Sáng 23/10, Quốc hội làm việc tại Hội trường, nghe trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Dân số. Trình bày tờ trình dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan do biết, dự thảo luật gồm 8 chương, 28 điều, quy định về: truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; quy mô, cơ cấu, phân bố dân số; các chính sách thích ứng với già hoá dân số, dân số già; các chính sách về nâng cao chất lượng dân số; điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số…
Nhiều chính sách đột phá về dân số trong dự án luật
Về phân cấp, phân quyền, dự thảo luật quy định trách nhiệm của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong việc quyết định một số biện pháp chủ động, linh hoạt để thực hiện các chính sách, biện pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên trên cơ sở tình hình, động thái dân số; chủ động lập kế hoạch ngân sách, thời điểm áp dụng biện pháp để thực hiện theo Luật Ngân sách Nhà nước, phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của địa phương.
Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bổ sung, cập nhật, bảo đảm tính thống nhất giữa tờ trình, dự thảo luật và các báo cáo thành phần; tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng các chính sách, kinh phí bảo đảm thực hiện các chính sách, kinh nghiệm quốc tế để áp dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam; tiếp tục rà soát nội dung của dự thảo luật với các luật hiện hành cũng như các dự án luật đang trong quá trình sửa đổi, bổ sung có liên quan để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị bổ sung 1 điều quy định chính sách của Nhà nước về công tác dân số tại Chương quy định chung; thể hiện khung chính sách tổng thể định hướng cho công tác dân số (như bảo đảm điều kiện sống, nhà ở, giáo dục, chăm sóc sức khỏe) trên cơ sở bám sát Nghị quyết số 21 và Nghị quyết số 72, thể chế hóa quan điểm chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.
Về duy trì mức sinh thay thế (Điều 13), Ủy ban đề nghị nghiên cứu có các biện pháp tổng thể, căn cơ, toàn diện nhằm đạt được mức sinh thay thế bền vững; nghiên cứu quy định theo hướng hỗ trợ tài chính đối với phụ nữ sinh đủ 2 con, trong đó nhóm phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi ở mức hỗ trợ cao hơn; làm rõ tiêu chí “địa phương có mức sinh thấp”; tiếp tục rà soát sửa đổi, bổ sung Luật Nhà ở để bảo đảm tính khả thi của quy định ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với một số nhóm đối tượng; bổ sung quy định định kỳ Chính phủ công bố tình trạng mức sinh để chính quyền địa phương xây dựng, thực hiện các chính sách hỗ trợ, khuyến khích phù hợp; trường hợp mức sinh của một số địa phương xuống mức rất thấp, Chính phủ báo cáo, đề xuất với Quốc hội có biện pháp can thiệp kịp thời.
Đề nghị thêm chính sách cho phụ nữ nuôi con dưới 18 tháng tuổi
Tham gia ý kiến tại buổi thảo luận ở tổ cùng ngày, đại biểu Trần Thị Vân (đoàn Bắc Ninh bày tỏ sự đồng tình với hướng tiếp cận mới, chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang chính sách dân số toàn diện, bao gồm quy mô, cơ cấu, chất lượng và thích ứng với già hóa dân số. Đại biểu đoàn Bắc Ninh đề nghị, các chính sách hỗ trợ cần quy định theo mức lương cơ sở thay vì số tiền cố định, để phù hợp với biến động kinh tế. Bên cạnh đó, cần giảm chi phí nuôi con, phát triển dịch vụ trông trẻ dưới 2 tuổi và thúc đẩy bình đẳng giới trong chăm sóc con cái để việc “sinh đủ 2 con” trở thành khả thi trong thực tế.
