Đào tạo Tiến sỹ ở nước ta: Tấm áo không làm nên thầy tu

Cư dân mạng đang xôn xao về chất lượng đào tạo tiến sỹ tại một học viện lớn ở Hà Nội. Thông tin này được lan truyền với tốc độ chóng mặt khiến đơn vị chủ quản phải tổ chức một cuộc họp báo vào sáng 24-5 để làm rõ những vấn đề mà dư luận quan tâm. 

Nhiều điều đáng để bàn, nhưng dễ thấy nhất là vẫn tồn tại một số quy định bất cập của chương trình đào tạo tiến sỹ trong lĩnh vực khoa học xã hội ở nước ta, dựa trên khung quy định chung đang được áp dụng.

Nỗi ưu tư về chất lượng hướng dẫn

Quy định chung là một Giáo sư (GS) không được cùng lúc hướng dẫn quá 5 nghiên cứu sinh. Đối với Phó Giáo sư (PGS) hay Tiến sĩ khoa học (TSKH), con số đó chỉ là 3. Quy định này đưa ra đảm bảo người hướng dẫn có đủ thời gian, trí tuệ, sức lực hỗ trợ cho sinh viên của mình trong suốt quá trình học. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít GS, PGS cùng lúc hướng dẫn nhiều Nghiên cứu sinh (NCS). Những vị này đa phần đồng thời là cán bộ quản lý, những người luôn bộn bề với bao chức phận khác. Điều đó khiến công luận được quyền ưu tư về chất lượng hướng dẫn mà họ có thể đem lại cho học trò của mình.

Người ta cũng phải đặt câu hỏi về tính khách quan, minh bạch, hợp lý và công bằng của việc phân bổ này, nhất là khi không ít vị đủ phẩm hàm lại hiếm khi được phân công hướng dẫn. Có hay không yếu tố “lợi ích nhóm”, nhất là khi càng hướng dẫn nhiều NCS thì người hướng dẫn càng được trả thêm phụ cấp?

Nên có những quy định mới trong đào tạo Tiến sĩ - Phó Giáo sư, Giáo sư.
Nên có những quy định mới trong đào tạo Tiến sĩ - Phó Giáo sư, Giáo sư.

Không ít vị luôn được mời ngồi vào hội đồng chấm luận án dù cho chuyên môn của họ chẳng hề liên quan với đề tài luận án, đến độ họ được mệnh danh là “tuần chay nào cũng cỗ”. Thông tư 05 do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành năm 2012 quy định rõ thành viên Hội đồng thẩm định phải am hiểu về đề tài và lĩnh vực nghiên cứu của nghiên cứu sinh; có công trình công bố về lĩnh vực của đề tài luận án trong 3 năm tính đến ngày thành lập hội đồng. Ấy nhưng, sẽ không khó để tìm nhiều vị trong hội đồng đã nghỉ hưu từ lâu, ngót chục năm không có nổi một công trình khoa học được công bố chứ chưa nói đến công trình có liên quan.

Điều đó khiến người ta băn khoăn về tính dân chủ, vị thế khoa học của việc tuyển chọn hội đồng và hoài nghi về chất lượng thẩm định, đau đáu lo âu về sức sống của các luận án.

Hành chính hóa hoạt động khoa học

Theo quy định, trước khi bảo vệ, NCS phải trực tiếp gửi tóm tắt luận án đến ít nhất 13 nhà khoa học (có trình độ từ TS trở lên) đến từ 2 tổ chức hoạt động trong lĩnh vực có liên quan đến chuyên ngành của NCS để mời các vị này đọc và cho nhận xét. Bản tóm tắt này được quy định có dung lượng trong khoảng 24 trang.

