Nhân đánh dấu sự kiện 50 năm (12/4/1961-12/4/2010) ngày nhà du hành vũ trụ Yuri Gagarin lần đầu tiên bay vòng quanh quỹ đạo trái đất, mở đường cho kỷ nguyên chinh phục không gian của nhân loại, một nhóm các nhà khoa học vũ trụ Nga gồm hơn 30 chuyên gia hàng đầu đã gửi thỉnh nguyện thư đến Tổng thống Dmitry Medvedev, cùng lời đề nghị ông cho thành lập một ủy ban đặc biệt nhằm truy tìm căn nguyên thật, có sức thuyết phục nhất về cái chết bí hiểm của Y.Gagarin, một trong những điều bí mật của lịch sử đương đại.
Theo hồ sơ lưu trữ được công bố sau khi Liên bang Xôviết tan rã, vào ngày 27/3/1968, Gagarin đã thiệt mạng cùng với huấn luyện viên Vladimir Seriugin khi đang bay thử nghiệm trên chiếc máy bay tiêm kích MiG-15. Các kết luận điều tra chính thức sau đấy đều mang tính giả thiết phức tạp, nhưng lại không lý giải xác đáng được uẩn khúc do đâu mà tai nạn đã xảy ra? Người ta chỉ đi đến thống nhất tạm thời với nhau, rằng "nguyên nhân hiển nhiên" là bởi sự cố ngoặt gấp bất ngờ khiến máy bay chúi thẳng xuống mặt đất. Song song là những nhận định bao trùm như các phi công bắt buộc phải đột ngột thay đổi lộ trình để tránh bóng thám không, hoặc là họ bị lạc vào một đám mây dày đặc che khuất tầm nhìn nên đã mất phương hướng...
Những lời giải thích trên có thể dễ chấp nhận với một ai khác, đằng này Yuri Gagarin đã từng là phi hành gia vũ trụ, thứ chức danh chỉ dành cho những phi công thử nghiệm dày dạn kinh nghiệm nhất. Anh đã làm chủ quỹ đạo xa xăm ngay từ 7 năm trước, hẳn chẳng chịu buông xuôi trước bất cứ trở ngại nào trong bầu khí quyển gần quả đất.
Kỹ sư hàng không Igor Kuznetsov, người đại diện cho nhóm chuyên viên tâm huyết nói trên cho biết là ông đã tham gia vào một tổ nghiên cứu chuyên nhiệm, được thành lập giữa năm 1968 do đích thân cố Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Leonid Breznev đề xướng.
Hình ảnh cuối cùng của Gagarin trên khoang lái chiếc Mig-15 định mệnh.
Theo Kuznetsov thì ông và các đồng nghiệp bằng các phương thức phân tích mới nhất đã đi gần tới đích trong việc khám phá "vụ Gagarin". Qua đó cho thấy là buồng lái MiG-15 không kín tuyệt đối như thiết kế đòi hỏi. Một khe hở bột phát thuộc hệ thống điều áp đã buộc phi công phải hạ độ cao khẩn cấp và dẫn đến thảm kịch. Với tốc độ rơi cỡ 145m/giây khiến người điều khiển dễ đánh mất nhận thức chủ quan trước khi kịp tiếp đất. Đấy là nguyên nhân lý giải việc chiếc MiG-15 bỗng dưng chuyển hướng bất thình lình trên màn hình radar dẫn đường, gây nên cái chết của cả phi công cầm lái lẫn người hướng dẫn ngồi sau.
Igor Kuznetsov thổ lộ: "Chúng tôi đã báo cáo kết quả nghiên cứu lên giới có trách nhiệm. Nhưng có thể MiG-15 đang là món hàng "bán chạy" trong lĩnh vực xuất khẩu phi cơ quân sự, thật bất tiện khi đề cập tới khiếm khuyết chết người ấy chăng? Đáng tiếc là hơn 4 thập niên nay thiên hạ chỉ tin vào các giả thuyết cùng tin đồn!".
Các giả thiết và tin đồn ấy là: Y.Gagarin đã bị người ngoài hành tinh bắt cóc; một mình Gagarin thoát nạn trong vụ rơi máy bay và lìa đời đầu năm 1990 tại một viện tâm thần ở Nga; rồi thì Seriugin cố tình triệt hạ Gagarin vì ganh tị và đã gây cái chết cho cả hai; hoặc như giả thuyết bỉ ổi nhất, rằng phi hành gia vũ trụ đầu tiên do không chịu nổi hư danh đâm ra rượu chè. Hai người say bét nhè vì uống vodka nên đã không làm chủ được chiếc máy bay thử nghiệm lỗi thời... Nhưng có lẽ lời đồn "gây ấn tượng và có trọng lượng" nhất cho tới tận bây giờ là Yuri Gagarin đã "ngụy tạo" ra cái chết của mình. Sau đó anh tiến hành phẫu thuật thay hình đổi dạng và đi... ở ẩn nhằm lẩn trốn công chúng (!).
Lễ đặt hoa tưởng niệm trước phần mộ người anh hùng bên tường điện Kremlin nhân ngày du hành vũ trụ thường niên.
Còn kỹ sư Igor Kuznetsov nêu nhận định: "Nếu như những phân tích xác đáng của chúng tôi thuở trước được tái khẳng định trong lần điều tra sắp tới, sẽ đặt dấu chấm hết cho những giả thiết sai lầm cùng những tin đồn vớ vẩn. Tên tuổi Yuri Gagarin luôn là niềm tự hào của các thế hệ phi công Xôviết".
Thay lời kết, tưởng cũng nên điểm lại bản tiểu sử "khác thường" của một cá nhân đầy ý chí. Yuri Gagarin chào đời ngày 9/3/1934 tại làng Klusino, gần thành phố Gzatsk, cách Smolensk hơn 200 cây số về phía đông bắc. Cha mẹ đều làm việc trong nông trang tập thể. Chàng trai Yuri vừa đi làm tại xí nghiệp luyện kim lại vừa tham gia các khóa học buổi tối trong Trường trung cấp Kỹ thuật.
Năm 1955, anh trúng tuyển vào Trường đào tạo Phi công Quân sự. Sáu năm sau, khi vừa tròn 27 tuổi, Yuri Gagarin trở thành phi hành gia vũ trụ đầu tiên trên hành tinh, Anh hùng Liên Xô, cũng như được một loạt các quốc gia trên thế giới phong tặng danh hiệu Anh hùng cùng những phần thưởng cao quý khác