Về chính sách chăm sóc người cao tuổi, đại biểu đoàn Bắc Ninh cho rằng, Việt Nam đang già hóa dân số rất nhanh, trong khi nguồn lực công còn hạn chế và mô hình chăm sóc truyền thống trong gia đình đang suy giảm. Do đó, cần xã hội hóa mạnh mẽ lĩnh vực này. Đại biểu Trần Thị Vân đề nghị Nhà nước có chính sách ưu đãi cụ thể như: hỗ trợ đất đai, miễn giảm thuế, cho vay vốn ưu đãi và đào tạo nhân lực chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi; đồng thời, thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi nhóm yếu thế.
Đồng quan điểm, đại biểu Trần Thị Nhị Hà, đoàn Hà Nội cho rằng, Việt Nam hiện nay chưa phải đối mặt với cơ cấu dân số già nhưng ngay tại thời điểm này cần phải có các chính sách để thích nghi. Đại biểu đoàn Hà Nội đánh giá, Luật Dân số lần này có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng các chính sách, hoạch định chiến lược phát triển bền vững để tận dụng hiệu quả nguồn nhân lực trẻ trước khi bước vào giai đoạn dân số già. Chất lượng dân số được cải thiện khi toàn bộ quá trình từ thời điểm cha mẹ dự định có con được tư vấn, khám sức khỏe sinh sản, đến giai đoạn sàng lọc, chẩn đoán trước sinh, giai đoạn sơ sinh và quan trọng không kém là chương trình sức khỏe, dinh dưỡng và giáo dục toàn diện cho trẻ.
“Dự thảo Luật Dân số chỉ quy định có 2 giai đoạn là giai đoạn trước khi kết hôn và giai đoạn trước sinh, sơ sinh. Như vậy, dự thảo luật đang thiếu các quy định về chính sách dinh dưỡng học đường, giáo dục thể chất học đường, hỗ trợ y tế học đường đối với đối tượng trẻ em chưa thành niên. Trong khi đó, đây là những chính sách có ý nghĩa vô cùng quan trọng để nâng cao chất lượng dân số… Tôi kiến nghị bổ sung thêm quy định về chính sách dân số đối với trẻ em chưa thành niên và thanh niên, trong đó tập trung 3 vấn đề dinh dưỡng, giáo dục thể chất và y tế học đường” - đại biểu Trần Thị Nhị Hà nhấn mạnh.
Đại biểu Nguyễn Văn Thi (đoàn Bắc Ninh) đề nghị nghiên cứu bổ sung chính sách về hỗ trợ nuôi con nhỏ, nhất là con nhỏ từ 6 đến 18 tháng tuổi để đảm bảo cái chính sách toàn diện và bền vững, có căn cơ hơn. “Hiện nay, quy định là phụ nữ sinh con được nghỉ 6 tháng nhưng giai đoạn sau khi phụ nữ hết thời gian nghỉ thai sản từ tháng thứ 7 đến tháng thứ 18 là giai đoạn rất khó khăn đối với phụ nữ nuôi con nhỏ các trường mầm non là không nhận, kể cả các trường tư thục. Thế mà các vợ chồng trẻ mà phải thuê người giúp việc riêng, chi phí đắt đỏ. Vì thế, tôi đề nghị là cần phải có nhóm chính sách để hỗ trợ nuôi con nhỏ, nhất là cái giai đoạn từ 6 đến 18 tháng tuổi” – đại biểu nêu.
Phát biểu làm rõ một số ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho rằng, đối với chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội cho các gia đình sinh đủ 2 con, dự thảo luật đề xuất bổ sung thêm đối tượng ưu tiên. Hiện nay, các nhóm được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội gồm gia đình người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ, người khuyết tật, người được bố trí tái định cư. “Chúng tôi đề nghị bổ sung thêm đối tượng ưu tiên là những gia đình mà phụ nữ sinh đủ 2 con, hoặc nam giới có 2 con đẻ mà người vợ đã qua đời. Mục tiêu là nhằm giúp các gia đình sinh đủ hai con có thêm điều kiện sinh hoạt ổn định. Dự án luật tiếp cận theo góc độ như vậy” - Bộ trưởng cho hay.
Dự án Luật Dân số ‘lưỡng lự’ chính sách sinh đẻ hai con 
