Liên tiếp phát hiện các vụ việc
Cùng với tốc độ chuyển đổi số nhanh chóng của nền kinh tế và đời sống xã hội, không gian mạng đã trở thành môi trường hoạt động mới của tội phạm lừa đảo. Các đối tượng lừa đảo trực tuyến liên tục thay đổi các thủ đoạn, kịch bản, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, ảnh hưởng đến an ninh trật tự và niềm tin của xã hội vào không gian mạng.
Đặc biệt, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói, cùng với tình trạng rò rỉ dữ liệu cá nhân trên diện rộng đang tạo ra ngày càng nhiều phương thức, thủ đoạn lừa đảo mới tinh vi hơn, khó nhận biết hơn so với trước đây.
Theo số liệu thống kê, tại Việt Nam, với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, tình hình tội phạm lừa đảo trực tuyến 6 tháng đầu năm 2026 có dấu hiệu giảm rõ rệt. 6 tháng đầu năm 2026, toàn quốc đã xảy ra 959 vụ lừa đảo trực tuyến, giảm 56% so với cùng kỳ năm 2025; gây thiệt hại khoảng 1.500 tỷ đồng, giảm khoảng 38% so với cùng kỳ năm 2025.
Bên cạnh vai trò nòng cốt của lực lượng Công an và cơ quan quản lý Nhà nước, sự tham gia chủ động, trách nhiệm của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, doanh nghiệp công nghệ và nền tảng số có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả phòng chống loại tội phạm này.
Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng Công an các tỉnh, thành phố trên cả nước cũng đã phát hiện một số nhóm người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam thuê các nhà nghỉ để thực hiện hành vi lừa đảo đối với công dân nước ngoài. Công an các đơn vị, địa phương cũng đã phát hiện và bắt giữ hơn 219 người nước ngoài có liên quan đến hoạt động lừa đảo này.
Điển hình, từ ngày 15/12/2025 - 14/3/2026, Công an TP Hà Nội đã phát hiện 3 vụ việc, 58 đối tượng người nước ngoài lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tổ chức đánh bạc cho người nước ngoài trên không gian mạng, nhập cảnh trái phép... Sau khi lựa chọn được địa điểm hoạt động, đối tượng cầm đầu ở nước ngoài bố trí 1 đối tượng người nước ngoài giữ vai trò “quản lý” tại Việt Nam. Đối tượng này làm thủ tục đưa các đối tượng người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam dưới hình thức xin visa du lịch; sau đó ở lại Việt Nam thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc tổ chức đánh bạc đối với người dân ngoài lãnh thổ Việt Nam. Quá trình hoạt động, các đối tượng lập các công ty chứng khoán quốc tế để làm “bình phong”; sau đó hoạt động theo các nhóm nhỏ, phân tán, không hoạt động tại 1 địa điểm cố định mà định kỳ thay đổi địa điểm để tránh sự quản lý của lực lượng chức năng và thường thuê người Việt Nam để dọn dẹp, mua đồ dùng sinh hoạt hằng ngày.
Tiếp đó, đầu tháng 7/2026, Công an tỉnh Bắc Ninh đã phát hiện, triệt phá một ổ nhóm gồm 11 đối tượng quốc tịch Trung Quốc thuê nhà tại phường Võ Cường để lừa đảo trên không gian mạng. Kết quả điều tra bước đầu cho thấy, thủ đoạn của nhóm tội phạm là lợi dụng mạng xã hội Facebook tiếp cận nạn nhân (chủ yếu là công dân Pháp). Các đối tượng tổ chức vận hành sàn thương mại điện tử giả mạo mang tên "Lucky Coin Mall" và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, tạo mối quan hệ với nạn nhân theo kịch bản được chuẩn bị sẵn.
Sau khi tạo dựng được lòng tin, các đối tượng hướng dẫn nạn nhân tham gia những nhóm Telegram được dàn dựng sẵn với hàng loạt tài khoản làm mồi nhử, qua việc khoe lợi nhuận cao từ việc đầu tư vào sàn thương mại điện tử giả.
Nhận diện các thách thức mới
Nhận diện những thách thức mới, Trung tá Lê Anh Tuấn, Phó Trưởng phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao chỉ ra 5 vấn đề.