Câu hỏi đặt ra là liệu có thực sự phải thêm vào quy định này không bởi để có thể đưa ra những nhận xét thấu đáo, người ta phải đọc kỹ cả luận án chứ không chỉ dựa vào bản tóm tắt. Việc chấm luận án là việc của hội đồng, những người được cơ sở đào tạo chính danh mời và trả công cho việc thẩm định. Không ít vị viết nhận xét hết sức qua loa, mang tính hình thức, phần vì cả nể, phần vì không đọc hết cả tóm tắt, phần vì họ cảm thấy ý kiến của mình không quan trọng.

Trong mỗi buổi bảo vệ, phần “lễ” mở đầu bao giờ cũng khiến cho cả “chủ” và “khách” mệt mỏi. Vị thư ký hội đồng buộc phải đọc một bản dài lê thê tiểu sử, quá trình học tập, bảng điểm… của NCS như là minh chứng cho việc họ đã đủ tiêu chuẩn được bảo vệ luận án. Đây là công việc của cơ sở đào tạo và dĩ nhiên nếu không đủ điều kiện, làm sao họ cho phép tổ chức buổi bảo vệ của NCS đó.

Khai mạc một buổi sinh hoạt khoa học bằng những thủ tục hành chính rối rắm khiến người tham dự mất đi hứng thú, cứ phải nghe những thông tin nằm ngoài mối quan tâm cũng như thẩm quyền của họ. Người đọc cứ đọc vào hư vô bởi không có người nghe…

Ở nhiều nơi, luận án nào cũng phải có một chương khuyến nghị về chính sách. Đây là điều hết sức vô lý bởi đó là nhiệm vụ của các đề tài, dự án được đặt hàng với địa chỉ cụ thể. Luận án là công trình khoa học của một cá nhân, được thực hiện nhằm mục đích học thuật nên việc thực hiện yêu cầu đó là quá tầm, quá sức và không cần thiết. Đọc chương này đa phần sẽ chán chường với những kiến nghị không địa chỉ và hết sức chung chung theo kiểu: cần phải bảo tồn, phát huy…

Bảo vệ hay trình diễn luận án?

Dự buổi bảo vệ luận án, đa phần sẽ có cảm giác đang dự những trình diễn đã được xây dựng kịch bản, phân vai, lịch trình vận hành trơn tru. NCS trình bày vắn tắt luận án trong chừng 15-20 phút, từng vị đọc nhận xét và cố gắng đưa ra đôi bình luận, 1-2 câu hỏi. NCS trả lời, được đến đâu hay đến đó, không thì xin phép được tiếp tục nghiên cứu…

Hiếm khi người ta được nghe những tranh luận đa chiều, trao đi đổi lại giữa NCS và các thành viên hội đồng hay giữa người tham dự với NCS. Một buổi sinh hoạt khoa học ở cấp độ cao lại nhạt nhòa đến độ khiến người tham dự có cảm tưởng như đang ở một buổi mít tinh hay một lễ phát động thi đua nào đó. Không khí buổi bảo vệ cứ bình bình, nhàn nhạt, hời hợt mặc cho các thành viên hội đồng không mệt mỏi nỗ lực thổi vào những lời khen hơn là chê.

Luận án nào cũng được đánh giá cao bởi tính mới, lần đầu tiên, hệ thống, chiều sâu, có ý nghĩa cả lý luận và thực tiễn, thiếu sót nếu có chỉ là lỗi kỹ thuật, khách quan… Người nghe những nhận xét cứ vu vơ buồn khi liên hệ với bức tranh thực trạng của nền khoa học nước nhà. Ngần ấy luận án đóng góp được cụ thể gì cho sự phát triển của đất nước?

Luận án tiến sỹ: manh áo hay thầy tu?

So sánh nhiều luận án tiến sỹ cùng ngành, bạn đọc sẽ dễ dàng nhận thấy sự “tương đồng” đến kỳ lạ ở phần mô tả lý thuyết dù cho chúng nghiên cứu về những vấn đề hoàn toàn khác nhau. Một xu thế đáng ngại gần đây là việc “trang trí” luận án tiến sỹ với những lý thuyết của phương Tây trong khi người viết luận án lại quá mơ hồ về chúng.

