còn đặt ra yêu cầu phải phát huy lợi thế đó bằng khoa học công nghệ hiện đại – từ công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo đến chuyển đổi số – nhằm nâng tầm giá trị dược liệu Việt.

Một thực tế được chỉ ra là người dân đang sống trên chính kho tàng dược liệu quý giá nhưng chưa biết cách khai thác hiệu quả và bền vững. Dược liệu bị xuất khẩu dưới dạng thô với giá thấp, trong khi lại nhập khẩu sản phẩm kém chất lượng. Việc khai thác thiếu kiểm soát còn kéo theo hệ lụy phá rừng, suy thoái môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống.

Song song với đó là gánh nặng dinh dưỡng và bệnh không lây nhiễm gia tăng. Suy dinh dưỡng vẫn tồn tại ở một số khu vực, trong khi thừa cân, béo phì và các bệnh liên quan đến dinh dưỡng ngày càng phổ biến, đặc biệt ở lứa tuổi học đường. Các bệnh không lây nhiễm chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số ca tử vong, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một hướng đi mới trong chăm sóc sức khỏe.

Chính từ những thực tiễn này, AHLĐ Thái Hương chuyển từ khai thác sang nuôi trồng, từ manh mún sang chuỗi giá trị, từ giá trị thấp sang giá trị cao.

Hình thành chuỗi giá trị dược liệu – công nghệ sinh học

Tập đoàn TH định hướng phát triển được cụ thể hóa bằng việc xây dựng chuỗi giá trị dược liệu – công nghệ sinh học đa ngành, theo hướng y tế dự phòng. Các sản phẩm được phát triển theo lộ trình từ thực phẩm, đến dược phẩm và mỹ phẩm, tất cả đều dựa trên nguyên liệu tự nhiên.

Chuỗi giá trị này được tổ chức theo mô hình khép kín, từ lựa chọn giống, cải tạo đất, nuôi trồng, bảo tồn, thu hoạch, sơ chế đến chiết xuất và phân phối. Việc ứng dụng công nghệ chiết xuất, bảo toàn hoạt chất và kiểm soát chất lượng giúp dược liệu không chỉ dừng ở kinh nghiệm dân gian mà trở thành sản phẩm có cơ sở khoa học, đảm bảo tính ổn định và an toàn.

Tập đoàn TH đã tiên phong làm kinh tế dưới tán rừng từ năm 2013 theo 2 phương pháp: Bảo tồn - thu hái thảo dược tự nhiên và trồng các loại thảo dược theo hướng hữu cơ dưới tán rừng đồng thời phát triển canh tác các loại cây ăn quả. Các loại nguyên liệu tự nhiên được nghiên cứu để chế biến các sản phẩm thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, dẫn dắt xu hướng dinh dưỡng lành mạnh,vì sức khỏe cộng đồng... Cách làm này vừa tạo giá trị kinh tế, vừa góp phần bảo vệ rừng và hệ sinh thái.

Các mô hình này đã được triển khai tại Yên Thành, Nghĩa Đàn, Kỳ Sơn (Nghệ An) và đang được mở rộng tại các tỉnh khu vực Tây Bắc và Tây Nguyên... cùng nhiều địa phương khác

AHLĐ Thái Hương quan niệm, trong phát triển dược liệu, người nông dân không đứng ngoài mà trở thành một phần của chuỗi giá trị. Họ được tham gia vào hệ thống sản xuất khép kín, được hỗ trợ để nâng cao năng lực và tạo thu nhập ổn định, từ đó có thể làm giàu ngay trên chính quê hương mình.

Đây là cách tiếp cận phát triển hài hòa lợi ích, gắn kết doanh nghiệp với người dân và cộng đồng, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho các vùng khó khăn.

Hiệu quả được nhìn thấy ngay khi triển khai. Việc phát triển vùng dược liệu không chỉ nhằm mục tiêu sản xuất mà còn hướng tới bảo tồn nguồn gen quý. Tại Nghệ An, các vùng dược liệu đã được hình thành với quy mô khoảng 350 ha, trồng nhiều loại cây quý hiếm như tam thất, sâm Lai Châu, lan thạch hộc tía… cùng vùng trồng gấc đạt chứng nhận hữu cơ của Hoa Kỳ và châu Âu.

Đến cuối năm 2025, Tập đoàn TH đã bảo tồn được 75 loài cây dược liệu, trong đó có nhiều loài quý hiếm và giá trị cao. Các sản phẩm được phát triển theo hướng gần gũi, tiện dụng, phù hợp với đời sống hàng ngày và từng bước đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Mô hình này đang góp phần định hình lại cách tiếp cận ngành dược liệu Việt Nam, mở ra hướng phát triển mới mang tính bền vững và có giá trị cao hơn.