Theo Trung tá Lê Anh Tuấn, đầu tiên là công nghệ Deepfake và giả mạo giọng nói: Thời gian qua, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ trí tuệ nhân tạo đã trở thành một trong những nguy cơ mới, thách thức sự tỉnh táo và khả năng nhận biết thật – giả của người dân khi tham gia hoạt động trên không gian mạng. Các nhóm tội phạm đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ Deepfake để tạo ra hình ảnh, video, giọng nói giả mạo có độ chân thực rất cao, khiến người dân khó có thể phân biệt thật – giả nếu thiếu kỹ năng nhận diện và thông tin cập nhật.
Ngoài ra, các tổ chức tội phạm quốc tế đã nghiên cứu, phát triển và cung cấp một số công cụ hỗ trợ vượt qua xác thực sinh trắc học trong giao dịch thanh toán trực tuyến, trở thành những đe dọa trực tiếp đến hoạt động của các ngân hàng, trung gian thanh toán. Dự báo trong thời gian tới, Deepfake và giả mạo giọng nói sẽ trở thành công cụ chủ đạo trong nhiều kịch bản lừa đảo, đặc biệt là giả mạo người thân, lãnh đạo doanh nghiệp để yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.
Tiếp đó là tình trạng lộ, mua bán dữ liệu cá nhân, đây là một trong những điều kiện đầu tiên và quan trọng nhất để thủ đoạn lừa đảo trực tuyến lợi dụng nhằm tiếp cận người dân. Các tổ chức tội phạm thường thu mua lượng lớn dữ liệu cá nhân và phân loại theo nghề nghiệp, khu vực sinh sống, mức thu nhập hoặc thói quen sinh hoạt dựa trên nguồn dữ liệu từ dữ liệu ngân hàng, dữ liệu mua sắm, dữ liệu y tế... Việc bảo đảm chủ quyền an ninh quốc gia trên không gian mạng, bảo vệ an ninh mạng, an ninh dữ liệu cần xác định là nhu cầu cấp bách, trọng yếu, không thể tách rời trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
Mã độc tấn công nền tảng thiết bị di động. Theo đó, hệ thống phòng chống lừa đảo qua mạng của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cũng đã ghi nhận gần 63.000 đoạn mã độc mới trên thiết bị di động được phát hiện tại Việt Nam trong năm 2025. Điều này, phản ánh xu hướng tội phạm ngày càng tập trung vào nền tảng di động, trong đó có hàng trăm phần mềm giả mạo các ứng dụng phổ biến nhằm đánh cắp thông tin, chiếm đoạt quyền điều khiển thiết bị. Xu hướng giả mạo ứng dụng di động có thể kể đến nền tảng di động – nơi người dùng sử dụng nhiều hơn so với máy tính.
Cùng với đó, doanh nghiệp vừa và nhỏ do hạn chế nguồn lực đầu tư cho an ninh mạng đang trở thành mục tiêu của tội phạm. Các thủ đoạn phổ biến bao gồm tấn công mã hóa dữ liệu đòi tiền chuộc bằng tiền mã hóa; giả mạo thông báo từ ngân hàng, cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội... để đánh cắp thông tin thanh toán và chiếm đoạt tiền.
“Các vụ án gần đây cho thấy tội phạm lừa đảo trực tuyến ngày càng được tổ chức bài bản, hoạt động xuyên biên giới, hình thành các đường dây quy mô lớn liên quan đến đầu tư tài chính giả mạo, sàn thương mại điện tử lừa đảo với thiệt hại lên tới hàng nghìn tỷ đồng chỉ trong một vụ việc. Điều này, đòi hỏi năng lực điều tra, phối hợp quốc tế và chia sẻ thông tin liên ngành ở mức độ cao hơn nhiều so với trước đây” - Trung tá Lê Anh Tuấn cho biết.
Doanh nghiệp tham gia trong phòng, chống tội phạm lừa đảo trực tuyến
Thực tiễn cho thấy, công tác phòng chống tội phạm lừa đảo trực tuyến là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, cơ quan quản lý Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.