Không ít luận án “hồn nhiên” liệt kê dăm ba trường lý thuyết định danh là sẽ được áp dụng trong khi ở các nền giáo dục phát triển, luận án tiến sỹ chỉ cần thảo luận, tranh biện với một cách tiếp cận cụ thể của một trường lý thuyết nhất định. Tác giả của nhiều luận án cũng “vô tâm” tột cùng khi họ chỉ đơn thuần liệt kê mà không hề áp dụng, thảo luận những lý thuyết đó trong phần nội dung nghiên cứu.

Điều đó giống như việc mời khách đến nhà chơi nhưng chỉ mời đến ngoài ngõ. Cổng, cửa vào nhà cứ khóa chặt, gia chủ cứ ngủ vùi trên giường êm, đệm ấm, khách cứ thầm lặng vãn cảnh cùng gió, cùng mây…

Nguyễn Công Thảo

Các tin khác

Đánh thức ký ức bằng sắc màu

Đánh thức ký ức bằng sắc màu

Tiếc những thước phim, những bức ảnh nhuốm màu thời gian trong những kho tư liệu quý giá, nhiều năm qua, chàng trai trẻ của Thủ đô Hà Nội Viên Hồng Quang miệt mài theo đuổi công việc phục dựng tư liệu lịch sử bằng công nghệ số. Hàng nghìn tư liệu được phục chế, số hoá, đăng tải trên mạng xã hội, thu hút đông đảo người trẻ.

“Viên ngọc bích” giữa vịnh Hạ Long lọt top bãi biển đẹp nhất thế giới

“Viên ngọc bích” giữa vịnh Hạ Long lọt top bãi biển đẹp nhất thế giới

Bãi biển Soi Sim (Quảng Ninh) vừa trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam góp mặt trong danh sách Corona Beach 100 năm 2026 - bảng xếp hạng những bãi biển đẹp nhất thế giới. Được ví như “viên ngọc bích tĩnh lặng giữa lòng vịnh Hạ Long”, Soi Sim gây ấn tượng nhờ cảnh quan nguyên sơ, hệ sinh thái được bảo tồn và trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên.

Kỳ 3: Những giải pháp lan tỏa trong thời đại số

Kỳ 3: Những giải pháp lan tỏa trong thời đại số

Trước những tác động mạnh mẽ của không gian mạng đối với đời sống tư tưởng, văn hóa và nhận thức xã hội, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là đấu tranh phản bác các thông tin sai trái, thù địch mà còn phải chủ động lan tỏa các giá trị tích cực, nhân văn và cách mạng bằng những phương thức phù hợp với thời đại số.

Kỳ 2: Thách thức trên không gian mạng

Kỳ 2: Thách thức trên không gian mạng

Trước những thách thức của không gian mạng hiện nay, việc xây dựng và lan tỏa các giá trị văn hóa, văn học mang tính nhân văn, chân thực trở thành yêu cầu cấp thiết trên mặt trận tư tưởng. Văn học về lực lượng CAND không chỉ phản ánh chân thực cuộc đấu tranh bảo vệ ANTT mà còn góp phần khắc họa hình ảnh người chiến sĩ Công an bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ.

GS.TS Vũ Minh Giang: “V-Film làm phim về thời Trần là một lựa chọn rất tinh tế và có tầm nhìn”

GS.TS Vũ Minh Giang: “V-Film làm phim về thời Trần là một lựa chọn rất tinh tế và có tầm nhìn”

Là người đảm nhiệm vai trò cố vấn lịch sử cho series phim về triều Trần của V-Film (thuộc Tập đoàn Vingroup), GS.TS Vũ Minh Giang cho rằng, thời Trần là giai đoạn hội tụ những giá trị tiêu biểu của lịch sử Việt Nam. Ông kỳ vọng, dự án sẽ góp phần lan tỏa tình yêu lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tạo thêm những sản phẩm có giá trị cho ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Kỳ 1: Văn học về lực lượng CAND - bộ phận quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Kỳ 1: Văn học về lực lượng CAND - bộ phận quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, không gian mạng là nơi thông tin được lan truyền với tốc độ nhanh chóng và tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm, hành vi của con người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vì thế không chỉ diễn ra trên lĩnh vực chính trị, lý luận hay báo chí truyền thống mà đã mở rộng sang mặt trận văn hóa, văn học nghệ thuật.