Dược liệu là "tài sản sức khỏe" quốc gia

AHLĐ Thái Hương nhất quán định hướng tư duy, dược liệu được nhìn nhận không chỉ là tài nguyên thiên nhiên, mà là tài sản sức khỏe của quốc gia. Trong bối cảnh hiện nay, đây là cơ hội để Việt Nam phát triển dược liệu thành một ngành kinh tế – kỹ thuật quan trọng, vừa phục vụ nhu cầu trong nước, vừa hướng tới thị trường quốc tế.

Định hướng này cũng gắn với các chủ trương lớn về chăm sóc sức khỏe toàn dân, trong đó nhấn mạnh vai trò của y tế dự phòng, dinh dưỡng và các sản phẩm từ thiên nhiên.

Để hiện thực hóa định hướng xây dựng chuỗi giá trị dược liệu – công nghệ sinh học, AHLĐ Thái Hương đưa ra một loạt đề xuất mang tính hệ thống, từ hoàn thiện chính sách đến tổ chức sản xuất và thay đổi nhận thức cộng đồng.

Trước hết là việc hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm mở đường cho ngành dược liệu phát triển quy mô lớn. Theo đó, cần xây dựng lộ trình phát triển dược liệu theo hướng đa ngành, bao gồm thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm gắn với ứng dụng công nghệ sinh học, đồng thời nhân rộng các mô hình đã chứng minh hiệu quả. Việc quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, ổn định lâu dài cần được ưu tiên, đặc biệt tại các khu vực miền núi, trung du và những vùng có lợi thế sinh thái.

Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ tích tụ đất đai, khuyến khích phát triển dược liệu dưới tán rừng gắn với bảo vệ và phát triển rừng bền vững, tạo điều kiện để doanh nghiệp và người dân yên tâm đầu tư dài hạn. Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng cũng cần được hoàn thiện, đi kèm kiểm soát thị trường, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường trong và ngoài nước, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị.

Song song với đó là định hướng xây dựng các vùng dược liệu quy mô lớn gắn với khoa học công nghệ. Các vùng trồng được đề xuất phát triển tại khu vực bìa rừng và những vùng sinh thái đặc thù, tập trung vào các loài thảo dược bản địa có giá trị cao, hướng tới sản xuất hàng hóa và thị trường quốc tế. Việc hình thành các mô hình điểm mang tính đại diện sẽ là cơ sở để đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng. Quá trình phát triển cần gắn với tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ sinh học, bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng, đồng thời kết hợp với du lịch sinh thái, du lịch nông nghiệp để hình thành các vùng dược liệu đặc hữu, nâng cao giá trị và thương hiệu dược liệu Việt Nam.

Một trụ cột quan trọng khác là đưa người nông dân vào vị trí trung tâm của chuỗi giá trị. Theo đó, nông dân không chỉ là người sản xuất nguyên liệu mà là chủ thể tham gia đầy đủ vào toàn bộ quá trình. Các mô hình liên kết giữa doanh nghiệp – hợp tác xã – người dân cần được đẩy mạnh nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, chuẩn hóa quy trình nuôi trồng; hỗ trợ tiếp cận tín dụng, giống, công nghệ và thị trường, qua đó nâng cao năng lực sản xuất và thu nhập, đặc biệt tại các vùng khó khăn. Mục tiêu cuối cùng là tạo sinh kế bền vững, giúp người dân làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy y tế dự phòng cũng được đặt ra như một ưu tiên. Công tác truyền thông cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của dinh dưỡng và các sản phẩm từ dược liệu trong chăm sóc sức khỏe. Khuyến khích nghiên cứu, phát triển và sử dụng các sản phẩm thực phẩm, đồ uống có bổ sung dược liệu sẽ góp phần tăng cường sức khỏe, nâng cao miễn dịch và giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm. Các giải pháp này cần được lồng ghép vào chương trình y tế cộng đồng, dinh dưỡng học đường và các hoạt động truyền thông thay đổi hành vi, từng bước hình thành thói quen chăm sóc sức khỏe chủ động trong người dân.

Những đề xuất này cho thấy cách tiếp cận toàn diện, không chỉ nhằm phát triển ngành dược liệu mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn: nâng cao sức khỏe cộng đồng, phát triển kinh tế bền vững và khẳng định vị thế dược liệu Việt Nam trong tương lai.