Tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 23/4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, các đại biểu Quốc hội bày tỏ sự nhất trí cao với dự kiến chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027. Năm 2026, 2027 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi là năm đầu tiên triển khai toàn diện các hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, đồng thời cũng là năm bản lề để thực hiện Nghị quyết 14 của Đảng. Nghị quyết số 27 ngày 9/11/2022 của Hội nghị Trung ương 6 khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới đã nhấn mạnh yêu cầu về kiểm soát quyền lực và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Thảo luận tại hội trường, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn Hà Nội) đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của Quốc hội. Theo đại biểu, cần chủ động thực hiện giám sát theo thời gian thực dựa trên công nghệ và dữ liệu; sớm có một nền tảng số, đặc biệt là quy chế để đại biểu Quốc hội có thể truy cập, đối chiếu các dữ liệu về các vấn đề giám sát ngay khi dữ liệu được cập nhật. Từ đó giám sát sẽ kịp thời phát hiện các điểm nghẽn của chính sách, pháp luật ngay khi phát sinh; phù hợp với tinh thần phản ứng chính sách nhanh mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo. Để tăng cường hiệu quả hậu giám sát, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị các nghị quyết sau giám sát phải có địa chỉ và cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình rõ ràng.
Góp ý một số giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của Quốc hội, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) nhấn mạnh cần đổi mới phương thức chất vấn và trả lời chất vấn theo hướng “hỏi nhanh, đáp gọn”, đi thẳng vào trọng tâm. Đặc biệt, cần tăng cường các phiên giải trình tại Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội đối với những vấn đề nóng, những vấn đề cử tri đặc biệt quan tâm, kịp thời làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước.
Đại biểu cũng cho rằng cần ứng dụng tối đa công nghệ số trong giám sát. “Trong kỷ nguyên số, giám sát không thể chỉ dựa vào các báo cáo giấy. Tôi đề nghị cần sớm hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về giám sát. Hệ thống này sẽ cho phép các đại biểu Quốc hội theo dõi trực tuyến tiến độ thực hiện các lời hứa, các cam kết của các thành viên Chính phủ và các cơ quan hữu quan. Khi mọi thứ được công khai và minh bạch trên nền tảng số, hiệu lực giám sát chắc chắn sẽ được nâng lên một tầm cao mới”, đại biểu Trần Thị Hoa Ry nêu ý kiến và cho rằng, mục tiêu cuối cùng của giám sát là để kiến tạo phát triển và mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân.
Đại biểu Bế Trung Anh (Đoàn Đắk Lắk) bày tỏ cùng quan điểm với đại biểu Tạ Đình Thi và cho rằng, đây là dự thảo rất tốt, tiến bộ so với các mô hình giám sát trước đây như chú trọng giám sát ngay từ khi hình thành chính sách đến khi ban hành chính sách, đưa chính sách vào cuộc sống.
Tuy nhiên, để đạt được tầm cao hơn, giám sát kiến tạo phát triển, theo đại biểu thì cần giám sát theo thời gian thực. “Trước đây, bộ máy vận hành theo hồ sơ báo cáo chu kỳ của năm thì giám sát theo kế hoạch cứng là phù hợp, nhưng hiện nay, chúng ta chuyển sang mô hình nhà nước thích ứng, có nghĩa là kế hoạch mở, mang tính chất phân công nhiệm vụ, chức năng. Chúng ta tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, quản trị bằng dữ liệu và vận hành theo thời gian thực. Điều này có nghĩa là hành pháp cũng phải theo dữ liệu thực, thời gian thực. Vì vậy, giám sát không thể đi theo phương thức báo cáo cuối kỳ. Nếu Quốc hội không thay đổi sẽ chuyển sang giám sát quá khứ”, đại biểu nêu.
Đại biểu Bế Trung Anh đề nghị 3 nội dung cần điều chỉnh: đó là chuyển vai trò chương trình giám sát theo năm hiện nay sang khung định hướng để điều chỉnh, thích ứng với thực tế; bổ sung cơ chế giám sát thích ứng và đột xuất, cho phép UBTVQH giám sát ngay khi có vấn đề lớn, không chờ điều chỉnh tại kỳ họp và bổ sung giám sát dựa trên dữ liệu. Theo đó, phải xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát, kết nối với điều hành của Chính phủ…
Từ kiểm tra, giám sát đến mục tiêu tăng trưởng “hai con số” 
Gắn kiểm tra, giám sát với các phương thức kiểm soát quyền lực 