Trong đó, doanh nghiệp với vai trò là chủ thể trực tiếp cung cấp hạ tầng số, dịch vụ tài chính, viễn thông và nền tảng công nghệ đã và đang có những đóng góp thiết thực.
Mới đây, ngày 23/6, Bộ Công an đã tổ chức Hội nghị ký kết triển khai thực hiện Quy chế phối hợp giữa Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến. Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đã triển khai hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán… Đặc biệt, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam triển khai xác thực sinh trắc học đối với người đại diện theo pháp luật khi thực hiện giao dịch trên 10 triệu đồng/lần giao dịch hoặc tổng giá trị trên 20 triệu đồng/ngày đối với tài khoản ngân hàng, ví điện tử. Hiện nay, Bộ Công an đang phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các đơn vị liên quan xây dựng cơ chế phối hợp đặc biệt trong ngăn chặn, truy vết, xử lý dòng tiền liên quan đến tội phạm lừa đảo trực tuyến.
Việc phối hợp với lực lượng Công an rà soát, xử lý Sim rác, vi phạm về đăng ký thông tin thuê bao – nguồn cung cấp phương tiện liên lạc chủ yếu cho các đối tượng lừa đảo tiếp tục triển khai các giải pháp kỹ thuật cảnh báo, gán nhãn cuộc gọi nghi ngờ lừa đảo, chặn lọc tin nhắn rác và tin nhắn giả mạo thương hiệu. Tham gia các chương trình tuyên truyền tin nhắn cảnh báo thủ đoạn lừa đảo tới các thuê bao di động trên diện rộng.
Cùng với đó, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia thường xuyên khảo sát, công bố báo cáo về tình hình lừa đảo trực tuyến; cảnh báo xu hướng và thủ đoạn mới, hỗ trợ định hướng chính sách. Các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử phối hợp gỡ bỏ nội dung, tài khoản giả mạo; cảnh báo lừa đảo khi nhận được thông tin từ cơ quan chức năng hoặc phản ánh. Các doanh nghiệp công nghệ tham gia nghiên cứu, phát triển giải pháp phát hiện Deepfake, xác thực danh tính điện tử nhằm nâng cao khả năng phòng vệ chủ động cho các tổ chức tài chính.
Trong thời gian tới, các cơ quan quản lý Nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý về chia sẻ dữ liệu, quy định trách nhiệm cụ thể của doanh nghiệp trong bảo vệ dữ liệu khách hàng và phòng chống tội phạm lừa đảo. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ xây dựng hệ thống kết nối, chia sẻ thông tin liên ngành giữa các ngành chức năng, Bộ Công an và các doanh nghiệp; từng bước hoàn thiện cơ chế chặn lọc tài khoản nghi vấn. Tăng cường công tác thanh tra, giám sát việc tuân thủ quy định về an toàn thông tin, xác thực sinh trắc học đối với các tổ chức tín dụng, trung gian thanh toán.
Về phía các doanh nghiệp chủ động đầu tư nâng cấp hệ thống bảo mật; ứng dụng công nghệ phát hiện gian lận, phát hiện Deepfake thích ứng với tốc độ phát triển của thủ đoạn tội phạm. Tăng cường chia sẻ dữ liệu cảnh báo sớm với cơ quan chức năng và các doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực.
Tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, giáo dục tài chính số cho khách hàng, đặc biệt là nhóm người cao tuổi, khách hàng mới sử dụng dịch vụ số. Xây dựng quy trình nội bộ xử lý sự cố lừa đảo, gian lận rõ ràng, rút ngắn thời gian xử lý phản ánh của khách hàng. Phối hợp chặt chẽ hơn nữa với các cơ quan quản lý Nhà nước trong cung cấp thông tin, ngăn chặn kịp thời dòng tiền có dấu hiệu vi phạm pháp luật; ngăn chặn truy cập đến các trang web, tài khoản mạng xã hội vi phạm pháp luật. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới cần xây dựng cơ chế phối hợp đặc thù, tạo điều kiện thuận lợi, nhanh chóng trong xác minh, truy vết các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, đặc biệt là tội phạm lừa đảo trực tuyến.