Phạt 55 triệu đồng đơn vị tổ chức cuộc thi hoa khôi không phép

Phạt 55 triệu đồng đơn vị tổ chức cuộc thi hoa khôi không phép

Ngày 27/5, Công an TP Hà Nội cho biết, Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an TP Hà Nội vừa ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một đơn vị về hành vi tổ chức cuộc thi "Hoa khôi Di sản quốc gia 2026” khi chưa được cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền văn bản chấp thuận.

Khi hàng triệu câu chuyện đẹp cùng kể về một Việt Nam hạnh phúc

Khi hàng triệu câu chuyện đẹp cùng kể về một Việt Nam hạnh phúc

“Chúng ta luôn khẳng định rằng sức mạnh lớn nhất là sức mạnh của nhân dân, sức sáng tạo lớn nhất cũng là sức sáng tạo của nhân dân. Khi hàng triệu câu chuyện tích cực được chia sẻ và lan tỏa đồng thời, chúng ta không chỉ quảng bá hình ảnh đất nước, mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường đồng thuận, nâng cao uy tín quốc gia và chủ động đấu tranh với các thông tin sai lệch, xuyên tạc về Việt Nam trên môi trường quốc tế”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thuỷ nhấn mạnh trong buổi phát động giải thưởng “Việt Nam hạnh phúc – Happy Vietnam 2026".

Phạt nặng, xử lý hình sự để lập lại trật tự trong thực thi bản quyền

Phạt nặng, xử lý hình sự để lập lại trật tự trong thực thi bản quyền

Những ngày này, thông tin một loạt “ông lớn” bị khởi tố vì xâm phạm bản quyền vẫn là chủ đề “nóng” trên rất nhiều diễn đàn. Hàng loạt nghệ sĩ nổi tiếng cũng lên tiếng, bày tỏ sự bức xúc vì bị xâm phạm bản quyền thời gian qua. Không ít người bày tỏ kỳ vọng, biện pháp xử lý hình sự sẽ đủ sức răn đe để ngăn chặn vi phạm bản quyền.

Miền an nhiên giữa đại ngàn Tây Nguyên

Miền an nhiên giữa đại ngàn Tây Nguyên

Giữa những triền đồi lộng gió của vùng đất Đơn Dương, nơi mây trắng lững lờ trôi qua những cánh rừng thông xanh thẳm, Samten Hills Dalat hiện lên là một miền an yên giữa đại ngàn Tây Nguyên. Không ồn ào, không xô bồ như nhiều điểm du lịch khác của xứ lạnh, nơi đây mang đến cho du khách cảm giác như đang bước vào một thế giới khác, tĩnh tại, linh thiêng và đầy chất thơ.

Khu trải nghiệm Lumora Hải Phòng: Giữ lại tuổi thơ giữa những khoảng xanh

Khu trải nghiệm Lumora Hải Phòng: Giữ lại tuổi thơ giữa những khoảng xanh

Giữa nhịp sống đô thị ngày càng chật chội và sự phụ thuộc ngày một lớn vào thiết bị điện tử, nhiều gia đình ở Hải Phòng đang tìm đến những không gian trải nghiệm xanh để con trẻ được vận động, khám phá thiên nhiên. Ở Lumora, những đứa trẻ lội bùn bắt cá, tự tay hái rau, chạy chân trần trên cỏ, người lớn tìm lại cảm giác thư thái sau guồng quay công việc.

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.